د هرات د جبریل ولسوالۍ اوسېدونکو د سېشنبې په ورځ د طالبانو لهخوا د ښځو د خپلسرو نیونو په غبرګون کې لاریون وکړ. ځینو عیني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالب ځواکونو دغه لاریونونه له تاوتریخوالي ډک چلند سره ځپلي.
د لاریون له ځایه ترلاسه شویو ویډیوګانو کې د طالب ځواکونو لهخوا د ډزو غږونه هم اورېدل کېږي.
د هرات څو اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالب ځواکونو د سېشنبې په ورځ د هرات په جبریل سیمه کې د لاریون کوونکو د ځپلو لپاره پر هغوی ډزې وکړې. د افغانستان انټرنشنل لهخوا ترلاسه شوې ویډیوګانې هم د طالبانو ځواکونه ښیي، چې په خلکو ډزې کوي.
ځینو ښاریانو بیا ویلي، چې د طالبانو د ډزو په پایله کې څو کسان ټپیان شوي دي؛ خو تراوسه په دې اړه کره معلومات په لاس کې نهشته.
د «راواه» په نوم د ښځو او بشري حقونو د ملاتړ او ودې بنسټ په هرات کې د ښځو او نجونو د وروستیو نیونو په اړه اندېښنه ښودلې او دغه کړنه یې له «اسلامي اصولو، انساني کرامت او ټولنیز عدالت» خلاف یاده کړې ده. دغه بنسټ له طالبانو غوښتي، چې په هرات کې ټولې نیول شوې ښځې ژر تر ژره خوشې کړي.
دغه بنسټ په هرات کې د نیول شویو ښځو او نجونو په ملاتړ د یوې خبرپاڼې په خپرولو ویلي، چې دغه ډول نیونې د سپکاوي بڼه لري. دوی زیاته کړې، چې ټولنې د سپکاوي، توهین، وېرې او زور له لارې نه اصلاح کېږي؛ بلکې د علم، اخلاقو، ښه چلند او قناعت له لارې کېږي.
د ښځو یاد بنسټ پوښتلي، «که ښځې د حجاب د نه رعایت له امله یوازې په کوڅو او عامه ځایونو کې ونیول شي، زندانونو ته ولېږدول شي او پرته له شرعي محرم څخه وساتل شي؟ ایا دغه عمل د اسلامي عدالت، د ښځو د عزت او انساني کرامت له اصولو سره سمون لري؟»
د دغه بنسټ په خبره، ښځه یوازې د کنټرول او فشار موضوع نه؛ بلکې د سالمې ټولنې د جوړښت بنسټیزه برخه ده. یاد بنسټ ټینګار کړی، چې «د دین تطبیق باید د عدالت، حکمت، رحمت او شرعي اصولو پر بنسټ وي؛ نه د داسې کړنو له لارې چې خلک له دین واټن واخلي او اسلام د سخت او وېروونکي دین په توګه معرفي کړي».
د رواه بشري حقونو سازمان له اسلامي عالمانو، د بشري حقونو مدافعینو، نړۍوالو اسلامي بنسټونو او نړۍوالې ټولنې غوښتنه کړې، چې د افغان ښځو د انساني او شرعي حقونو د ساتنې لپاره خپل مسوولیت ادا کړي.
دوی زیاته کړې: «د افغانستان د ښځو د عزت، امنیت او انساني کرامت د ساتنې لپاره عملي او اغېزمن ګامونه واخلي».
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت ویلي، چې د ټاپي پروژې د هرات فاز چارې نږدې ۵۲ سلنه بشپړې شوې دي. د دغه وزارت په وینا؛ د ټاپي د ګازو نللیکه د افغانستان په خاوره کې ۸۰ کیلومتره غځول شوې او شاوخوا ۱۲۶ کیلومتره مسیر ورته چمتو شوی دی.
