د هرات اوسېدونکي: د طالبانو له‌خوا د ښځو نیولو لړۍ هرات ښار له وېرې او اندېښنې سره مخ کړی

د نوموړي په وینا؛ د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۷مه) د هرات په څلورلاري کې طالبانو داسې ښځه موټر ته پورته کړه، چې بشپړ حجاب یې کړی و. هغه وایي، دغه ښځې عربي حجاب لاره، تور پړونی یې په سر و او ماسک یې هم لاره؛ خو بیاهم طالبانو د «بې‌حجابۍ » په تور ونیوله.

د هرات یوې اوسېدونکې هم افغانستان انټرنشنل ته ویلي، طالبانو یې یوه ملګرې چې پړونی او بشپړ حجاب یې لاره ونیوله. هغه ادعا کوي، چې نوموړې د سینګار او د اغوستلو ډول له امله نیول شوې ده.

طالبانو له دوو اونیو راهیسې لسګونه ښځې نیولې دي. د راپورونو له مخې؛ د دغه اقدام له امله په هرات کې د وېرې فضا خپره شوې او د ښځو تګ‌راتګ خورا کم شوی دی.
یوې ښځې په یوه پیغام کې ویلي: «هرات کې د ښځو وضعیت ډېر بد دی، هغه څه چې ویډیوګانو کې لېدل کېږي د هغې نیمایي برخه هم نه‌دي کوم چې په هرات کې پر ښځو تېرېږي».

احسان‌الله فاروقي په یوه ویډیو کې افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په دې پېښه کې سخت ټپي شوی او تر اوسه یې د درملنې لړۍ روانه ده.

هغه زیاتوي چې له هغه وخت راهیسې یې څو ځله د طالبانو نظامي او ملکي محکمو ته مراجعه کړې، خو په وینا یې هېڅ نتیجه یې نه ده ترلاسه کړې.

فاروقي وايي، شکایت یې لا هم نه دی څېړل شوی او د رسیدګي بهیر درېدلی دی.

هغه همدارنګه ادعا کوي چې ځینو عدلي او قضایي چارواکو ورته ویلي: «پر ښاروال زموږ زور نه رسېږي».

د فاروقي په وینا، په دې موده کې یې د درملنې لګښتونه سلګونه زره افغانۍ ته رسېدلي، خو هېڅ مرسته یې نه ده ترلاسه کړې.

نوموړی وايي، د طالبانو د امام صاحب ولسوالۍ ښاروال قاري نبي یې نه پوښتنې ته ورغلی او نه یې د تاوان د جبران لپاره کوم اقدام کړی دی. هغه پوښتنه کوي: «ایا د طالبانو چارواکي له قانون پورته دي؟».

افغانستان انټرنشنل د دغو ادعاوو په اړه د طالبانو له ویاند ذبیح‌الله مجاهد څخه وضاحت غوښتی، خو د راپور تر خپرېدو پورې کوم ځواب نه دی ترلاسه شوی.

یو طالب سرچینې افغانستان انټرنشنل پښتو ته په استولي پیغام کې ادعا کړې چې د هرات د امر بالمعروف او نهی عن المنکر ریاست په یوې غونډه کې ګډونوالو ته داسې لارښوونې او مکتوبونه وېشلي چې له مخې به یې د ښځو د حجاب د څار او کنټرول لپاره نوي اقدامات عملي کېږي.

د سرچینې په وینا، په یاده غونډه کې د هرات ولایت د یوې پرېکړې جزییات هم ګډونوالو ته رسېدلي دي. نوموړی ادعا کوي چې دا پرېکړه د ولایت د والي او د امر بالمعروف ریاست د چارواکو په ګډون په یوه غونډه کې شوې او ټاکل شوې چې د شوراګانو د رییسانو، د ګذر د وکیلانو او د جوماتونو د امامانو له لارې خلکو ته ورسول شي.

د سرچینې د معلوماتو له مخې، په پرېکړه کې راغلي چې د بې‌حجابۍ د مخنیوي او د حجاب اړوند د «شرعي احکامو» د پلي کېدو په موخه به هغه ښځې چې له چادرۍ پرته، په لوڅ مخ، تنګو جامو یا له سینګار سره په بازارونو او عامه ځایونو کې ولیدل شي، د ځانګړو ګزمويي ډلو له خوا ونیول شي.

