د جمهوریت پر مهال د کانونو او پټرولیم وزیره نرګس نهان وایي، چې په افغانستان کې ښځې او نجونې یوازې د خپل جنسیت له امله له تبعیض، دوامدار نفرت او بېپایانه ظلم سره مخ دي او ټینګار کوي چې نړیواله ټولنه باید د هغوی غږ شي او د حساب غوښتنه روانه وساتي.
نرګس نهان په ایکس خواله رسنۍ کې ویلي چې افغانستان په حقیقت کې د ښځو او نجونو لپاره د «ځمکې پر مخ د دوزخ» په بڼه بدل شوی دی.
نرګس نهان زیاته کړې چې ښځې او نجونې یوازې د خپل جنسیت له امله له تبعیض، دوامدار نفرت او بېپایانه ظلم سره مخ دي.
هغې ویلي:«تر ټولو کوچنی کار چې کولی شو دا دی چې د هغوی غږ شو، نړۍ د هغوی له وضعیت خبر کړو او د طالبانو پر وړاندې د حساب غوښتنه روانه وساتو، څو دا وضعیت عادي نه شي.»
په پروان کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د توپدرې تاریخي استوپې د ساتنې او د هغې د ارزښت په اړه یوه ځانګړې ناسته کړې ده. د اطلاعاتو او کلتور ریاست مسوولانو د سیمې له اوسېدونکو وغوښتل چې د دغو تاریخي اثارو په ساتنه او خوندیتوب کې له اړوندو ادارو سره هراړخیزه همکاري وکړي.
په دې ناسته کې د کلتور او ګرځندوی امر وویل چې د توپدرې استوپه د پروان ولایت له مهمو تاریخي سیمو څخه ده چې شاوخوا ۲۴ تاریخي ساحې او اثار پکې شتون لري.
د اطلاعاتو او کلتور ریاست مسوولانو د سیمې له اوسېدونکو وغوښتل چې د دغو تاریخي اثارو په ساتنه او خوندیتوب کې له اړوندو ادارو سره هراړخیزه همکاري وکړي ترڅو دا ملي او کلتوري شتمنۍ له هر ډول زیان او ویجاړۍ څخه خوندي پاتې شي.
د کلتور او ګرځندوی امر زیاته کړه چې دغې استوپې په وروستیو کلونو کې د ګڼ شمېر کورنیو او بهرنیو سیلانیانو پام ځان ته اړولی دی. هغه وویل چې د اطلاعاتو او کلتور ریاست هڅه کوي ترڅو په دغه ځای کې لیدونکو او سیلانیانو ته مناسبې اسانتیاوې برابرې کړي.
بلخوا د پروان د ولایت مقام استازي د تاریخي اثارو پر ساتنه ټینګار وکړ او ویې ویل چې د کلتوري میراثونو د خوندیتوب لپاره ځوان نسل ته پوهاوی ورکول یو اړین کار دی. طالبان داسې مهال دا څرګندونې کوي چې دغه ډلې د خپلې واکمنۍ په لومړیو کې د بامیان د بودا مجسمه په راکټونو وویشته او یوه برخه یې ورته ونړوله.
همدا راز په دې ډلې تور دی چې قوماندانانو یې د افغانستان د ملي موزیم تاریخي اثار هم لوټ کړي دي.
د امریکا د کانګرس لسګونو غړو د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له ادارې غوښتي چې هغه افغان وګړو ناامنو درېیمو هېوادونو ته د لېږد له پلانونو تېر شي، کومو چې د افغانستان د جګړې پر مهال له امریکايي ځواکونو سره کار کړی و.
د استازو جرګې د ۸۰څخه زیاتو غړو، چې لږ تر لږه درې جمهوريپال او ګڼ شمېر ډیموکراټان په کې شامل دي، په یوه لیک کې له د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو غوښتنه کړې چې د هغو شاوخوا ۱۱۰۰ افغانانو د لېږد پلان بیا وارزوي، چې اوس مهال په قطر کې بند پاتې دي او د بیا مېشتېدو په تمه دي.
