د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د چارشنبې په ورځ وویل چې که له ایران سره د سولې تړون نهايي نه شي، متحده ایالات به پر ایران «ډېر سخت بریدونه» وکړي او همدارنګه یې وویل چې واشنګټن له ایران څخه هره شپه میلیونونه بیرله تېل هم ایستلي.
ټرمپ له سپینې ماڼۍ څخه خبریالانو ته وویل: «موږ به پر هغوی برید کوو، ډېر سخت به یې ووهـو» او د هغه په وینا، ایران په هرمز تنګي کې یوه اپاچي چورلکه رانسکوره کړې ده.
هغه بیا ټینګار وکړ چې ایران به د چارشنبې په ورځ په نښه شي.
ټرمپ دا هم وویل چې امریکا له ایران څخه تېل ایستلي دي.
هغه زیاته کړه: «زه نن د لومړي ځل لپاره اعلان کوم، چې موږ هره شپه میلیونونه بېرله تېل له ایران څخه ایستلي دي» او ادعا یې وکړه چې ایران «اوس دا درک کړې ده».
ټرمپ وویل: «میلیونونه بېرله تېل ایستل شوي، همدا لامل دی چې بیه د هر بېرل ۸۵–۹۰ ډالره ده، نه ۲۵۰ ډالره»، خو د دې عملیاتو په اړه یې نور جزئیات ورنه کړل.
هغه وویل چې امریکا لا هم هڅه کوي له ایران سره توافق ته ورسېږي.
ټرمپ زیاته کړه: «موږ یو داسې تړون غواړو چې معنا ولري، یو داسې تړون غواړو چې کار ورکړي».
هغه وویل چې ایران له مخکې منلې چې اټومي وسلې نه جوړوي، خو دا توافق لا هم باید رسمي لاسلیک شي.
د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان (امسو) ویلي چې طالبانو د هرات خبریالانو ته خبرداری ورکړی، چې که له جلاطنه رسنیو سره د اعتراضونو په تړاو ویډیوګانې او خبرونه شریک کړي، له مرګ سره به مخامخ شي.
یاد سازمان د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي چې په هرات کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست مسولانو سیمهییزو خبریالانو ته مرګوني ګواښونه کړي او خبر داری یې ورکړی چې که د هرات د اعتراضونو په اړه له هېواده بهر رسنیو سره معلومات شریک کړي، په سملاسي ډول او پرته له کومې محاکمې به له مرګ سره مخ شي.
د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان د اطلاعاتو پر ازادۍ او د خبریالانو پر ژوند دغه ډول بریدونه او ګواښونه غندلي او د رسنیو د نړۍوالو اصولو او بشري حقونو ښکاره نقض یې بولي.
یاد سازمان ویلي، چې په افغانستان کې د رسنیو د خوندیتوب وضعیت تر سرې کرښې اوښتی دی.
امسو ویلي:«خبریالانو ته د صحرايي محکمو ګواښونه نه یوازې د بیان د ازادۍ د زیندۍ کولو هڅه ده، بلکې د هېواد د رسنیزې ټولنې له منځه وړلو په مانا ده».
یاد سازمان پر طالبانو غږ کړی چې د خبریالانو پر وړاندې مرګوني او غیرقانوني ګواښونه سملاسي ودروي او د هغوی د مسلکي کار د خوندیتوب تضمین وکړي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو له تیرې شنبې ورځې راهیسې د حجاب په پلمه د ښځو نیولو کمپاین پیل کړی او وروسته د هرات اوسېدونکو د طالبانو د یاد اقدام پر ضد لاریون وکړ، خو په افغانستان کې ځايي رسنیو او خبریالانو د یادو پېښو د خپرولو اجازه نه لرله.
د طالبانو بهرنیو چارو وزارت وايي، په کابل کې یې د پاکستان شارژدافیر پر افغانستان د تازه هوايي بریدونو په تړاو احضار کړی او خپل شدید او قاطع اعتراض یې ور سپارلی. د طالبانو بهرنیو چارو وزارت دغه برید بشري جنایت او د نړیوالو اصولو او قوانینو ښکاره نقض بللی.
یاد وزارت ټینګار کړی، چې د خاورې او خلکو دفاع یې شرعي مسوولیت دی.
د طالبانو بهرنیو چارو وزارت په خپله اعلامیه کې ویلي، چي پاکستان باید د نیابتي سیاستونو د تطبیق پر ځاى خپلو داخلي ستونزو ته په اساسي ډول حل ومومي.