سرچینه زیاتوي چې دغه ډلې به د امر بالمعروف د استازو ترڅنګ له ښځینه او نارینه پولیسو څخه جوړې وي او سرغړونکي ښځې به د هرات ښځینه زندان ته ولېږدول شي.

د سرچینې په وینا، ټاکل شوې چې د دې پرېکړې عملي کېدل د ۱۴۰۵ کال د غبرګولي له ۱۶مې نېټې، چې د شنبې له ورځې سره برابره ده، پیل شي.

د یادونې وړ ده چې دا یوازې د هرات ولایت د یوه اوسېدونکي روایت دی، افغانستان انټرنشنل- پښتو یې په خپلواکه توګه نه تاییدوي.

دوی د هغو اسنادو انځورونه هم استولي چې په وینا یې د افغان سوداګرو او کډوالو د توکو د انتقال لپاره کارول کېږي. دوی ادعا کوي چې دغه سندونه پېښور کې د طالبانو د کونسلګرۍ د سوداګرو د اتشه مفتي محمد ګل سعید له لوري د کمېشن‌کارانو په وسیله پلورل کېږي.

د دغو کډوالو په وینا، هر سند د شاوخوا اووه سوه زره پاکستانیو کلدارو په بدل کې ترلاسه کېدای شي او هغه کسان چې غواړي خپل توکي او د هټیو سامانونه افغانستان ته انتقال کړي، اړ کېږي د کمېشن‌کارانو له لارې دغه پیسې ورکړي.

دوی زیاتوي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سوداګرۍ د محدودیتونو او د افغان کډوالو د اېستلو له روان بهیر سره هممهاله، ګڼ شمېر افغان سوداګر هڅه کوي خپل سوداګریز توکي افغانستان ته انتقال کړي، خو د انتقال د اسنادو ترلاسه کول کې له ستونزو او اضافي لګښتونو سره مخ شوي دي.

د دوی په وینا، سوداګر دغه اسناد ځکه اخلي چې د توکو د انتقال پر مهال، په ځانګړي ډول د پېښور د عمري کمپ او نورو اړوندو ادارو کې، له احتمالي خنډونو او ستونزو سره مخ نه شي.

د یادونې وړ ده چې دا یوازې پېښور کې د یو شمېر افغان کډوالو روایت دی، افغانستان اڼترنشنل-پښتو یې په خپلواکه توګه نه شي تاییدولی.

د نوموړي په وینا؛ د سړک خرابوالي د ناروغانو، زده‌کوونکو، بزګرانو او مساپرو لپاره جدي ستونزې رامنځته کړې دي. هغه زیاتوي، چې د کلونو په تېرېدو لاهم د دغه لارې د بیارغونې او ترمیم لپاره جدي اقدام نه‌دی شوی.

د سیمې اوسېدونکو له طالبانو او اړونده ادارو غوښتي، چې د خلکو ستونزو ته رسېدنه وکړي او ژر تر ژره د دغه سړک د بیارغونې چارې پیل کړي. دوی ټینګار کوي، چې مناسبو لارو ته لاسرسی د خلکو بنسټیز حق دی او د معیاري بنسټیزو زېربناوو له جوړېدو پرته د سیمې پرمختګ ناشونی دی.

د یادونې وړ ده، چې په وروستیو میاشتو کې د افغانستان په شمالي ولایتونو کې سختو بارانونو او سېلابونو د ګڼو سیمو مواصلاتي لارې زیانمنې کړې دي. د دغه طبیعي پېښو له امله سړکونه، پلچکونه او ځینې عامه تاسیسات ویجاړ شوي چې د خلکو پر تګ‌راتګ او ورځني ژوند یې منفي اغېز کړی دی.

ځايي اوسېدونکي وايي، د سېلابونو له امله هغه لارې چې له وړاندې هم په نامناسب وضعیت کې وې لا ډېرې خرابې شوې دي. د دوی په باور، د زیانمن شویو سړکونو بیارغونه او ترمیم نه یوازې د خلکو د تګ‌راتګ ستونزې کمولی شي؛ بلکې د سیمو د اقتصادي او ټولنیز پرمختګ لپاره هم اړین ګڼل کېږي.