د کانګرس غړي جیسن کرو، چې د دغه لیک مشري یې کړې، ویلي:«دا هم اخلاقي او هم د ملي امنیت له پلوه اړینه ده چې زموږ هېواد خپله ژمنه پوره کړي او د هغو کسانو ملاتړ وکړي چې د خپل ژوند په خطر کې یې له موږ سره مرسته کړې ده.»
په راپور کې ویل شوي چې د روان کال په پیل کې د ټرمپ ادارې له دیموکراتیک جمهوریت کانګو ته د دغو افغانانو د لېږد پر احتمال خبرې کړې وې، په داسې حال کې چې هغوی د ۲۰۲۱ کال د امریکایي ځواکونو له وتلو وروسته له کلونو راهیسې په بېسرنوشته حالت کې پاتې دي.
د افغانانو وضعیت په ځانګړي ډول له ۲۰۲۵ کال وروسته نور هم سخت شوی، کله چې یو افغان کډوال په واشنګټن کې د برید په تور ونیول شو چې پکې د ملي ګارد یو سرتېری وژل شوی او بل ټپي شوی و.
له دې پېښې وروسته د ټرمپ ادارې د افغانانو او نورو بهرنیو وګړو د څېړنېد کمزورۍ پړه د پخواني ولسمشر جو بایډن پر ادارې واچوله، خو د راپور له مخې یاد شکمن کس رحمانالله لکنوال د ټرمپ د دورې پر مهال پناه اخیستې وه.
ولسمشر ټرمپ یو اجراییوي فرمان لاسلیک کړی چې له مخې یې افغان کډوال، په ګډون هغه کسان چې له پوځ سره یې کار کړی و، امریکا ته له داخلېدو منع شوي دي.
په همدې حال کې د کانګرس یو شمېر جمهوريپالو غړو د افغان همکارانو د بیا مېشتېدو هغه پخوانی دوهګونیز ملاتړ هم کمزوری کړی چې د ځانګړي کډوالۍ ویزې پروګرام لپاره موجود و.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د کانګرس په اورېدنو کې ویلي وو چې د ادارې له بېلابېلو هېوادونو سره د افغانانو د لېږد په اړه خبرې روانې دي، په داسې حال کې چې د یاد جګړه ځپلې افریقایي هېواد (د کانګو ډیموکراتیک جمهوریت) کې د ایبولا ناروغۍ د خپرېدو اندېښنه هم شته.
په لیک کې ټینګار شوی چې افغان همکارانو د امریکا د شاوخوا ۲۰ کلنې ماموریت پر مهال مهم رول درلود او د ژباړونکو، قراردادیانو او امنیتي کارکوونکو په توګه یې له امریکایي ځواکونو سره کار کړی دی.
کانګرس غړو ویلي: «موږ غوښتنه کوو چې خوندي، باثباته او عملي لارې غوره شي څو د امریکا د ملي امنیت ګټې خوندي کړي او زموږ ژمنې پوره شي.»
دوی له ادارې غوښتي چې د روان وضعیت په اړه تر ۲۴ جون پورې مفصل معلومات ورکړي، په ځانګړي ډول د درېیمو هېوادونو سره د خبرو اترو وضعیت او هغه قانوني صلاحیت چې له مخې یې افغانان انتقالېدای شي.
دا لیک د کورني امنیت وزیر او د دفاع وزیر ته هم استول شوی دی.
د بشري حقونو د څار سازمان پخواني اجراییوي مشر کینیټ روټ ادعا کړې، چې د طالبانو امنیتي ځواکونو د هرات په ښار کې د اعتراض کوونکو پر ضد له حده زیات زور کارولی، ډزې یې پرې کړې، یو ماشوم یې وژلی او یو شمېر نور کسان یې ټپیان او نیولي دي.