وزارت زیاته کړې، چې څنګه ممکنه ده په يوه خاوره کې د ماشومانو او ښځو وژل د بلې خاورې د امنيت ټينګښت په معنا شي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت خبرداری ورکړی چې، « یو ځل بیا په صراحت یادونه کوو چې د دغو تکراري پاروونکو اقداماتو او جنایتونو د ټولو پايلو مسوولیت به د پاکستان پوځ پر غاړه وي».
د متحده عرب اماراتو اړوند اتحاد هوايي شرکت اعلان کړی چې د جولای میاشتې له ۱۵ مې نیټې څخه به د ابوظبۍ زاید نړۍوال هوايي ډګر او کابل هوايي ډګر ترمنځ خپلې الوتنې دوه برابره کړي او هره ورځ به له ابوظبۍ څخه کابل ته دوه الوتنې ولري.
اتحاد هوايي شرکت ویلي، چې د مساپرو د غوښتنې په اساس غواړي د کابل او ابوظبۍ ترمنځ خپلې ورځنۍ الوتنې دوه برابره زیاتې کړي.
یاد شرکت ویلي، چې په مارچ میاشت کې د کابل او ابوظبۍ ترمنځ د هوايي لارو له پرانېستل کېدو سره د الوتنو ډېرولو غوښتنې زیاتې شوې دي.
د اتحاد هوايي شرکت په وینا، د الوتنو د زیاتېدو غوښتنه د کابل او ابوظبۍ ترمنځ د تلونکو مساپرو او هغه کسانو له لوري شوې چې د ابوظبۍ له لارې اروپا او نورو هېوادونو ته سفر کوي.
د یاد شرکت د معلوماتو لهمخې، د جون میاشتې له ۱۵مې نېټې څخه به د سهار الوتنه په ځايي وخت ۹:۵۵ بجو له ابوظبۍ څخه کابل ته او د غرمي ۱:۱۰ بجې به له کابل څخه ابوظبۍ ته او همدارنګه له ماسپښین وروسته ۲:۴۵ به بله الوتنه له ابوظبۍ څخه کابل ته او په همدې ورځ به ۷:۲۰ بېرته له کابل څخه ابوظبۍ ته کیږي.
د نهم او لسم جون تر منځ شپه کې پاکستان یو وار بیا د افغانستان په دریو ولایتونو، خوست، پکتیکا او کونړ کې هوايي بریدونه کړي دي. د پاکستان پوځي منابعو پاکستانی ژورنالستانو ته ویلي دي چې دغه هوايي بریدونه د استخباراتو له خوا په ګوته شويو د ټي ټي پي پر پټنځایونو شوي دي.
د پاکستان د اطلاعاتو وزارت هم په یوه رسمي اعلامیه کې ادعا کړې ده چې د پاکستان له خوا په افغانستان کې دغه هدفي بریدونه د مې په نهمه نېټه په بنو کې، د مې د میاشتې په نهمه نېټه په بنو کې په پولیسو پر یوه مرکز برید، د جون په دویمه نېټه په شمالي وزیرستان کې د موټر په وسیله ترسره شوي انتحاري برید، او د جون په نهمه نېټه د پېښور نه بهر د حسن خیلو په موسی دره کې د سرحدي ځواکونو په مرکز شوي وسلهوال برید په ځواب کې شوي دي.
په حکومتي اعلامیه کې دا هم راغلي دي چې د پاکستان په هوايي بریدونو کې څلور ترهګریز مرکزونه هدف ګرځول شوي دي.
د پاکستان د دغو ادعاوو برعکس د طالبانو د امارت ویاند ذبیحالله مجاهد په ایکس کې په خپله پاڼه لیکلي دي چې د پاکستان پوځ یو ځل بیا د افغانستان د هوايي حریم په سرغړونې سره په کونړ، خوست او پکتیکا کې د ملکي خلکو پر کورونو بمونه غورځولي دي، چې په دغو بریدونو کې د یوولسو ماشومانو په ګډون یوه ښځه او یو بوډا سړی وژل شوي دي او څوارلس تنه نورې ښځې او ماشومان ټپیان شوي هم دي. ذبیحالله مجاهد پاکستانی برید د انسانانو پر ضد یو جنایت او تعرض بللی دی.
