رنګین دادفر سپنتا: د هرات له ښځو او نارینه‌وو سره همغږي ملي او وطنپاله دنده ده

نرګس نهان په خپل پیغام کې ویلي چې د داسې یوې ډلې پر وړاندې درېدل او اعتراض کول اسانه کار نه دی چې له تاوتریخوالي پرته پر بله هېڅ ژبه نه پوهېږي. هغې زیاته کړې چې د افغانستان ښځې به د خپلو انساني حقونو د ترلاسه کولو لپاره خپلې مبارزې ته دوام ورکړي.

د کانونو او پټرولیم پخوانۍ وزیرې ټینګار کړی چې دا ځل به د افغانستان بدلون او ازادي په خپله د دغه هېواد د ښځو په لاسونو او ارادې سره رامنځته شي. د هغې دا څرګندونې په هرات ولایت کې د ښځو پر وړاندې د طالبانو د نویو محدودیتونو او نیونو له زیاتېدو وروسته مخې ته راغلي دي.

له بلې خوا، د هرات د وروستیو پېښو په غبرګون کې د افغانستان د بدن د ښکلا نامتو اتل علي بلال هم په دغه ښار کې د ښځو پر نیول کېدو سخته نیوکه کړې ده. ښاغلي بلال په یوه خپره کړې بیانیه کې ویلي چې افغان ښځې له خپلو لومړنیو او اساسي حقونو څخه بې‌برخې شوې دي.

د هرات د اوسېدونکو په وینا، په دغه ښار کې په وروستیو ورځو کې د ښځو د نیولو او پر هغوی د محدودیتونو له امله فضا خورا درنه او له اضطرابه ډکه شوې ده. د راپورونو له مخې، د طالبانو د امربالمعروف او نهی‌عن‌المنکر غړو په هرات کې د حجاب په پلمه د ښځو او نجونو نیول پیل کړي چې دې چارې د خلکو ترمنځ پراخې اندېښنې او غبرګونونه راپارولي دي.

دغه سازمان دا پرېکړې او چلند د جنسیتي اپارټایډ د سیستم یوه خطرناکه کچه بللې ده.

د دغه سازمان د بیانیې له مخې، په وروستیو ورځو کې د طالبانو د امر بالمعروف مامورینو په هرات کې په لسګونو ښځې او نجونې د حجاب د قانون د سرغړونې په تور په بازارونو او عامه ځایونو کې نیولې دي. کله چې د هرات اوسېدونکو د دغو نیونو پر وړاندې اعتراض وکړ، طالب ځواکونو پر لاریونوالو له حده زیات تاوتریخوالی وکړ چې له امله یې ګڼ کسان ټپیان شول.

د ښځو د حقونو لومړیتوب سازمان همداراز په کندهار کې د طالبانو د هغې پرېکړې په اړه اندېښنه ښودلې چې ښځې او نجونې تفریحي ځایونو او مېلو ته له تګه منع کوي. دغه بنسټ ویلي چې دا محدودیتونه په پارکونو، ورزشي کلبونو، زده کړو او کار باندې د پخوانیو بندیزونو ترڅنګ ښځې نورې هم له ټولنې ګوښه کوي او د هغوی اساسي حقونه ترې اخلي.

یاد سازمان له طالبانو غوښتي چې په هرات کې نیول شوې ښځې او نجونې سمدستي او بې له کوم شرطه خوشې کړي او د ښځو د ځورونې او خپلسرو نیونو لړۍ پای ته ورسوي. دغه راز له نړیوالې ټولنې غوښتل شوي چې پر طالبانو ډیپلوماتیک فشارونه زیات کړي او په نړیوالو قوانینو کې د جنسیتي اپارټایډ د رسمیت پېژندلو لپاره هڅې وکړي.

نوموړې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنیټ د پیغام په بیا خپرولو سره ویلي چې د طالبانو له لوري د ښځو پر وړاندې د زورزیاتي د زیاتېدو له امله ژوره اندېښنه لري.

تر دې وړاندې ریچارد بینټ هم په خپل ایکس پاڼه کې د هرات د وروستیو پېښو په اړه اندېښنه ښودلې وه او له طالبانو یې غوښتي و چې د ښځو نیول سمدستي ودروي.

هغه ویلي و چې په هرات کې د ښځو نیول «غیرقانوني او د نه منلو وړ» دي او ټینګار یې کړی و چې دغه کسان باید ژر تر ژره خوشې شي.