کینیټ روټ ویلي، چې د جون په ۹مه د هرات په ښار کې د طالبانو امنیتي ځواکونو د اعتراض کوونکو پر وړاندې له حده زیات زور کارولی دی.
روټ په ایکس خواله رسنۍ کې ادعا کړې چې د طالبانو امنیتي ځواکونو اعتراض کوونکي وهلي ټکولي او د خلکو د ګڼې ګوڼې پر لور یې ډزې کړې دي.
هغه ویلي:«طالب امنیتي ځواکونو په هرات ښار کې د اعتراض کوونکو پر ضد له حده زیات زور کارولی، هغوی یې وهلي او د خلکو پر لور یې ډزې کړې دي.»
د هغه په وینا، په دغو ډزو کې یو ماشوم وژل شوی، یو شمېر نور کسان ټپیان شوي او نامعلوم شمېر کسان نیول شوي دي.
د بښنې نړیوال سازمان د اروپايي ټولنې څانګه وایي، د دې ادارې د افغانستان څېړونکې زهره سلطاني د بلجیم له چارواکو او د اروپايي ټولنې له بنسټونو سره د لیدنو لپاره بروکسل ته تللې، څو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کسانو پر وړاندې د شته جدي ګواښونو او ځورونو په اړه اندېښنې شریکې کړي.
د یاد سازمان د ایکس پوسټ له مخې، زهره سلطاني په دې سفر کې د د بشري حقونو د څار سازمان د افغانستان د چارو له څېړونکې فرشته عباسي او د کډوالو او جلاوطنو لپاره د اروپايي شورا له استازو سره یوځای ګډون کوي.
د بښنې نړیوال سازمان ویلي چې د دغو لیدنو موخه دا ده چې اروپايي او بلجیمي چارواکي د هغو «جدي خطرونو او ځورونو» په اړه خبر کړي چې افغانستان ته ستنېدونکي کسان ورسره مخ کېدای شي.
د سازمان په وینا، هغه کسان چې افغانستان ته بېرته ستنېږي، د امنیتي ګواښونو، بشري حقونو د سرغړونو او احتمالي تعقیب له خطر سره مخ دي.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په وروستیو میاشتو کې په یو شمېر اروپايي هېوادونو کې د افغان پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو د پالیسیو په اړه بحثونه او اندېښنې زیاتې شوې دي.
د افغانستان لپاره د سعودي عربستان سفارت وایي، چې د ملک سلمان د بشري مرستو مرکز په همکارۍ یې په نیمروز او فراه ولایتونو کې راستنېدونکو کډوالو کورنیو ته ۱۶۳۷ د خوراکي توکو کڅوړې وېشلې دي.
د سعودي عربستان سفارت ویلي چې د ملک سلمان د بشري مرستو مرکز د توحید موسسې په همکارۍ د ۲۰۲۶ کال د جون په ۸ او ۱۰ نېټو کې د نیمروز او فراه ولایتونو کې له راستنېدونکو کډوالو کورنیو ته ۱۶۳۷ د خوراکي توکو کڅوړې وېشلې دي.
سفارت په خپل ایکس حساب کې ویلي چې دا بشري اقدام د هغو کورنیو لپاره شوی چې له بهرنیو هېوادونو څخه افغانستان ته راستانه شوي او د لومړنیو اړتیاوو له کمښت سره مخ دي.
په بیان کې راغلي چې دا مرسته د د ملک سلمان د بشري مرستو مرکز له لوري د خوړو د امنیت او د بېړني حالت د ملاتړ د پروژې په چوکاټ کې ترسره شوې ده.
دغه پروژه د ۲۰۲۵–۲۰۲۶ کلونو لپاره په افغانستان کې د بشري اړتیاوو د پوره کولو او د خوړو د کمښت د اغېزو د کمولو لپاره طرحه شوې ده.