د دغه وزارت ویاند همایون افغان ویلي، چې د نللیکې د خښولو لپاره ۵۱ کیلومتره جرکیندنه ترسره شوې او تر دې دمه ۳۶.۳ کیلومتره نللیکه تر ځمکې لاندې خښه شوې ده. د هغه په خبره؛ د یادې پروژې اړوند ۱۰۸ کیلومتره نښلونکی او نظارتي سړک هم جوړ شوی دی.
دا په داسې حال کې ده، چې د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزارت څو ورځې وړاندې اعلان کړی و چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوف د ملګرو ملتونو د سیاسي او سولې جوړونې چارو له مرستیالې روزمري ډیکارلو سره د افغانستان له لارې د ټاپي پروژې د عملي کېدو او د چارو د چټکتیا په اړه خبرې کړې دي.
ټاپي د ترکمنستان، افغانستان، پاکستان او هند ترمنځ د ګازو د لېږد ستره سیمهییزه پروژه ده، چې موخه یې د ترکمنستان طبیعي ګاز د افغانستان له لارې پاکستان او هند ته رسول دي.
د افغانستان د وچې مېوې د صادرونکې ټولنې مشر عبدالقاسم امرخېل وایي، اوسمهال د افغانستان وچه مېوه ۳۰ هېوادونو ته صادرېږي. نوموړي زیاته کړې، چې په نړۍوال بازار کې د وچې مېوې تقاضا زیاته شوې او د افغانستان مېوه د طبیعي خاصیت له مخې خاص ځای لري.
امرخېل زیاتوي، چې د افغانستان وچه مېوه اروپا، امریکا، کاناډا او ډېره برخه یې هندوستان هېواد ته صادرېږي. نوموړي پر واکمنو د اسانتیاوو د پراخېدو غږ کړی.
هغه زیاته کړې: «۳۰ هېوادونو ته صادرات لرو، زیاتره زموږ صادرات هند ته وي. زموږ صادارت د چابهار او بندر عباس له لارو وو؛ خو اوس د امریکا، اسراییل او ایران جګړې له کبله لاره اوږده شوې».
د نوموړي په خبره؛ په نړۍوال بازار کې هر کال د وچې مېوې غوښتنه زیاتېږي او د افغانستان وچه مېوه ځکه خاص ځای او ګرم بازار لري چې طبیعي ده. افغانستان د وچې مېوې د تولید او صادراتو له مهمو هېوادونو شمېرل کېږي. ممیز، بادام، پسته، ځڼغوزي، غوزان، زردالو او انځر د هېواد له مشهورو صادراتي محصولاتو دي چې د نړۍ بېلابېلو بازارونو ته لېږدول کېږي.
د طالبانو د کرنې وزارت او خصوصي سکټور د معلوماتو له مخې؛ په وروستیو کلونو کې د افغانستان وچې مېوې لپاره نړۍواله تقاضا زیاته شوې، خو د ترانزیټي ستونزو، د لېږد لوړو لګښتونو او د صادراتي لارو د محدودیتونو له امله صادرونکي له بېلابېلو ننګونو سره مخ دي.
د سوداګرو په باور؛ که د ترانسپورټ، بستهبندۍ او بازارموندنې په برخه کې لا ډېرې اسانتیاوې برابرې شي، د وچې مېوې صادرات به نور هم پراخ شي او د هېواد اقتصاد ته به د پام وړ عواید ولري.
د افغانستان استازي نصیراحمد فایق هغه څرګندونې چې د ملګرو ملتونو له امنیت شورا یې غوښتي وو، چې د افغانستان پر خاوره د پاکستان بریدونه وغندي او د هغوی د تکرار مخه ونیسي؛ د پاکستان د استازي له غبرګون سره مخ شوې.
فایق د دوشنبې په ورځ د افغانستان په اړه د امنیت شورا غونډې ته وویل، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د تاوتریخوالي زیاتېدو د افغانستان کړکېچ ته یو نوی او خطرناک اړخ ورکړی او د ملکي وګړو د درنو تلفاتو لامل شوی دی.
