د هلمند ولایت لپاره د طالبانو والي امانالدین منصور په بدخشان کې په یوې دستار بندۍ کې خبرداری ورکړی، چې که کوم مخالف پیدا شي، نو غاښ ماتونکی ځواب به ورکړي. دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې دمګړۍ څو وسلهوالې جبهې د طالبانو پر ضد فعالې دي.
امانالدین منصور د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۰مه) د بدخشان په وردوج ولسوالۍ کې د یوې دیني مدرسې په دستار بندۍ مراسمو کې په بهر د خپل نظام مخالفین د هېواد پر ضد پر تبلیغاتو او توطیې تورن کړل او له خلکو یې وغوښتل چې له دوی څخه ملاتړ وکړي.
امانالدین منصور زیاته کړه: «ټول خلک متوجه واوسئ؛ د اسلام او دین هغه دښمنان چې په بهر کې دي او د دغې خاورې د امنیت پر ضد تبلیغات او توطیې کوي او غواړي د خلکو اذهان ګډوډ کړي، پر دې باید ښه پوه شي، چې د مجاهدینو په عقیده او افکارو کې بدلون نهراغلی».
په داسې حال کې چې، دمګړۍ څو وسلهوالې جبهې د طالبانو پر ضد پر خپلو فعالیتونو بوخت دي امانالدین منصور ویلي: «که په مقابل کې بغاوتګر، اعتشاشګر، دښمن او مخالف پیدا شي، [مخالفین] باید پر دې پوه شي، چې بیا هم موږ هماغه مجاهدین او همدا غرونه او همدا خاوره به یو. موږ به غاښ ماتونکی ځواب ورکړو».
د هغه دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې په بدخشان کې د کوکنارو د کرکېلې او همداراز د سرو زرو د کانونو د اېستنې په تړاو د ځايي طالبانو تر منځ درز رامنځته شوی او ځايي اوسېدونکي هم د سرو زرو د کانونو د کېندنې د څرنګوالي په اړه خپله شدیده نارضایتي څرګنده کړې او څو ځلي یې لاریونونه هم کړي، خو د طالبانو له لوري په ډېرې سختۍ سره ځپل شوي دي.
د افغانستان د شیعه علماوو شورا د هرات ولایت د جبرییل ښارګوټي وروستیو پېښو په غبرګون کې د طالبانو د امر بالمعروف له محتسبانو غوښتي چې د خپلو دندو د ترسره کولو پر مهال د اسلامي شریعت، د ټولنې دودونه او د اسلامي مذاهبو فقهي احکام په پام کې ونیسي او له افراطي چلندونو ډډه وکړي.
د دغې شورا په اعلامیه کې، چې د غبرګولي په ۲۰مه خپره شوې، د هرات وروستۍ پېښې «ناخوښې» بلل شوي او ویل شوي چې دا وضعیت د خلکو او هېواد د خیر غوښتونکو لپاره د اندېښنې وړ دی.
د شورا اشاره هغو ښځو ته ده چې د طالبانو د امر بالمعروف ادارې له لوري په هرات کې د دې ډلې له ټاکل شوي حجاب څخه د سرغړونې په تور نیول شوې دي. شورا ویلي چې محتسبانو یادې ښځې خپلو ځانګړو مرکزونو ته لېږدولې دي.
دا په داسې حال کې ده چې تر دې وړاندې په هرات کې طالب چارواکو د حجاب د نه مراعتولو له امله د ښځو د نیولو راپورونه رد کړي وو.
د شیعه علماوو شورا د جبرییل ښارګوټي د اعتراضونو پر مهال رامنځته شوی تاوتریخوالی هم غندلی او ویلي یې دي چې امنیتي ځواکونو کولای شول د زور له کارولو پرته د معترضینو غونډه اداره کړي، څو وضعیت تاوتریخوالي ته ونه رسېږي.
