عمر داوودزی: بدخشان او هرات د «پاچا بدلولو» اوږده مخینه لري

دغه پخواني جهادي قوماندان طالبانو ته خبرداری ورکړی چې «تاریخ شاهد دی چې هېڅ حکومت په زور، ځپلو او د خلکو په تحقیرولو سره کوم ځای ته نه دی رسېدلی او نه به ورسېږي.»

اسماعیل خان د هرات له ښځو وغوښتل چې د فشارونو پر وړاندې مقاومت وکړي او ټینګار یې کړی چې دا وضعیت به دوامدار پاتې نه شي.

اسماعیل خان لیکلي چې «بدوي او جاهلانه» چلندونه چې د وګړو له «حیثیت، ابرو او انساني او اسلامي کرامت» سره لوبې کوي، د توجیه وړ نه دي.

اسماعیل خان ټینګار کړی، چې د هرات د ښځو او نجونو پر وړاندې «سلیقوي» محدودیتونه د دغه ښار د خلکو «حرمت او حیثیت ته بې‌ادبي» ده. هغه زیاته کړه چې په «غیر اصولي او سلیقوي لارو چارو» د دیني احکامو تبلیغ له «دین تېښتې او د باورونو له کمزوري کېدو» پرته بله پایله نه لري.

هغه «استبداد، بې‌قانونۍ، د ځواب ویونکي او مشروع حکومتولۍ نشتوالي او بې‌وزلۍ» ته په اشارې سره ویلي، چې د ښځو ځورونې ته مخه کول، د دغه ښار د خلکو تحقیرول دي.

اسماعیل خان لیکلي: «د زموږ د خلکو عزت زموږ سره کرښه ده او د ښځو پر وړاندې د ظلم پر وړاندې چوپتیا د افغانستان له هویت سره خیانت دی.»

هغه د هرات نجونو ته په خطاب کې ویلي: «ستاسو غږ د ټولنې د ویښ وجدان غږ دی.»

د هرات د جبریل ولسوالۍ اوسېدونکو د سې‌شنبې په ورځ د طالبانو له خوا د ښځو د خپلسرو نیونو په غبرګون کې لاریون وکړ. ځینو عیني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالب ځواکونو دغه لاریونونه په تاوتریخجن چلند سره ځپلي.

د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمیسیون پخوانۍ مشرې په خپل ایکس لیکلي چې: «د هرات زړورو ښځو! تاسې په دې تیاره زمانه کې د هیلې څراغ بل ساتلی او د مقاومت او عزت بېلګه ګرځېدلې یاست.»

بل خوا د «رواداري» په نوم دبشري حقونو سازمان په خپل تازه راپور کې د هرات د ښځو او اوسېدونکو د ځپلو، د طالبانو د ظالمانه سیاستونو او د امر بالمعروف وزارت د زورواکو چلندونو د دوام او پراختیا یادونه کړې ده. دغه سازمان ویلي چې هر کال زرګونه افغانان د طالبانو له لوري په خپلسري ډول ځورول کېږي، نیول کېږي او وهل ټکول کېږي.

د رواداري بنسټ د معلوماتو له مخې، یوازې په ۲۰۲۵ کال کې لږ تر لږه ۲۱۲۵ د خپلسرو نیونو پېښې یې مستندې کړي دي. یاد سازمان په راپور کې ویلي چې په افغانستان کې د ۲۰۲۵ کال پر مهال د بشري حقونو د سرغړونو کچه د تېر کال په پرتله لوړه شوې او په ګڼو برخو کې یې لا منظم او پراخ شکل خپل کړی دی.

د راپور له مخې، هدفي او غیرقانوني وژنې، خپلسري نیونې، جبري ورکېدنې، شکنجه او سپکاوي وزمه چلندونه د پام وړ زیات شوي دي.

د طالبانو د هلمند او کندهار امنیه قوماندانانو په یوه غږیز پېغام کې له ټولو طالبانو غوښتنه کړې ده، چې خپل ځېرک موبایلونه مات کړي او بیا دې یې دوی ته وسپاري.

دوی خبرداری ور کړی چې که کوم طالب ځېرک موبایلونه مات نه کړي او نوملیکنه ونه کړي نو دوی ته به سزا ور کړل شي.

تېره ورځ د طالبانو د عدلیې وزارت د یو سند افغانستان انټرنشنل ترلاسه کړی و، چې د دې ډلې مشر هبت‌الله اخوندزاده په یوه نوي شفاهي حکم کې پر ټولو طالبانو او دولتي کارکوونکو د ځیرک موبایل کارول بند کړي.

په ترلاسه شوي سند کې خبرداری ورکړل شوی و، چې له دغه امر څخه سرغړوونکي کسان به مجرمین وبلل شي او تر قانوني تعقیب لاندې به راشي.

په دغه شفاهي حکم کې راغلي چې سرغړوونکي به نظامي محاکمو ته معرفي کېږي.

