اروپايي ټولنې په هرات کې د طالبانو لهخوا د ښځو نیولو او د لاریون والو پر وړاندې د زور زیاتي کارول غندلي او وايي، طالبان دې د بشري حقونو اړوند خپلو نړۍوالو مکلفیتونو ته درناوی وکړي.
د اروپايي ټولنې د بهرنیو چارو ویاند انوار الانوني په هرات کې د طالبانو لهخوا د حجاب په پلمه د ښځو نیولو او د لاریون والو پر وړاندې زور زیاتي کارونې ته په غبرګون په اېکس کې لیکلي، «موږ د حجاب په پلمه د ښځو خپلسري نیول او د لاریونوالو په وړاندې د زور زیاتي کارول غندو».
نوموړي ټینګار کړی چې طالبان باید د سولهییزو اعتراضونو په ګډون د بشري حقونو اړوند خپلو نړۍوالو مکلفیتونو ته درناوی وکړي .
د اروپايي ټولنې د بهرنیو چارو ویاند ویلي، اروپايي ټولنه د افغان ښځو تر څنګ ولاړه ده.
په ایټالیا کې ولسي دایمې محکمې د افغان کډوالو د ستنولو پر سر د خبرو اترو لپاره بروکسل ته د طالبانو د استازو بلل غندلي او له اروپايي ټولنې یې غوښتې، چې خپله بلنه بېرته واخلي. محکمې ویلي، چې اروپايي ټولنه دې افغانستان ته ټولې جبري ستنونې ودروي.
محکمې ویلي چې د اروپایي ټولنې دغه پرېکړه د داسې رژیم د عادي کولو پر لور یو خطرناک ګام دی چې د جنسیتي اپارتاید، سیستماتیکو او بنسټیزو بشري حقونو د سرغړونو او د افغان ښځو د ټولو اساسي ازادیو د له منځه وړلو مسوول دی.
که څه هم اروپایي ټولنه طالبان د افغانستان د مشروع حکومت په توګه نه پېژني، خو محکمې ویلي چې دا پرېکړه د اروپایي ټولنې د اعلان شویو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې ده.
محکمې یادونه کړې چې اروپایي ټولنې د ترهګرۍ، بشري حقونو د سرغړونو، د ښځو او نجونو د حقونو د نقض او نړیوال امنیت ته د ګواښونو له امله پر یو شمېر طالب مشرانو بندیزونه لګولي او دغه بندیزونه لا هم نافذ دي، ځکه طالبان لا هم د ښځو او نجونو د ځورونې په ګډون جدي سرغړونې کوي.
همدارنګه، د جرمونو نړیوالې محکمې د ښځو او نجونو پر ضد د جنسیت پر بنسټ د بشریت ضد جرمونو د تورونو په تړاو د لوړپوړو طالب چارواکو د نیولو حکمونه صادر کړي دي.
محکمې ویلي چې داسې کسانو ته بلنه ورکول، چې له دغو تورونو سره تړاو لري، د سیاسي خبرو او «تخنیکي همکارۍ» په نامه د نړیوالو عدلي میکانیزمونو اعتبار زیانمنوي او هغو افغان قربانیانو ته ناوړه پیغام لېږي چې عدالت غواړي.
د محکمې په وینا، که اروپایي ټولنه له طالبانو سره د هغو کسانو د شړلو په اړه خبرې وکړي چې ښایي افغانستان ته له ستنېدو وروسته له تعقیب، زندان یا مرګ سره مخ شي، نو د کډوالو نړیوالو قوانینو او د جبري بېرته ستنولو د منع اصل په سرغړونو کې د شریک کېدو خطر به رامنځته شي.
د دایمي خلکو محکمې غوښتي چې طالبانو ته ورکړل شوې بلنه سملاسي بېرته واخلي او د طالبانو د رژیم د نه رسمیت پېژندنې دریځ بیا تایید کړي.
محکمې ویلي، چې ټولنه دې افغانستان ته ټول جبري اخراجونه ودروي، ځکه راستنېدونکي، په ځانګړي ډول ښځې، نجونې او لږکي، له جدي خطرونو سره مخ دي.
د محکمې په وینا، اروپايي ټولنه دې د طالبانو پر ځای له افغان مدني ټولنې، د ښځو له بنسټونو او دیموکراتو فعالانو سره مستقیم تعامل وکړي.