په اعلامیه کې راغلي چې محتسبان باید د خلکو د احساساتو له پارولو او افراطي چلندونو څخه ډډه وکړي او خپلې چارې د ټولنیزو او دیني ارزښتونو په رڼا کې پرمخ یوسي.
شورا همداراز له دیني عالمانو، قومي مشرانو او مخورو کسانو غوښتي چې په ورته حالاتو کې د عقلاني مدیریت له لارې د خبرو اترو او سولهییزو لارو چارو په مټ ستونزې حل کړي.
په اعلامیه کې یوه بله موضوع هم یاده شوې او ویل شوي چې ځینو کسانو د دغو پېښو په تړاو د افغانستان د شیعه علماوو شورا په نوم څرګندونې کړې دي، خو شورا ټینګار کړی چې په هرات کې د «جبرییل او شاوخوا سیمو د علماوو شورا» په نوم کومه رسمي استازولي نه لري او د دغو کسانو څرګندونې د شورا رسمي دریځ نه ګڼل کېږي.
دا څرګندونې وروسته له هغې مطرح کېږي چې د طالبانو تر کنټرول لاندې د باختر خبري اژانس په هرات کې د «جبرییل د علماوو شورا» د دوو غړو ویډیو خپره کړه. په دغه ویډیو کې یادو کسانو معترضین «مغرض» بللي او ادعا یې کړې چې هغوی د مخالفو لوریو تر اغېز لاندې اعتراضونو ته راوتلي دي.
د ویډیو په یوه برخه کې یو تن وايي چې «د افغانستان د شیعه ولس په استازیتوب» دغه اعتراضونه غندي، خو د افغانستان د شیعه علماوو شورا د خپلې وروستۍ اعلامیې له لارې له دغو څرګندونو سره هر ډول تړاو رد کړی دی.
د افغانستان او امریکا د ګډې سوداګرۍ خونې رييس جفري ګرېکو د طالبانو په واک کې د افغانستان د صنايعو او کانونو خونې له مشر احمد نبي زاده سره په کتنه کې ویلي، د افغانستان د خصوصي سکتور د ملاتړ او د سوداګریزو اسانتیاوو د پراختیا په موخه له بېلابېلو نړیوالو بنسټونو سره په اړیکه کې دی.
د طالبانو په ولکه کې د افغانستان د صنایعو او کانونو خونې د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د افغانستان او امریکا د ګډې سوداګرۍ خونې رییس جفري ګرېکو نن د احمد نبي زاده سره په کتنه کې د خصوصي سکتور د ودې، پانګونو او اقتصادي همکاریو په اړه خبرې وکړې.
نبي زاده په دې کتنه کې د افغانستان د خصوصي سکتور د ځینو ستونزو په یادونې سره غوښتنه وکړه، چې د افغانستان او امریکا د ګډې سوداګرۍ خونه دې له نړیوالې ټولنې او اړوندو بنسټونو سره د بانکي پورونو، مالي امکاناتو او په افغانستان کې د ګډو پانګونو د رامنځته کېدو په برخه کې همکاري وکړي.
د افغانستان او امریکا د ګډې سوداګرۍ خونې رییس جفري ګرېکو په دې کتنه کې وویل، چې دوی د افغانستان د خصوصي سکتور د ملاتړ او د سوداګریزو اسانتیاوو د پراختیا په موخه له بېلابېلو نړیوالو بنسټونو سره په اړیکه کې دي. نوموړي زیاته کړه، چې هڅه کوي هغو امریکایي شرکتونو ته چې د افغانستان د کانونو په سکتور کې د پانګونې لېوالتیا لري، د پانګونې مناسب فرصتونه او زمینه برابره کړي.
هغه همداراز څرګنده کړه، چې د افغان پانګوالو او د خصوصي سکتور د استازو لپاره به په نړیوالو سوداګریزو فورمونو او اقتصادي غونډو کې د ګډون فرصتونو د برابرولو په برخه کې هم هڅې وکړي.