د امریکا غږ د وینا له مخې، د امریکا حکومت هم په افغانستان او پاکستان دواړو غږ کړی دی چې هغوی دې د وسلهوالو بریدونو پر ځای خپلمنځي اختلافات د ډیپلوماسۍ له لارې حل کړي.
عجبه خبره دا ده چې د اپرېل په میاشت کې په استانبول کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د غیر رسمي خبرو اترو نه یوه ورځ وړاندې پاکستان په افغانستان کې دننه هوايي بمباردونه کړي وو او دې ځل یې په استانبول کې د دویم ځل د جون په نهمه نېټه د شويو غیر رسمي خبرو اترو نه څو ساعته وروسته بیا د افغانستان په دریو ولایتونو باندې هوايي بریدونه کړي دي.
داسې ښکاري چې د پاکستان جنرالواکۍ د دوستو هېوادونو تر فشار لاندې د افغانستان سره خبرو اترو ته غاړه کېږدي، ولې بیا په افغانستان بریدونه کوي او د سولهییز مفاهمت فضا له منځه وړي، او هدف یې دا پیغام رسول ښکاري چې پاکستان د افغانستان سره دوه اړخیزو خبرو اترو او مفاهمت ته اړتیا نه لري، بلکې د پوځي قوت له لارې د افغانستان اوسني حکومت ته قناعت ورکول غواړي چې هغه دې د پاکستان اوامر ومني.
پاکستان کې د ټي ټي پي د بریدونو په اړه یو څو پوښتنې وجود لري چې پاکستان یې ځواب نه وايي، او هغه دا دي چې پاکستان د خپلو ادعاوو سره سم د ډیورند د کرښې سر تر پایه پاکستاني خار داره تارونه لګولي دي، د څارنې لپاره پوځي پوستې په ټوله کرښه پرتې دي، نو بیا د ټي ټي پي جنګیالي په دومره ګڼ شمېر کې پاکستان ته څنګه داخلیږي؟
او بیا که بالفرض دغه جنګیالي پاکستان ته داخل هم شي نو بیا هغوی د پاکستان د ځواکمن ماشین په موجودیت کې څنګه په بنو، لکي مروت، ټانک، شمالي او جنوبي وزیرستان سیمهییز کنټرول تر لاسه کړی دی؟
ا د پاکستاني طالبانو تحریک دومره قوي شوی دی چې هغه د پښتونخوا ځینې سیمې اشغال کړي دي او اوس هلته د جینکو ښوونځي (سکولونه) الوزوي او هلته د مېشتو خلکو نه باج اخلي؟
دا خبرې په څرګنده توګه ناشونې دي او په حقیقت کې د هغې جګړې برخه ده چې د پښتون او افغان پر ضد د پنځوسو کلونو راهیسې د پاکستان له لوري روانه ده.
د استانبول د غیر رسمي خبرو اترو نه پرته د افغانستان او پاکستان ترمنځ د جګړې پای ته رسولو لپاره د چین په نوښت پیل شوې د اورمچي پروسه هم وجود لري، چې د اپرېل د میاشتې په لومړۍ اونۍ کې د چین د سنکیانګ نومې سیمې په مرکز اورمچي کې رامنځته شوې ده.
چین د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اوسنۍ جګړې څخه ډېر مشوش دی، علت یې دا دی چې چین دغه جګړه د چین او پاکستان ترمنځ جوړېدونکي تجارتي کوریډور ته، چې چین پکې په ملیاردونو ډالرو پانګونه کړې، یو خطر بولي او بله دا چې چین په افغانستان کې د قیمتي طبیعي منابعو کې هم پانګونه کول غواړي چې د چین صنعتونه ترې ستره ګټه پورته کولی شي.
بله خبره دا ده چې که د ډیورند د کرښې دواړه خواوې بې ثباته شي نو داعش او د ختیځ ترکستان اسلامي تحریک به د دغې بې ثباتۍ نه استفاده وکړي او هغوی به د چین د سنکیانګ نومې سیمې کې د ورانکارۍ لپاره نفوذ وکړي، نو ځکه چین د اورمچي په پروسه کې ډېر دقت کړی دی، او د مذاکراتو او مفاهمت خبره یې یوازې افغانستان او پاکستان ته نه ده ایښې. د اورمچي پروسه درې اړخیزه ده، یعنې د افغانستان او پاکستان ترڅنګ چین هم د دې پروسې غړی دی، څو د خپل موجودیت په وسیله دواړه اړخونه تیری او ماجراجویۍ ته پرې نه ږدي.
