اسراییل یو وار بیا پر ایران برید وکړ

د راپور له مخې، د امریکا د خامو نفتو بیه درې سلنه لوړه شوې او هر بېرل یې په ۹۳،۳۰ ډالرو پلورل کېږي. همداراز د نړیوالو معیارونو پر بنسټ د نفتو بیه ۲،۸ سلنه زیاته شوې او هر بېرل یې ۹۵،۷۸ ډالرو ته رسېدلې ده.

راپور زیاتوي چې په امریکا کې د عادي پټرولو د هر ګېلن (شاوخوا ۳،۸ لیټره) اوسطه بیه ۴،۰۹ډالرو ته رسېدلې، چې د تېر کال د کب له نهمې نېټې راهیسې، د جګړې له پیل وروسته، ۱،۱۶ډالره زیاتوالی ښيي.

سي‌بي‌اېس نیوز همداراز ویلي چې د ونډو راتلونکې معاملې له کمښت سره مخ شوې دي. د راپور له مخې، دډاو جونز شاخص ۱۹۹ واحده راټیټ شوی دی.

شنونکي باور لري چې په منځني ختیځ کې د کړکېچونو زیاتوالی د انرژۍ پر بازارونو مستقیم اغېز کوي او د نفتو د بیو د لا لوړېدو احتمال هم شته.

د ایټالیا ساحلي ګارد ویلي، چې د کښتۍ د نورو سپرلیو د موندلو لپاره د لټون او ژغورنې عملیات لا هم روان دي.

د راپورونو له مخې، دا عملیات د مالټا د سویل ختیځ په شاوخوا ۸۴ کیلومترۍ کې ترسره کېږي؛ هغه سیمه چې د پېښې اصلي ځای بلل کېږي.

د خپرو شویو معلوماتو له مخې، په یاده کښتۍ کې شاوخوا ۶۰ کسان سپاره وو او خپل سفر یې دلیبیا له ساحلونو پیل کړی و. ایټالوي چارواکو ویلي چې د مالټا د چارواکو په غوښتنه د دغه هېواد د سمندري ځواکونو د ګزمې یوه بېړۍ هم د پېښې سیمې ته استول شوې ده.

د لیبیا ساحلونه د شمالي افریقا څخه اروپا ته د کډوالو د تګ له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي. هر کال زرګونه کسان د کوچنیو او ناامنو کښتیو په وسیله هڅه کوي چې دمدیترانې سمندر له لارې اروپايي هېوادونو ته ورسېږي، خو دا خطرناکه لار د زرګونو کډوالو ژوند اخیستی دی.

اروپايي ټولنې په وروستیو کلونو کې د لیبیا له حکومت سره د همکارۍ پراخ پروګرامونه پلي کړي، څو له دې لارې اروپا ته د کډوالو د تګ مخه ونیسي.

د رسمي شمېرو له مخې، اروپايي ټولنې له ۲۰۱۵ کال راهیسې لیبیا ته شاوخوا ۷۰۰ میلیونه یورو ځانګړي کړي چې د دې بودجې یوه لویه برخه د سرحدونو د کنټرول او د کډوالۍ د مدیریت لپاره لګول شوې ده.

همداراز، ایټالیا د مدیترانې په مرکزي مسیر کې د خپلې کډوالۍ پالیسۍ په چوکاټ کې د لیبیا د ساحلي ګارد د روزنې، ملاتړ او تجهیز له لارې هڅه کړې چې اروپا ته د کډوالو د کښتیو د تګ مخه ونیسي.

سره له دې، په دې سمندري مسیر کې مرګونې پېښې لا هم دوام لري او مدیترانه د نړۍ له تر ټولو خونړیو او خطرناکو کډوالۍ لارو څخه ګڼل کېږي.

ټرمپ له فایننشل ټایمز سره په هغې مرکې کې چې د یکشنبې په ورځ خپره شوې،ویلي چې د اسراییل لومړی وزیر بنیامین نتنیاهو «له منلو پرته بله لاره نه لري» که واشنګټن له ایران سره کومه هوکړه وکړي.

هغه زیاته کړه: «هغه (نتنیاهو) به هېڅ بله چاره ونه لري.»