نوموړي ټینګار وکړ، چې د افغان صنعتکارانو لپاره د بانکي پورونو د لاسرسي د اسانتیا، د بانکي محدودیتونو د کمولو او افغانستان ته د بهرنیو پانګوالو په ځانګړي ډول د کانونو په سکتور کې د پانګونې د جلبولو لپاره خپلې هڅې دوامداره وساتي.
د یادونې وړ ده، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د امریکا له لوري د افغانستان د شتمنیو د کنګل کېدو او همداراز پر بانکونو یې د محدودیتونو له امله سوداګر او پانګوال له ګڼو ستونزو سره مخ دي او د همدې ستونزو له امله یو زیات شمېر افغان پانګوالو له افغانستانه خپلې پانګې اېستلي او پاتې نور یې هم په همدې هڅه کې دي.
د اروپايي پارلمان دوو غړو ویلي، طالبان ښځو ته د خپلواک انسان په سترګه نه، بلکې د داسې موجود په توګه ګوري چې د اساسي حقونو او ازادیو بېبرخې وي.دوی د افغان ښځو پر وړاندې د طالبانو پر سیاستونو سختې نیوکې کړې او د «جنسیتي اپارتاید» د نړیوال جرم په توګه د رسمیت پېژندلو غوښتنه یې کړې.
د اروپايي پارلمان غړو، ابیر السهلاني او هیلدې واوتمانز، په یوه ګډ ویډیويي پیغام کې ویلي چې تر هغه به خپلو هڅو ته دوام ورکړي څو د افغان ښځو او نجونو حقونه او ازادۍ په بشپړ ډول تأمین شي.
دوی په افغانستان کې له ټولنیزو، تعلیمي او سیاسي ډګرونو څخه د ښځو سیستماتیک حذف ته په اشارې وویل چې میلیونونه افغان ښځې او نجونې له خپلو بنسټیزو بشري حقونو محرومې شوې دي. د هغوی په وینا، ښځې د زدهکړو، کار، په ټولنیز ژوند کې د ګډون او حتی د خپل راتلونکي او د ژوند د طرز په اړه د پرېکړې کولو له حقه بېبرخې دي.
دواړو استازو په خپل پیغام کې ویلي: «په افغانستان کې د یوې ژوندي نجلۍ او یوه جسد ترمنځ ډېر لږ توپیر پاتې دی. ښځې، لکه یو جسد، د خبرو کولو، ازاد تګ راتګ او د خپل برخلیک د ټاکلو له حقه محرومې شوې دي.»
هغوی د طالبانو له لوري پر ښځو لګول شوي محدودیتونه د فرهنګ، دود یا مذهب تر نامه لاندې د توجیه وړ ونه بلل او ټینګار یې وکړ چې په افغانستان کې روان وضعیت د ښځو د ټولنیز حضور د له منځه وړلو لپاره یو منظم او سیستماتیک سیاست دی.
د اروپايي پارلمان دغو غړو زیاته کړه: «دا نه فرهنګ دی، نه دود او نه هم دین. هغه څه چې په افغانستان کې روان دي، له ټولنیز او عامه ژوند څخه د ښځو د حذف لپاره یوه منظمه هڅه ده. د افغانستان اوسنی وضعیت د جنسیتي اپارتاید او د بشریت ضد جرم ښکاره بېلګه ده او نړیواله ټولنه باید د دې ناورین پر وړاندې خپله چوپتیا پای ته ورسوي.»
السهلاني او واوتمانز ټینګار کړی چې نړیوال قوانین او بنسټونه باید «جنسیتي اپارتاید» د نړیوالو قوانینو له مخې د یوه خپلواک جرم په توګه په رسمیت وپېژني، څو د دې ډول کړنو عاملان په نړیوالو محکمو کې تر عدلي تعقیب او حساب ورکونې لاندې راوستل شي.