هغه په کابل کې پر یوه ملکي روغتیايي مرکز د برید یادونه وکړه، چې د یوناما د راپور له مخې لسګونه کسان پهکې وژل شوي او ټپیان شوي دي. فایق زیاته کړه: «موږ هغه ټول بریدونه په کلکه غندو، چې ملکي وګړو ته زیان رسوي، حیاتي بنسټونه ویجاړوي او د افغانستان حاکمیت تر پښو لاندې کوي. له یادې شورا غواړو، چې دغه بریدونه وغندي او د بیا تکرار مخه یې ونیسي».
فایق ټینګار وکړ: «هیڅ امنیتي ملاحظه که هر څومره مشروع هم وي، داسې کړنې نهشي توجیه کولی چې د ملکي وګړو ژوند له ګواښ سره مخ کړي یا د ملګرو ملتونو د منشور او د نړۍوالو بشري قوانینو اصول نقض کړي».
د دغه څرګندونو په غبرګون کې د پاکستان استازي وویل، چې «د پاکستان اقدامات یوازې د هغو ترهګرو ډلو زېربناوې، پوځي او ملاتړي مرکزونه په نښه کړي، چې د افغانستان له خاورې فعالیت کوي او هېڅکله د افغانستان عادي خلک موخه نه وو».
هغه دا ادعا هم رد کړه، چې ګواکې په کابل کې د نشهیي توکو د درملنې یو مرکز په نښه شوی دی او ویې ویل چې د دې خلاف هره ادعا: «درواغ او د تبلیغاتو یوه برخه ده».
د پاکستان استازي زیاته کړه، چې په یاد مرکز کې چاودنه د پاکستاني برید د ثانوي اغېزو او په هغه ځای کې د وسلو د شتهوالي له امله رامنځته شوې وه. د پاکستان استازي د خپلو خبرو په بله برخه کې یو ځل بیا هند تورن کړ، چې په افغانستان کې له «ترهګرو» ډلو ملاتړ کوي.
هغه وویل: «د هند اصلي موخې په افغانستان کې حتی که د بشري مرستو او پراختیايي همکاریو تر پوښښ لاندې هم وي، د پاکستان بېثباته کول دي او د دې لپاره یو له وسیلو څخه په افغانستان کې د فعالو ترهګرو ډلو کارول دي».
هغه زیاته کړه: «له څه مودې راهیسې موږ له طالبانو سره د هند نوې لېوالتیا وینو او دغه موضوع زموږ لپاره د پام وړ ده». د هغه په وینا؛ د هند په چلند کې دغه بدلون وروسته له هغه راغلی، چې پاکستان د افغانستان دننه د وسلهوالو پر پټنځایونو او روزنیزو کمپونو د ترهګرۍ پر وړاندې بریالي عملیات ترسره کړل.
د پاکستان استازي همداراز نصیراحمد فایق تورن کړ، چې په ملګرو ملتونو کې یې د افغانستان څوکۍ «نیولې» ده او ویې ویل: «هغه د افغانستان د خلکو د هېچا استازی نهدی». فایق په ځواب کې وویل، چې دی د افغانستان د منتخب او دیموکرات حکومت استازی دی؛ هغه حکومت چې د ده په وینا شاوخوا پنځه کاله مخکې د طالبانو لهخوا د پاکستان له ملاتړه برخمن وو؛ نسکور شو.
هغه زیاته کړه، چې د افغانستان پخوانیو حکومتونو څو ځله پاکستان ته د طالبانو او نورو نیابتي ډلو د ملاتړ او پناه ورکولو د پایلو په اړه خبرداری ورکړی و؛ خو: «دغه خبرداري له پامه وغورځول شول».
فایق وویل: «نن پاکستان په خپله له هغو ډېرو ستونزو سره مخ دی، چې افغانستان کلونه مخکې د هغو په اړه خبرداری ورکړی و». هغه ټینګار وکړ: «د افغانستان خلک باید د پاکستان د ناکامو سیاستونو او د طالبانو د کړنو بیه پرې نهکړي او باید د پاکستان او هند ترمنځ د نیابتي او سیمهییزو سیالیو قرباني نهشي».