د طالبانو د کابل امنیه قوماندانۍ ویاند وايي، چې د پلازمېنې په شپږمه حوزه کې پر نجونو د موټر برید عامل، چې څو تنې یې ټپي کړې، تثبیت شوی او د نیولو هڅې یې روانې دي. خالد ځدراڼ ویلي، چې د ټپي شویو نجونو روغتیايي وضعیت ډاډ وړ دی.
خالد ځدران د پنجشنبې په ورځ، پر اېکس لیکلي چې ټپیانې شوې نجونې سملاسي روغتون ته لېږدول شوې او روغتیايي وضعیت یې د ډاډ وړ ښودل شوی دی.
ځدران ویلي، د پېښې عامل تثبیت شوی او د نیولو هڅې یې روانې دي، خو نور جزییات یې نه دي ورکړي.
دغه پېښه د څار په کمرو کې ثبت شوې ده او ښکاري چې یو موټر په چټکۍ سره پر پېغلو نجونو برید کوي او څو تنې پر ځمکه غورځي.
وړاندې عیني شاهدانو ویلي و چې موټر نمبر پلیټ نه درلود او ښیښې یې تورې وې.
افغان ښځې وایي چې د طالبانو د حجاب اړوند نوې سختې تګلارې له امله له «دوزخي وضعیت» سره مخ دي او په سخته ګرمي کې بشپړ حجاب اخېستل خورا سخت دي. دغو ښځو انډیپنډنټ ورځپاڼې ته ویلي، چې طالبانو د ښځو د مخونو او سینګار کتلو لپاره ښځې ګومارلې دي.
افغان ښځې وایي چې د طالبانو له لوري د ښځو د جامو او حجاب په اړه د نوې سختې تګلارې له امله له «دوزخي وضعیت» سره مخ دي او هغه محدود لاریونونه چې د دې مقرراتو پر ضد شوي، د واکمنو چارواکو له سخت غبرګون سره مخ شوي دي.
تېره اونۍ د هرات ولایت طالب چارواکو ښځو ته خبرداری ورکړی و چې له کور څخه د وتلو پر مهال باید د خپل بدن «هره برخه» پټه کړي او د دې اصولو د نه مراعاتولو په صورت کې به زغم ونه شي.
د سېشنبې په ورځ په هرات کې د ښځو د حقونو د ملاتړ یو لاریون د طالبانو امنیتي ځواکونو وځاپه. په خپرو شویو ویډیوګانو کې لیدل کېږي چې طالب جنګیالي د معترضینو بر لور مخامخ ډزې کوي.
ملګرو ملتونو ویلي چې د راپورونو له مخې لږ تر لږه یو تن، چې یو هلک و، وژل شوی دی.
عیني شاهدان وایي چې اعتراضونه هغه مهال پیل شول چې د طالبانو د امر بالمعروف مامورینو هڅه وکړه هغه ښځې ونیسي چې د اجباري جامو له مقرراتو سره یې مخالفت کاوه. راپورونه وایي چې لږ تر لږه ۳۰ ښځې نیول شوې دي.
ما خوب لیدلی و چې طالبان مې تښتوي
۲۳کلنې امینې، چې د امنیتي دلایلو له امله یې نوم بدل شوی، له «انډیپنډنټ» سره په خبرو کې ویلي، خوب یې لیدلی و چې د طالبانو پولیس یې د بشپړ حجاب نه اغوستلو له امله تښتوي.
هغې وویل: «له خوبه په ویره او خولو راویښه شوم. زموږ په سیمه کې شاوخوا ۱۵ یا ۱۶ ښځې د طالبانو د تش په نامه امر بالمعروف محتسبانو له خوا د نویو مقرراتو د ماتولو په تور نیول شوې دي».
امینې، چې د تور رنګه بشپړې چادرۍ انځور یې هم ښودلی، وویل: « اوس په بازارونو کې ګوري چې ولې ښځې لاسماغي او جراب نه اغوندي او که د حجاب له منځه د پوستکي یوه کوچنۍ برخه هم ښکاره وي، پوښتنې ترې کوي».
د هغې په وینا، د جوماتونو او کوڅو له لارې خلکو ته خبر ورکړل شوی چې ښځې به نور له بشپړ پوښښ پرته او سینګار شوې په عامه ځایونو کې د تګ اجازه ونه لري.
