طالبان وایي د کډوالو لپاره به د کندوز عسقلان ښارګوټي کې د نمرو د ‌وېش لړۍ ډېر ژر پیل شي

په پکتیکا کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ زیاته کړې، پېښه هغه مهال رامنځ ته شوې کله چې یو کباړ ټولوونکي د مرمۍ د ټوټه کولو هڅه کوله. طالبانو زیاته کړې، چې د پېښې ټپيان روغتون ته لېږدول شوي دي.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې؛ شاوخوا ۳،۳ مېلیونه کسان په افغانستان کې د هغو سیمو په یو کیلومترۍ کې ژوند کوي، چې په ماینونو او چاودېدونکو توکو ککړې دي. د جګړې پاتې مهماتو چاودنو په وار، وار د خلکو او په ځانګړي ډول د ماشومانو ژوند اخیستی او لاهم د جدي اندېښنې وړ ستونزه ګڼل کېږي.

د رواداري په نوم د بشري حقونو یو بنسټ راپور ورکړی، چې په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې د ځمکنیو ماینونو او ناچاوده توکو د چاودنو له امله ۷۹ کسان وژل شوي او ۸۵ نور ټپیان شوي دي. دغه بنسټ زیاتوي، چې په همدې کال کې د ماینونو او ناچاوده توکو د چاودنو له امله ۳۰ نارینه، ۶ ښځې او ۴۳ ماشومان وژل شوي دي.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د مبارزې او چمتووالي وزارت ویاند یوسف حماد ویلي، چې د دغه پېښو له امله ۱۹۹۲ کورونه په بشپړ ډول ویجاړ شوي او ۷۱۸۷ نور برسېرن ویجاړ شوي دي. د هغه په وینا؛ ۲۹۴ هټۍ په بشپړه توګه او ۳۰۷ نورې برسېرنې زیانمنې شوې دي.

دغه وزارت زیاتوي، چې د طبیعي پېښو له امله ۵۷ پلچکونه، ۴۳ جوماتونه، ۳۸۲ څاه‌ګانې او د اوبو شبکې، ۵۸۰ کیلومتره سړکونه، ۳۵زره او ۹۸۸ جریبه کرنیزه ځمکه، د ۴۳۲۴ جریبه بڼونو حاصلات، ۵۵زره او ۷۱۸ ونې او ۴۶۳۰ سولري دستګاوې هم ویجاړې شوې دي.

د دغه وزارت د شمېرو له مخې؛ په دې موده کې ۱۷۱۳ څاروي هم د طبیعي پېښو له امله تلف شوي دي.
له بل پلوه په افغانستان کې د روغتیا نړۍوال سازمان دفتر ویلي، طبیعي پېښې پر ټولو خلکو یو شان اغېز نه‌کوي. یاد سازمان پر اېکس لیکلي، لږترلږه ۷۰ تر ۸۰سلنه د بېړنیو مرستو بېړني اړمن کسان ښځې او ماشومان دي او نږدې ۷۵ سلنه هغه کسان چې د طبیعي پېښو له امله بې‌ځایه کېږي هم ښځې او ماشومان دي.

دغه بنسټ په هرات کې د نیول شویو ښځو او نجونو په ملاتړ د یوې خبرپاڼې په خپرولو ویلي، چې دغه ډول نیونې د سپکاوي بڼه لري. دوی زیاته کړې، چې ټولنې د سپکاوي، توهین، وېرې او زور له لارې نه اصلاح کېږي؛ بلکې د علم، اخلاقو، ښه چلند او قناعت له لارې کېږي.