د ټرمپ دغه څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې د امریکا او ایران ترمنځ د اړیکو او احتمالي مذاکراتو په اړه بحثونه دوام لري او د سیمې وضعیت د نړیوالو پام ځان ته اړولی دی.

تر اوسه د اسراییل حکومت د ټرمپ د دغو څرګندونو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

دغه سفارت په یوه خپره کړې اعلامیه کې ویلي چې یو شمېر هېوادونه د ښځو د حقونو، بشري ارزښتونو او د قانون پر بنسټ د نړیوال نظم د ملاتړ شعارونه ورکوي، خو په عمل کې یې د طالبانو پر وړاندې یا چوپتیا غوره کړې او یا یې خپلې اړیکې ورسره دوامدارې ساتلې دي.

د افغانستان سفارت او استازولۍ په روم کې له نړیوالې ټولنې، ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې، د اسلامي همکاریو سازمان، د بشري حقونو بنسټونو او مدني ټولنې غوښتي چې په هرات او د افغانستان په نورو ولایتونو کې د بشري حقونو د ښکاره سرغړونو پر وړاندې چوپ پاتې نه شي.

په اعلامیه کې راغلي چې نړیوال بنسټونه باید د حقوقي او ډیپلوماټیکو لارو چارو له لارې طالبان د خپلو کړنو په اړه ځواب ویلو ته اړ کړي.

سفارت ویلي چې د قانون او بشري حقونو پر بنسټ د نړیوال نظم عادي او ډیپلوماټیک ښودل، په داسې حال کې چې د طالبانو کړنې له چوپتیا سره مخ کوي، د افغانستان د خلکو د عدالت غوښتونکو هیلو سره خیانت ګڼل کېږي.

په روم کې د افغانستان سفارت همداراز ټینګار کړی چې طالبانو او د هغوی اړوندو دولتي او غیردولتي ملاتړو د جمهوري نظام پر مهال هم په نړیوالو ارزښتونو، ډیموکراسۍ، حقونو او عدالت باور نه درلود.

په اعلامیه کې ویل شوي چې په هرات کې د ښځو او نجونو وروستۍ خپلسرې او له تاوتریخوالي ډکې نیونې، چې د جامو او پوښاک په پلمه ترسره کېږي، د بشري حقونو او د افغانستان د دیني، اخلاقي او فرهنګي ارزښتونو ښکاره نقض دی.

سفارت د هرات له خلکو، نیول شویو ښځو او نجونو او د هغوی له کورنیو سره خپله خواخوږي او پیوستون څرګند کړی او دغه نیونې یې «خپلسرې او د اخلاقو خلاف» بللې دي.

اعلامیه زیاتوي چې دا ډول چلند د افغانستان د پوهې او فرهنګ پالې ټولنې، په ځانګړي ډول د لرغوني هرات ولایت، د کرامت سپکاوی دی او د وېرې او ترهې فضا رامنځته کوي.

د سفارت په وینا، د داسې کړنو دوام نه یوازې د هېواد رواني، امنیتي او بشري وضعیت زیانمنوي، بلکې د ټولنیز، اخلاقي او روزنیز زوال زمینه هم برابروي.

د افغانستان سفارت په روم کې په پای کې ویلي چې د طالبانو له لوري د تاوتریخوالي او «سپکوونکو» چلندونو پراخېدل د ښځو پر وړاندې د دې ډلې د سیستماتیکې کرکې او تبعیضي تګلارې څرګندونه کوي.

ډونالډ ټرمپ د اېن‌بي‌سي نیوز په یوه خپرونه کې وویل چې د ایران د شتمنیو د ازادولو او د بندیزونو لرې کولو په اړه به له تهران سره تر هوکړې رسېدو وروسته غور وکړي.

ټرمپ وویل:«دا به له هوکړې وروسته وي. که هغوی مناسب چلند وکړي او ښه همکاري وکړي، نو بیا به خبرې پیل کړو».

ټرمپ په خپلو خبرو کې ویلي، چې دی له تهران سره په لنډمهاله هوکړه کې د لبنان د شاملولو په تړاو کومه غوښتنه نه لري او دا موضوع د دې معاملې شرط نه دی.