اعتراض کوونکو ویلي چې طالبان حتا هغه ښځې هم په نښه کوي چې له وړاندې یې د مخ او بدن بشپړ پوښښ مراعات کړی و.
طالبان وایي چې د اسلامي شریعت د تفسیر له مخې د ښځو حقونو ته درناوی کوي.
په ۴۰ درجې ګرمي کې هم خوندي نه یو
که څه هم طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې ښځې له ډېرو عامه ځایونو منع کړې دي، خو په لویو ښارونو لکه کابل کې یې کله ناکله ښځو ته د حجاب یا ټکري په اغوستلو د وتلو اجازه ورکوله.
خو اوس د هرات ښځې وایي چې طالبان غواړي ښځې لاسماغي، جرابې او داسې ماسک واغوندي چې ان سترګې یې هم پټې کړي.
امینه وایي: « اوس په ښار کې ۴۰ درجې ګرمي ده او په دې کې په چادري کې ګرځېدل ډېر سخت دي. خو بیا هم خوندي نه یو، ځکه ان حجاب لرونکې نجونې هم نیول کېږي. زموږ لپاره دا رښتینی دوزخ دی».
هغې زیاته کړه: « که زما د ګوتې یا د سترګو یوه کوچنۍ برخه هم ښکاره شي، زندان ته مې اچوي».
دا مقررات د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت له خوا عملي کېږي. دغه وزارت د دوشنبې په ورځ د حجاب د حکم پر ضد د اعتراضونو لومړني راپورونه «اوازې» بللې وې.
وزارت ویلي: «حجاب یو الهي حکم دی او موږ مکلف یو چې هغه عملي کړو».
یوې بلې ښځې، چې د نوم د نه ښودلو په شرط یې خبرې کړې، ویلي چې په تېرو ۷۲ ساعتونو کې د ښځو د جامو څارنه په هرات کې لا زیاته شوې ده.
هغې وویل: «وسله وال طالبان، د امر بالمعروف مامورین او ښځینه کارکوونکې د هرات په هر کونج کې ښځې پلټي».
هغې زیاته کړه: « د ښځو د سینګارکتلو لپاره ښځې ګومارل شوې دي او حتا هغه ښځې هم چې کومه سرغړونه نه کوي، نیول کېږي او په موټرو کې اچول کېږي».
امینې ویلي چې کورنۍ یې هغې او یوې ملګرې ته له کوره د وتلو اجازه نه ورکوي، ځکه د نیول کېدو وېره شته.
هغې وویل: «د یوې ملګرې خپلوانو د خپلې لور د خوشې کولو لپاره دا اونۍ ۱۳ زره افغانۍ ورکړې دي».
امینې دا کار «قانوني شوې تښتونه» وبلله او ویې ویل: « طالبان په ښکاره د ښځو د نه نیولو په بدل کې پیسې غواړي».
د طالبانو او نړیوالو سازمانونو غبرګون
د طالبانو د هرات د امنیه قوماندانۍ ویاند سید مسعود حسینی ویلي چې پولیس «د عامه امنیت د ګډوډولو پر وړاندې جدي، شرعي او اصولي چلند» کوي.
هغه ادعا کړې چې یو شمېر «بلواګر» د حجاب د موضوع په پلمه راټول شوي وو او د عامه نظم د ګډوډولو هڅه یې کوله.
د هغه په وینا، امنیتي ځواکونو وضعیت «په ډېر لنډ وخت کې تر کنټرول لاندې راوست».
په داسې حال کې چې افغانستان له پاکستان سره دنښتو شاهد دی، طالبانو د ښځو د لا زیاتې انزوا او له عامه ژوند څخه د هغوی د ایستلو هڅې چټکې کړې دي.
د بشري حقونو سازمانونه اندېښنه لري چې په هرات کې دغه محدودیتونه به کابل او نورو لویو ښارونو ته هم وغځېږي او راپورونه وایي چې طالب چارواکي د خلکو د نیولو لپاره کور په کور پلټنې هم کوي.
د بشري حقونو د څار نړیوال سازمان د افغانستان څېړونکې فرشته عباسي ویلي چې روان وضعیت باید اروپایي کمېسیون دې ته وهڅوي، چې له طالبانو سره په بروکسل کې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو او ایستلو په اړه وړاندیز شوې خبرې لغوه کړي.