دوی همداراز له دولتونو او نړیوالو سازمانونو غوښتي چې طالبانو ته له هر ډول مشروعیت ورکولو ډډه وکړي او داسې نظام په رسمیت ونه پېژني چې ښځې او نجونې یوازې د جنسیت له امله له اساسي حقونو او بنسټیزو ازادیو محروموي.
د اروپايي پارلمان دغو غړو د افغان ښځو او نجونو د دوامدار ملاتړ پر اړتیا ټینګار کړی او ویلي یې دي چې نړیواله ټولنه باید د افغانستان د اوسني وضعیت پر وړاندې یوازې ننداره ونه کړي، بلکې د سیاسي، حقوقي او عملي اقداماتو له لارې د افغان ښځو د حقونو او ازادیو د مبارزې ملاتړ وکړي.
د دوی څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې د محدودیتونو له امله پر طالبانو نړیوالې نیوکې او فشارونه دوام لري. خو د اروپايي پارلمان دغو استازو ویلي چې یوازې سیاسي اعلامیې بسنه نه کوي او نړیواله ټولنه باید د هغه څه د پای ته رسولو لپاره چې دوی یې «جنسیتي اپارتاید» بولي، اغېزمن او عملي ګامونه پورته کړي.
د افغانستان د مدني ټولنې او بشري حقونو بنسټونو هرات کې د ښځینه او نارینه معترضینو دوامداره نیول غندلي او زیاته کړې یې ده، چې طالبان د مدني اعتراضونو په ځپلو سره د افغانانو ترمنځ د وېرې او وحشت فضا رامنځته کول غواړي. طالبانو د حجاب په پلمه په هرات کې د ښځو د نیولو بهیر پیل کړی دی.
د افغانستان د مدني ټولنې او بشري حقونو بنسټونو د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۰مه) په همدې تړاو د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، د سولهییزو اعتراض کوونکو ځپل او نیول نه د اسلامي اصولو، نه د شریعت له ارزښتونو او نه هم د افغانستان د خلکو له کلتور سره سمون لري، بلکې د بشري حقونو او انساني کرامت ښکاره نقض ګڼل کېږي.
دغو بنسټونو د مدني اعتراضونو ځپل، خپلسري نیونې او د بیان ازادۍ محدودول د بشري حقونو او ملي او نړیوالو قوانینو ښکاره سرغړونه بللې ده.
د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان (امسو) بیا ویلي، چې طالبانو د هرات خبریالانو ته خبرداری ورکړی، که له جلاطنه رسنیو سره د اعتراضونو په تړاو ویډیوګانې او خبرونه شریک کړي، له مرګ سره به مخامخ شي.
په داسې حال کې چې په افغانستان کې ځايي رسنۍ او خبریالان د دې اجازه نهلري چې هرات پېښې په هر اړخیز ډول خپرې کړي.
د افغانستان د مدني ټولنې او بشري حقونو بنسټونو په ډاګه کړې: «همدارنګه جدي اندېښنه موجوده ده، چې طالبان د مدني اعتراضونو په ځپلو سره د ښځو د حقونو سیستماتیک حذف، د اعتراضي غږونو چوپول او د افغانستان د خلکو ترمنځ د وېرې او وحشت فضا رامنځته کول غواړي».
دغه بنسټونه له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو شورا او د ټولو نړیوالو بشري حقونو له بنسټونو څخه غواړي، چې پر طالبانو جدي فشارونه راوړي او د خپلسرو نیونو او د بشري حقونو د سرغړونو د پای ته رسولو لپاره عملي او اغېزناک اقدامات ترسره کړي.