د مې د میاشتې په پای او د جون د میاشتې په سر کې د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي کابل، اسلاماباد او دوحې ته سفرونه وکړل او په درې واړو پلازمینو کې یې د ټولو مهمو دولتي او غیر دولتي مقاماتو سره صلاحګانې وکړې او په هېڅ صورت کې افغانستان او پاکستان وسلهوالې جګړې ته نه پرېږدي.
خو د پاکستان تازه بمباردونو دا خبره ښکاره کړه چې هغه د هیچا خبرو ته غوږ نه ږدي او غواړي چې د پوځي ځواک په وسیله افغانستان په خپله تحتالحمایه سیمه بدل کړي.
پاکستان دیرش کاله په طالبانو کې پانګونه هم د دې لپاره کړې وه چې په افغانستان باندې یو ضعیف، غیر مشروع او منزوي نظام تحمیل کړي، خو د دغې صحنې بل اړخ دا هم دی چې پاکستان د طالبانو د امارت لاندې افغانستان کې د بمباردونو په وسیله د خپلو ژورو داخلي اقتصادي او سیاسي بحرانونو څخه د خپل ولس پام اړولو لپاره د خپل پوځي ځواک نمایش کوي، خو په اوږده کې به دا کړنلاره په هېڅ وجه ښې پایلې ونه لري.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي په هرات کې د طالبانو لهخوا د حجاب په پلمه د ۳۰ ښځو نیولو، ګواښلو او د لاریون والو پر وړاندې د زور زیاتي کارولو په اړ اندېښنه ښودلې او پر یادې ډلې یې غږکړی، چې د ښځو او نجونو د بشري حقونو او ازادیو محدودوونکې تګلارې پریږدي.
یوناما د چارشنبې په ورځ، د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې طالبانو د روانې اونۍ په ۶مه او ۷مه نېټه په هرات کې د حجاب نه رعایتولو په تور لږ تر لږه ۳۰ ښځې نیولې او سلګونه نورې یې په شفاهي ډول ګواښلې دي.
د یوناما د معلوماتو لهمخې، نیول شوې ښځې له یو ورځني بند وروسته خوشې شوې دي.
یوناما ویلي دي، چې د طالبانو لهخوا دا ډول خپل سرې نیونې او توقیفونه د ښځو او د هغوی پر کورنیو ژورې اغېزې لري.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي د هرات د جبریل سیمې د اوسېدونکو د لاریون پر وړاندې د طالبانو لهخوا د زور زیاتي کارولو په اړه هم اندېښنه ښودلې ده او د یو شمېر کسانو ټپي کېدل او په ډزو سره د یو کس وژل کېدل یې هم تایید کړي دي.
یوناما ویلي چې د یوې بلې مړینې د راپورونو په اړه یې پلټنې دوام لري.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه دفتر سرپرستې جورجیت ګانیون ویلي:« په افغانستان کې د یوې ښځې توقیف لویه بدنامي لري، چې کولی شي ښځې له خوشې کېدو وروسته هم په کورنیو او ټولنو کې د نور تاوتریخوالي او انزوا له خطر سره مخ کړي.»
نوموړې ویلي چې طالبان د نړۍوالو قوانینو لهمخې مکلف دي چې د ټولو افغانانو د بیان ازادي، سوله ییزې غونډې، د فردي ازادۍ او امنیت حق او له خپل سرو نیونو د خوندیتوب حقونه خوندي کړي.
یوناما ویلي چې افراد حق لري خپل مخالفت په سوله یییزه توګه د تاوتریخوالي، ګواښ یا غچ اخیستنې له وېرې پرته څرګند کړي او پر طالبانو یې غږ کړی چې خپلې ټولې هغه کړنې او تګلارې لغوه کړي چې د افغان ښځو او نجونو بشري حقونه او بنسټیزې ازادۍ محدودوي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د شنبې په ورځ د حجاب په پلمه په هرات کې د ښځو نیول پیل کړل، چې وروسته د هرات د جبریل سیمې اوسېدونکو د طالبانو د یادو اقداماتو په غبرګون کې لاریون وکړ او طالبانو د لاریون مخنیوي لپاره پر لاریون کوونکو مخامخ ډزې وکړې.