د افغانستان استازي په پای کې له پاکستان نه وغوښتل، چې د افغانستان د ګاونډي او د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د غړي په توګه د یوه ټولګډونه، دوامداره او سیاسي بهیر ملاتړ وکړي؛ داسې بهیر چې د افغانستان خلک وکولای شي د خپل هېواد د راتلونکې په اړه په خپله پرېکړه وکړي.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي استازولۍ سرپرست نصیراحمد فایق ویلي، چې د طالبانو د حکومتولۍ ډول یوازې د یادې ډلې د ګټو خوندي کولو لپاره جوړ شوی او د افغانستان خلکو ته هېڅ ډول ځوابویونکی نهدی.
هغه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې ویلي، چې د طالبانو حکومت د افغانستان د خلکو د اړتیاوو او غوښتنو په پوره کولو کې پاتې راغلی دی. د فایق په وینا؛ د طالبانو په یوشمېر کړیو کې د فساد، له واک څخه ناوړه ګټه اخیستنه او د شتمنۍ تمرکز په ښه ډول مستند شوي دي.
هغه زیاته کړې، چې د افغانستان د کانونو زېرمې له روڼتیا او عامه څار پرته استخراجېږي او طالبانو د خلکو غوښتنې او د نړۍوالې ټولنې پرلهپسې غوښتنې له پامه غورځولې دي.
فایق ټینګار وکړ، چې واک ته د طالبانو له بېرته رسېدو نږدې پنځه کاله وروسته افغانستان لاهم له ژور سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او بشري ناورین سره مخ دی او اوسنی وضعیت نه یوازې تلپاتې نهدی؛ بلکې ورځ تر بلې لا ټکنی کېږي.
هغه وویل، مېلیونونه افغانان لا هم پر بشري مرستو تکیه لري او فقر، بېکاري او د اقتصادي فرصتونو لهمنځه تګ د یوه بشپړ نسل راتلونکې له جدي پېچلتیا سره مخ کړې ده. د هغه په وینا؛ له عامه ژوند څخه د ټولنې د پراخو قشرونو، په ځانګړې توګه د ښځو او ځوانانو اېستل د بشري ناورین د لا ژورېدو لامل شوی دی.
فایق زیاته کړې: «دغه اقدامات لنډمهالي نهدي؛ بلکې د ټولنې د نیمایي برخې د عامه ژوند له ډګر څخه د اېستلو لپاره یوه قصدي او سیستماتیکه هڅه ده؛ داسې چلند چې نه د اسلام په اصلي لارښوونو کې ریښه لري او نه د افغانستان له تاریخ او دودونو سره سمون خوري».
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازي همدارنګه د ښځو او نجونو پر وړاندې سیستماتیک تبعیض ته اشاره کړې او ویلي دي، چې له زدهکړو محرومیت، ټولنیز محدودیتونه او له عامه ډګره د ښځو اېستل پر افغانستان درنې اغېزې پرېښې دي.
هغه خبرداری ورکړی: «د ځوانانو او ښځو یو بشپړ نسل نور په خپل هېواد کې د ځان لپاره کومه راتلونکې نه ویني». فایق ټینګار وکړ، چې د دغه وضعیت دوام نه یوازې د افغانستان راتلونکی ګواښي؛ بلکې په سیمه کې د لا زیاتې بېثباتۍ او د افراطیت ګواښ زیاتېدو لامل هم کېدای شي.
هغه په پای کې د ملګرو ملتونو امنیت شورا غړو ته په خطاب کې وویل، چې شورا یو پیاوړي، لا همغږي او متحد دریځ ته اړتیا لري. نوموړي زیاته کړه: «د بشري حقونو، د ښځو د حقونو، ټولګډونه حکومتولۍ او نړۍوالو ژمنو ته له بشپړ درناوي پرته، د مشروعیت ترلاسه کولو او نړۍوالې ټولنې ته د افغانستان د بېرته ورګډېدو لپاره هېڅ لاره نهشته».