د مدني ټولنې او بشري حقونو بنسټونه همداراز له نړیوالې ټولنې او نړیوالو سازمانونو غواړي چې له طالبانو څخه د هرات د ټولو ښځینه او نارینه اعتراض کوونکو د سمدستي او بېقید او شرط ازادۍ غوښتنه وکړي او همداراز یې له نړیوالو خپلواکو او بېپرې بشري حقونو بنسټونو له خوا د بندیانو د وضعیت او د زندانونو د شرایطو په اړه د عاجلو او خپلواکو څېړنو د ترسره کېدو غوښتنه کړې ده.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي یا یوناما په هرات کې د طالبانو لهخوا د حجاب په پلمه د ۳۰ ښځو نیولو، ګواښلو او د لاریون والو پر وړاندې د زور زیاتي کارولو په اړ اندېښنه ښودلې او پر یادې ډلې یې غږکړی، چې د ښځو او نجونو د بشري حقونو او ازادیو محدودوونکې تګلارې پریږدي.
یوناما زیاته کړې، چې طالبانو د روانې اونۍ په ترڅ کې په هرات کې د حجاب نه رعایتولو په تور لږ تر لږه ۳۰ ښځې نیولي او سلګونه نورې یې په شفاهي ډول ګواښلې دي.
د دغو بنسټونو په اعلامیه کې راغلي، چې یو شمېر اروپايي هېوادونه، له طالبانو سره د اړیکو د ځنډولو پر ځای، لا هم خپلې سیاسي اړیکې پراخوي، په داسې حال کې چې د ښځو د حقونو د محدودولو، د بشري حقونو د نقض او د خلکو د ځپلو په اړه پرلهپسې راپورونه خپرېږي او زیاته کړې یې ده: «دغه وضعیت جدي اندېښنې راولاړوي چې ښايي سیاسي ګټې د بشري حقونو پر بنسټیزو ارزښتونو لومړیتوب ومومي».
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د شنبې په ورځ د حجاب په پلمه په هرات کې د ښځو نیول پیل کړل، چې وروسته د هرات د جبریل سیمې اوسېدونکو د طالبانو د یادو اقداماتو په غبرګون کې لاریون وکړ او طالبانو د لاریون مخنیوي لپاره پر لاریون کوونکو مخامخ ډزې وکړې.
په کابل کې د غلاوو له ډېرښت سره هممهاله طالبان د کابل د ۱۳مې امنیتي حوزې په شاوخوا کې د دوو ښځو په ګډون د غلو د یوې ۸ کسیزې حرفوي ډلې له نیول کېدو خبر ورکوي. د دوی په وینا، یادو کسانو له کابل سربېره په غزني او هرات کې هم غلاوې کړي او د یوه صراف په وژنه کې یې هم لاس درلود.
د کابل د ۱۳مې امینتي حوزې لپاره د طالبانو مرستیال محبوب شاه احرار وايي، د دوو ښځو په ګډون د غلو دغې ډلې د کابل د بېلابېلو سیمو او همداراز غزني او هرات ولایتونو په ګڼو غلاوو کې لاس درلود.
د نوموړي په وینا، په دغې ډله کې یادو ښځو له شتمنو خلکو سره د اړیکو له لارې هغوی بلکمېل کول او بیا یې ترې پیسې غوښتې او همداراز ولایتونو او د کابل بېلابېلو برخو ته د وسلو د لېږد په برخو کې استفاده کېده.
محبوب شاه احرار وايي: «د غلو یوه ۸ کسیزه ډله چې ۶ یې نارینه او ۲ یې ښځې دي نیول شوې ده. یادو کسانو د کابل له۱۳مې حوزې سربېره د کابل په بېلابېلو سیمو کې له کورونو، روغتونونو او درملتونونو غلاوې کړې دي. په غزني او هرات کې هم غلاوې کړي دي».
د نوموړي په وینا، په یادو کسانو کې یوه یې پرسږکال د یوه صراف په وژنه کې هم لاس درلود.
د کابل مېشتو په وینا، په دې وروستیو کلونو کې په کابل ښار د غلاوو ګراف ډېر لوړ شوی او په رڼا ورځ خلک د یوه موټرسایکل او موټر لپاره وژل کېږي او د هوا په تیاره کېدو سره په ښار کې یو ډول ویره خپرېږي او هېڅوک زړه نهښه کوي، چې د شپې لهخوا له کورونو ووځي.