د ملګرو ملتونو سرمنشي پر اسراییل غږ کړی چې د غزې لارې پرانیزي

د امریکا د پوځ د مرکزي قوماندانۍ په وینا، اپاچي چورلکه د سې شنبې په ورځ د ځايي وخت له مخې سهار شاوخوا درې بجې د عمان ساحل ته نږدې د سیمې په اوبو کې د ګزمې پر مهال نسکوره شوې ده.

پوځ د پېښې د علت په اړه څه نه دي ویلي.

متحده ایالات او ایران اوس مهال په یوه نازک اوربند کې دي، خو کله ناکله نښتې او د ایران له لوري د امریکا د سیمه‌ییزو متحدینو پر ضد د ډرونونو او توغندیو بریدونه هم کیږي.

مرکزي قوماندانۍ رویټرز ته ویلي چې د ژغورنې عملیات یوې بې‌پیلوټه الوتکې کړي.

ولسمشر ډونالډ ټرمپ، چې د جان ایف. کینیډي نړیوال هوايي ډګر په ځغل لیکه کې یې واشنګټن ته له ستنېدو وړاندې خبرې کولې، وویل چې «هیڅوک نه دي ټپیان شوي».

خو د امریکا مرکزي قوماندانۍ په ډېر احتیاط سره ویلي چې دواړه پوځیان په باثباته روغتیايي حالت کې دي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ په یوه خپره شوې اعلامیه کې ویلي، چې له دوو میلیونو څخه زیات بې‌ځایه شوي کسان اوس په هغو سیمو کې ژوند کوي چې د ایبولا د انتقال لوړ ګواښ لري.

یاد سازمان ټینګار کړی چې د ناروغۍ د مخنیوي لپاره بېړنۍ مرستې او اقدامات اړین دي، څو د ویروس د لا پراخېدو مخه ونیول شي.

دغه سازمان زیاته کړې چې په جګړه ځپلو سیمو کې د روغتیايي خدمتونو کمزورتیا د ایبولا د خپرېدو ګواښ لا زیات کړی او نړیوال ملاتړ ته اړتیا ده ترڅو د مخنیوي هڅې پراخې شي.

د دواړو هېوادونو استازو په دغه غونډه کې ټینګار وکړ چې له افغانستان سره اقتصادي همکاري، د سوداګرۍ پراختیا او سیمه‌ییزه همغږي کولای شي د دغه هېواد د پرمختګ او ثبات لپاره مهم رول ولوبوي.

د ازبکستان استازي وویل چې یوازې بشري مرستې د افغانستان د اوږدمهاله ثبات لپاره بسنه نه کوي، بلکې د اقتصادي اصلاحاتو، د کاري فرصتونو رامنځته کولو او د زیربناوو پراختیا ته اړتیا ده.

هغه زیاته کړه چې هېواد یې د یوناما د فعالیت ملاتړ کوي او د افغانستان له خلکو سره د دې ادارې مرستې ستایي. د هغه په وینا، ملګري ملتونه باید د افغانستان د سولې او ثبات لپاره خپل مرکزي او همغږي کوونکی رول وساتي.

دغه ډیپلومات همداراز د افغان ښځو او نجونو د حقونو ملاتړ د نړیوالې ټولنې له مهمو مسؤلیتونو څخه وباله.

بلخوا د ترکمنستان استازي، وویل چې د دغه هېواد د وضعیت ژر ښه کېدل د سیمې د امنیت او سوکالۍ لپاره حیاتي اهمیت لري.

هغه زیاته کړه چې په تېرو نږدې پنځو کلونو کې له طالبانو سره بېلابېل تعاملات شوي، خو پایلې یې محدودې پاتې شوې دي او د افغانستان عمومي وضعیت لا هم نازک او ناسم ډاډمن دی.

د ترکمنستان استازي ټینګار وکړ چې نړیواله ټولنه باید عملي او پایله‌محورو تګلارو ته ډېر پام وکړي، څو د افغانستان خلکو ته محسوسې ګټې ورسېږي.

هغه همداراز وویل چې له طالبانو سره تعامل باید د اوسني وضعیت د عادي کېدو معنا ونه لري او نه باید د محدودیتونو دوام ته مشروعیت ورکړي.