د ښځو یاد بنسټ پوښتلي، «که ښځې د حجاب د نه رعایت له امله یوازې په کوڅو او عامه ځایونو کې ونیول شي، زندانونو ته ولېږدول شي او پرته له شرعي محرم څخه وساتل شي؟ ایا دغه عمل د اسلامي عدالت، د ښځو د عزت او انساني کرامت له اصولو سره سمون لري؟»

د دغه بنسټ په خبره، ښځه یوازې د کنټرول او فشار موضوع نه؛ بلکې د سالمې ټولنې د جوړښت بنسټیزه برخه ده. یاد بنسټ ټینګار کړی، چې «د دین تطبیق باید د عدالت، حکمت، رحمت او شرعي اصولو پر بنسټ وي؛ نه د داسې کړنو له لارې چې خلک له دین واټن واخلي او اسلام د سخت او وېروونکي دین په توګه معرفي کړي».

د رواه بشري حقونو سازمان له اسلامي عالمانو، د بشري حقونو مدافعینو، نړۍوالو اسلامي بنسټونو او نړۍوالې ټولنې غوښتنه کړې، چې د افغان ښځو د انساني او شرعي حقونو د ساتنې لپاره خپل مسوولیت ادا کړي.

دوی زیاته کړې: «د افغانستان د ښځو د عزت، امنیت او انساني کرامت د ساتنې لپاره عملي او اغېزمن ګامونه واخلي».

د دغه وزارت ویاند همایون افغان ویلي، چې د نل‌لیکې د خښولو لپاره ۵۱ کیلومتره جرکیندنه ترسره شوې او تر دې دمه ۳۶.۳ کیلومتره نل‌لیکه تر ځمکې لاندې خښه شوې ده. د هغه په خبره؛ د یادې پروژې اړوند ۱۰۸ کیلومتره نښلونکی او نظارتي سړک هم جوړ شوی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزارت څو ورځې وړاندې اعلان کړی و چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوف د ملګرو ملتونو د سیاسي او سولې جوړونې چارو له مرستیالې روزمري ډیکارلو سره د افغانستان له لارې د ټاپي پروژې د عملي کېدو او د چارو د چټکتیا په اړه خبرې کړې دي.

ټاپي د ترکمنستان، افغانستان، پاکستان او هند ترمنځ د ګازو د لېږد ستره سیمه‌ییزه پروژه ده، چې موخه یې د ترکمنستان طبیعي ګاز د افغانستان له لارې پاکستان او هند ته رسول دي.

امرخېل زیاتوي، چې د افغانستان وچه مېوه اروپا، امریکا، کاناډا او ډېره برخه یې هندوستان هېواد ته صادرېږي. نوموړي پر واکمنو د اسانتیاوو د پراخېدو غږ کړی.

هغه زیاته کړې: «۳۰ هېوادونو ته صادرات لرو، زیاتره زموږ صادرات هند ته وي. زموږ صادارت د چابهار او بندر عباس له لارو وو؛ خو اوس د امریکا، اسراییل او ایران جګړې له کبله لاره اوږده شوې».

د نوموړي‌ په خبره؛ په نړۍوال بازار کې هر کال د وچې مېوې غوښتنه زیاتېږي او د افغانستان وچه مېوه ځکه خاص ځای او ګرم بازار لري چې طبیعي ده. افغانستان د وچې مېوې د تولید او صادراتو له مهمو هېوادونو شمېرل کېږي. ممیز، بادام، پسته، ځڼغوزي، غوزان، زردالو او انځر د هېواد له مشهورو صادراتي محصولاتو دي چې د نړۍ بېلابېلو بازارونو ته لېږدول کېږي.
د طالبانو د کرنې وزارت او خصوصي سکټور د معلوماتو له مخې؛ په وروستیو کلونو کې د افغانستان وچې مېوې لپاره نړۍواله تقاضا زیاته شوې، خو د ترانزیټي ستونزو، د لېږد لوړو لګښتونو او د صادراتي لارو د محدودیتونو له امله صادرونکي له بېلابېلو ننګونو سره مخ دي.
د سوداګرو په باور؛ که د ترانسپورټ، بسته‌بندۍ او بازارموندنې په برخه کې لا ډېرې اسانتیاوې برابرې شي، د وچې مېوې صادرات به نور هم پراخ شي او د هېواد اقتصاد ته به د پام وړ عواید ولري.