د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس راپور ورکړی چې په هرات کې یو شمېر وړو نجونو د حجاب په ملاتړ لاریون وکړ. طالبان داسې مهال ددغه لاریون خبر ورکوي، چې په هرات کې د حجاب نه مراعاتولو په نامه ددې ډلې د محتسبانو خلاف خلکو لاریون کړی و.
د طالبانو تر واک لاندې یادې رسنۍ په یو ویډیويي راپور کې ویلي، چې په هرات ښار کې یو شمېر تنکۍ نجونې د حجاب رعایتولو په ملاتړ راټولې شوې دي.
یادې نجونې له ځانونو سره ځینې لیکلي شعارونه لري او وايي، حجاب د ښځو عزت دی.
د یاد لاریون یوه ګډونواله وايي:«هر څوک چې حجاب کوي، له هرې بلا به په امان وي او له ټولو ګناهونو به لرې وي او هغوی چې حجاب نه کوي هم خپله ګناه کوي او هم هغوی چې سترګې یې ور اوړي ګناهګاره کېږي».
یادو لاریونوالو په هرات کې د طالبانو لهخوا د حجاب په پلمه د ښځو نیولو اقدام ستایلی دی او د طالبانو پر ضد د هرات د جبریل ولسوالۍ د خلکو لاریون یې غندلی دی.
د دغه لاریون اکثریت ګډونوال تنکۍ نجونې دي.
یادو هراتي ښځو پر داسې مهال د طالبانو په ملاتړ لاریون کړی، چې د طالبانو لهخوا په هرات کې د حجاب په پلمه د ښځو نیولو اقدام په خورا لویه کچه وغندل شو.
سرچینې وایي چې په استانبول کې شوې غونډه، چې مشري یې طالبانو ته نږدې سیاستوال جعفر مهدوي او پاکستانی سیاستوال مشاهد حسین کوله، ښو پایلو ته رسېدلې ده. د سرچینو په وینا، دا غونډه د پاکستان او طالبانو ترمنځ د رسمي خبرو لپاره د راتلونکو اونیو د مذاکراتو پیلامه بلل کېږي.
د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې، پاکستان او طالبانو د دې غونډې له پایلو غیر رسمي هرکلی کړی او وایي چې دا ناسته د دواړو لوریو ترمنځ د رسمي خبرو لپاره یو مهم بنسټ جوړوي.
تنظیموونکو ویلي چې طالبانو تر اوسه له پاکستان سره د خبرو لپاره مناسبه زمینه نه وه برابره کړې او دا غونډه به هغه تشه ډکه کړي.
په غونډه کې د تاوتریخوالي کمولو، د لارو د بیا پرانیستلو، د طبي ویزو بیا پیل، د سوداګرو تګ راتګ او د تحصیلي ویزو د صادرولو په اړه خبرې شوې دي.
همدارنګه د امنیتي همکارۍ یو ګډ میکانیزم هم مطرح شوی چې د تحریک طالبان پاکستان د ګواښونو په اړه به دواړه لوري معلومات شریکوي او عملي اقدامات به همغږي کوي.
د مهاجرینو په اړه هم هوکړه شوې چې د نړیوال مهاجرت سازمان تر څار لاندې او د نړیوالو میثاقونو پر بنسټ به چارې پر مخ وړل کېږي.
سرچینې وایي چې په دې دوه ورځنۍ غونډه کې پرېکړه شوې چې په راتلونکو اونیو کې به د دواړو لوریو رسمي پلاوي د عملي جزئیاتو او میکانیزمونو په اړه خبرې وکړي، که څه هم د پلاویو کچه لا نه ده مشخصه شوې.
ویل کېږي چې د ترکیې په وړاندیز د خبرو له جوړښت سره کابل او اسلاماباد دواړو موافقه کړې ده.
د پاکستان او طالبانو اړیکې د ۲۰۲۵ له وروستیو راهیسې پر ډیورنډ کرښه د شخړو او نښتو له امله ترینګلې شوې دي.
په همدې موده کې د کرښې په اوږدو کې بریدونو او نښتو خلکو ته مرګژوبله اړولې او زرګونه کسان بېځایه شوي دي. په تازه پېښه کې د پاکستاني ځواکونو په هوايي بریدونو کې په خوست، کونړ او پکتیکا ولایتونو کې ۱۳ ملکي کسان وژل شوي دي.