د جرمني او فرانسې مشرانو د یوې ګډې اعلامیې له مخې پرېکړه کړې چې د نوي نسل د جنګي جټ الوتکې د جوړولو له مهمې اروپايي پروژې لاس واخلي.

د جرمني چارواکو ویلي، دا پرېکړه وروسته له هغې وشوه چې د جرمني لومړي وزیر فریدریښ میرڅ او د فرانسې ولسمشر ایمانویل مکرون په مونټینیګرو کې د اروپايي ټولنې او لوېدیځ بالکان د سرمشریزې په څنډه کې د دې پروژې پر ستونزو خبرې وکړې او دې نتیجې ته ورسېدل چې د صنعت د شریکو شرکتونو ترمنځ د څو میاشتو اختلافاتو حل امکان نه لري.

مرڅ له مکرون څخه غوښتي چې نور د ګډې جنګي الوتکې پروژه پر مخ نه وړي.

د فرانسې د ولسمشرۍ دفتر ویلي، دواړو مشرانو د دې پروژې په اړه اوږدې خبرې وکړې او د دې حقیقت له امله یې خواشیني څرګنده کړه چې د اروپا د هوافضا لوی شرکت «ایربس»، چې د جرمني او هسپانیا استازیتوب کوي، او د فرانسې «ډاسو اویېشن» ترمنځ هوکړه نه ده شوې.

دا پروژه چې شاوخوا ۱۰۰ میلیارد یورو ارزښت لري او هسپانیا هم پکې شامله ده، د لوېدیځو هېوادونو د دفاعي ظرفیت د پیاوړتیا لپاره د اروپا تر ټولو لویه هڅه بلل کېده. خو د هغې لغوه کېدل په داسې وخت کې شوي چې د لوېدیځو پوځي چارواکو په وینا له روسیې د ګواښونو په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي او متحده ایالات پر اروپا فشار راوړي چې خپل دفاعي ظرفیتونه پیاوړي کړي.

راپور زیاتوي چې که څه هم د پروژې د اصلي جنګي الوتکې برخه لغوه شوې، خو د هغې ځینې نورې برخې لکه د ډرونونو او د جګړې د معلوماتي شبکې (Combat Cloud) پراختیا ښايي تر یوه بل نوم لاندې دوام وکړي.

دغه پروژه چې له ۲۰۱۷ کال راهیسې د فرانسې او جرمني د پخواني او اوسني مشرانو په ملاتړ پیل شوې وه، په وروستیو کلونو کې له سختو اختلافاتو او د تخنیکي او صنعتي کنټرول پر سر له شخړو سره مخ وه.

ولسمشر ډونالډ ټرمپ په یوه مرکه کې چې له اسراییلي ټلوېزیوني چینل ۱۲ سره یې کړې، ویلي چې ایران له امریکا غوښتنه کړې وه څو اسراییل د بریدونو د درېدو ته وهڅوي.

نوموړي ویلي: «دوشنبه سهار ایرانیانو موږ ته وویل چې نور به پر اسراییل برید ونه کړي او غوښتنه یې وکړه چې موږ اسراییل ته ووایو چې بریدونه ودروي. ما له بنیامین نتانیاهو سره اړیکه ونیوله او هغه مې ودراوه.»

ټرمپ زیاته کړې چې هغه د اسراییل لومړي وزیر ته خبرداری ورکړی، که د اسراییلو بریدونه پراخ شي او له ایران سره په یوه بشپړ جګړه واوړي، نو ښایي اسراییل په پای کې «یوازې» پاتې شي.

هغه ویلي: «ما نوموړي ته وویل ډېر پام کوه چې څه کوې، ځکه ښایي ډېر ژر د ایران پر وړاندې یوازې پاتې شې.»

ټرمپ همدارنګه ادعا کړې چې د اسراییل د بریدونو د محدودولو په برخه کې بریالی شوی او ویلي یې دي چې د سیمې ځینو هېوادونو له هغه غوښتي چې د منځګړیتوب له لارې د جګړې د درېدو او د یوې هوکړې د رامنځته کېدو لپاره پر نتانیاهو فشار راوړي.