د ملګرو ملتونو دغه څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې په هرات کې د ښځو د نیولو او د اعتراضونو د ځپلو په اړه نړیوال غبرګونونه ورځ تر بلې زیاتېږي او د بشري حقونو بنسټونه د وضعیت د خرابېدو خبرداری ورکوي

د افغانستان د تېر جمهوري نظام پر مهال د مشرانو جرګې پخوانۍ غړې راحله دوستم په هرات ولایت کې د طالبانو پر وړاندې د ښځو او نجونو د وروستیو اعتراضونو ملاتړ وکړ. هغې د طالبانو له لوري د معترضو ښځو ځپل او پر هغوی ډزې کول په کلکه وغندل.

راحله دوستم په خپله ایکس پاڼه کې لیکلي چې د هرات مېړنیو ښځو او عزتمنو خلکو د طالبانو د مخ په زیاتیدونکي ظلم او د ښځو د حقونو د نقض پر وړاندې غږ پورته کړی دی. د هغې په وینا، د لومړنیو راپورونو له مخې په دغو اعتراضونو کې یو شمېر معترضین د طالبانو په ډزو کې مړه او ټپیان شوي دي.

اغلې دوستم زیاته کړې چې په هرات کې معترضې ښځې د کار، زده کړو، ازادۍ او خپلو شرعي او انساني حقونو غوښتنه کوي. هغې د طالبانو دا برخورد د اسلامي شریعت، نبوي سنتو او افغاني دودونو خلاف وباله او ویې ویل چې د هرات تاریخي او کلتوري بستر هېڅکله ظلم نه مني.

د مشرانو جرګې دغې پخوانۍ غړې ټینګار وکړ چې د ښځو په استازولۍ د افغان ښځو د حقونو ملاتړ کوي او په هېواد کې د قانون د حاکمیت او د خلکو د برخلیک ټاکلو د حق لپاره به له هېڅ ډول هڅو دریغ ونه کړي. هغې د پېښې قربانیانو ته د تسلیت ترڅنګ د ټپیانو لپاره د عاجلې شفا غوښتنه وکړه.

خبرپاڼه وایي، چې د هرات اوسېدونکي د طالبانو له وېرې خپل ټپیان روغتونونو ته نشي وړلی، ځکه طالبان په روغتونونو کې د لاریونوالو په لټه کې دي او هغه کسان نیسي چې ټپیان یې روغتونونو ته ملګري کړي دي. دغه بنسټ زیاته کړې چې دا لاریونونه د طالبانو د ظلمونو پر وړاندې د افغان ولس د ناامیدۍ او مخ په زیاتېدونکي مقاومت ښکارندویي کوي.

د افغانستان د ډیپلوماتیکو ماموریتونو شورا ټینګار کړی چې دا تاوتریخوالی یوازینۍ پېښه نه ده، بلکې د هغو سیستماتیکو محدودیتونو برخه ده چې افغان ښځې او نجونې یې له زده کړو، کار، تګ راتګ او ټولنیز ژوند څخه بې برخې کړې دي. شورا له ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې او نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د طالبانو سره په هر ډول تعامل کې د افغان ښځو او نجونو حقونه په پام کې ونیسي.

یادې شورا په بېړنۍ او بې قید و شرطه توګه د ټولو نیول شویو ښځو، نجونو او لاریونوالو د خوشې کېدو غوښتنه کړې او پر طالبانو یې غږ کړی چې د جنسیت پر بنسټ تبعیضي سیاستونه پای ته ورسوي. د شورا په وینا، د معترضانو د ځپلو مسوولین باید ځواب ویونکي اوسي او د افغانستان راتلونکی د خلکو په ځپلو او د ښځو په حذفولو نشي جوړېدلی.

په ورته وخت کې، د افغانستان د ښکلا د اندامونو نامتو اتل علي بلال په هرات کې د ښځو پر نیول کېدو غبرګون ښودلی او ویلي یې دي چې افغان ښځې له خپلو لومړنیو حقونو بې برخې شوې دي. همدارنګه د هرات ځینو اوسېدونکو راپور ورکړی چې په ښار کې وېره او اضطراب خپور دی او په ښوونیزو مرکزونو کې د نجونو حضور په بې سابقه توګه کم شوی دی.