دا پرېکړه د طالبانو د سترې محکمې د نظامي معاونیت اړوند د اتو زونونو د نظامي محاکمو رییسانو ته د یادو زونونو د امنیه قوماندانانو او د استخباراتو د رییسانو په حضور کې ابلاغ شوې ده.

د ترلاسه شوي سند له مخې، د اتو زونونو د نظامي محاکمو رییسان دنده لري چې د دغه حکم د ښه تطبیق په موخه د طالبانو مشرتابه ته بېرته ډاډ ورکړي.

د همدې لپاره یوه ځانګړې فورمه چمتو شوې چې د مسوولینو نوم، دنده، د دندې ځای، د شبکې ډول او د تلیفون شمېره پکې ثبتېږي څو د حکم د عملي کېدو ډاډ ترلاسه شي.

په دې فورمه کې له هر مسوول څخه غوښتل شوي چې تایید کړي ایا دا حکم یې پر خپلو لاس لاندې کسانو هم عملي کړی او که نه.

دا بې‌ساري بندیزونه په داسې حال کې دي، چې د طالبانو په لیکو کې ددې ډلې د غړو له خوا د ځیرکو تلیفونونو کارولو او په ټولنیزو رسنیو کې د ځنیو طالب چارواکو ناوړه ویډیوګانو لیک کېدو د دې ډلې مشرتابه اندېښمنه کړې ده.

دغه طالب چارواکي تایید کړې، چې د سې‌شنبې په ورځ د جبرییل په سیمه کې یوشمېر ښاریانو لاریون کړی و؛ خو مسعود حسیني لاریونوال د تاوتریخوالي او د عامه نظم د ګډوډولو په هڅه تورن کړل.

هغه وویل، چې لاریون کوونکي «د حجاب د مراعاتولو اړوند موضوعاتو او د اسلامي حجاب پر وړاندې د مخالفت» په پلمه راټول شوي وو. نوموړي زیاته کړې: «د امنیتي ځواکونو پر وخت حضور سره وضعیت په بشپړ ډول تر کنټرول لاندې راوستل شوی او د کړکېچ د لا پراخېدو مخه نیول شوې ده».

بلخوا د سې‌شنبې ورځې لاریونونو یوه عیني شاهد افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې هغه په خپلو سترګو یو وژل شوی او لږترلږه ۲۲ ټپیان لیدلي دي. همداراز عیني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبانو د یادو لاریونونو پرمهال ۳۰ کسان نیولي هم دي.

مسعود حسیني ټینګار کړی، چې د جبرییل سیمې وضعیت د طالبانو تر کنټرول لاندې دی. هغه ویډیوګانې چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې ښيي، چې طالب ځواکونو د خلکو لاریونونه په تاوتریخوالي ځپلي دي.

د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویاند د ډزو او د ملکي وګړو د احتمالي مرګ‌ژوبلې په اړه څه نه‌دي ویلي. نوموړي افغانستان انټرنشنل ته ویلي: «په ټولنه کې د اسلامي او ټولنیزو ارزښتونو ساتنه مهمه ده او ټول وګړي باید د شرعي قوانینو او منل شویو ټولنیزو اصولو په چوکاټ کې چلند وکړي».

هغه له خلکو غوښتي، په داسې مواردو کې له هغو کړنو ډډه وکړي چې «د بې‌نظمۍ او د عامه امنیت د ګډوډۍ لامل کېږي». مسعود حسیني زیاته کړې، چې د طالبانو امنیتي ځواکونه د خپل «قانوني مسوولیت» له مخې د امنیت ټینګښت او د عامه نظم د ساتنې لپاره اقدامات کوي او له عامه امنیت سره د هر ډول اخلال په وړاندې به لازم چلند وکړي.

د سې‌‌شنبې ورځې لاریونونه د هرات د جبرییل په سیمه کې د طالبانو له لوري د ښځو د نیولو پر وړاندې پیل شول. د هرات اوسېدونکو او سیمه‌‌ییزو سرچینو په وینا؛ طالبانو د اعتراض کوونکو د ځپلو لپاره پر خلکو ډزې وکړې او معترضو د راټولېدو مخه یې ونیوله.

دغه اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د سې‌‌شنبې ورځې په لاریون کې په هرات کې د طالبانو د ځواکونو شمېر له معترضو پرتله زیات و. هغه انځورونه چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي، پر لاریون کوونکو پرله‌‌پسې ډزې او له خلکو سره د طالبانو د ځواکونو سخت چلند ښيي.

سرچینې همداراز وایي، چې طالبانو یوشمېر لاریونوال نیولي او د ټپیانو او اعتراض کوونکو د نیولو لپاره روغتونونو ته هم ورغلي دي. د سیمه‌‌ییزو سرچینو په وینا؛ طالبانو په ورته وخت کې جبرییل سیمې ته نور ځواکونه هم استولي او د ښار فضا تر ډېره امنیتي او پوځي شوې ده.

طالبانو لاتراوسه د دغه پېښو په اړه په رسمي ډول څه نه‌دي ویلي.