امریکایي اداره: په جنسي جرمونو محکوم افغان وګړی د کاناډا پولې ته نږدې نیول شوی

بُلنت ییلدیرم په ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې دا خبرې اترې په «رغنده او صمیمي فضا» کې ترسره شوې.

ییلدیرم زیاته کړې چې د دې خبرو موخه د افغانستان او پاکستان ترمنځ د اړیکو پیاوړتیا، د باور فضا رامنځته کول او په سیمه کې د سولې ټینګښت دی.

هغه ویلي:«هیله لرم دا مهم ګام چې د دغو دوو وروڼو او ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د پیاوړتیا، د باور د زیاتېدو او د سیمې د سولې لپاره اخیستل شوی، د ښه راتلونکي زیری شي.»

د راپورونو له مخې، دا ډول «ټریک ۱،۵» ډیالوګونه عموما د رسمي او غیررسمي ګډونوالو په ګډون ترسره کېږي چې موخه یې د شخړو د کمولو او ډیپلوماټیکو اړیکو د ښه کولو لپاره غیرمستقیم بحثونه وي.

بارکزۍ په خپلو څرګندونو کې ټینګار کړی چې افغان ښځې د کوم ځانګړي امتیاز غوښتنه نه کوي، بلکې یوازې خپل بنسټیز او انساني حقونه غواړي. د هغې په وینا، د ښځو د حقونو د خوندیتوب لپاره یوازې د خواخوږۍ او همغږۍ څرګندول بسنه نه کوي او باید عملي اقدامات وشي.

د ولسي جرګې دغې پخوانۍ غړې د نړیوالې ټولنې پر دریځ هم نیوکه کړې او ویلي یې دي چې په اوسني وضعیت کې یوازې په کلمو کې د یووالي ښودل کافي نه دي. هغې زیاته کړه چې د افغان ښځو د حقونو د خوندیتوب لپاره د حساب ورکوونې د یو روښانه میکانیزم جوړولو او دوامداره عملي ګامونو پورته کولو ته جدي اړتیا ده.

شکریه بارکزۍ په داسې حال کې دا غبرګون ښودلی چې په دې وروستیو کې د طالبانو له خوا د ښځو د خپلسرو نیونو او پر هغوی د فشارونو راوړلو راپورونه یو ځل بیا زیات شوي دي. د ښځو د حقونو فعالان وایي چې د طالبانو دغه ډول سختدریځې تګلارې د ښځو ټولنیز او شخصي ژوند په بشپړ ډول اغېزمن کړی دی.

په هرات ولایت کې د ښځو د اعتراضونو ځپلو او د طالبانو له خوا د هغوی نیولو په نړیوالو رسنیو کې هم پراخ انعکاس موندلی دی. په هرات کې یو شمېر ښځو ویلي چې د طالبانو له خوا د حجاب په پلمه نیول شوې او په زندانونو کې شکنجه شوې دي، چې دې چارې د هغوی په ورځني ژوند کې د وېره او د وحشت فضا رامنځته کړې ده.

د «اوستوروزنو نووستي» خبري اژانس د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۱مه) په یوه راپور کې ویلي، د «روستوفنادونو» د «اکتیابرسکي» سیمې محکمې د تېرې جمعې په ورځ (د غبرګولي ۱۵مه)د «یګور اې» په نوم یوه ۱۹ کلن ځوان پر طالبانو د نیوکو له امله ۱۰زره روبله جریمه کړی دی.

راپور زیاتوي، یاد ځوان د روسیې په «VKontakte» ټولنیزه شبکه کې د دغه خبر: «طالبان به روسیه له انارو، ممیزو، کوکا کولا، قالینو او پنبې څخه ډکه کړي»، په کمنټ کې لیکلي وو: «دوی په روسیه کې څه ګند کوي، وحشیان».

د محکمې د پرېکړې له‌مخې، دغه ډول څرګندونې «د روسيې فدراسیون او د افغانستان د ولسونو ترمنځ دوښمني» راپاروي.

دغه ځوان تر دې مخکې هم په ټولنیزو شبکو کې د بېلابېلو خبرونو او په ځانګړې توګه د کډوالو اړوندو خبرونو په کمنټونو کې «د کډوالو د وژلو او د هغوی ملکیتونو ته د زیان رسولو» تبلیغ هم کاوه.

د «یګور اې» په نوم دغه ۱۹ کلن ځوان په محکمه کې خپل جرم منلی او پښېماني یې ښودلې ده.

تر دې مخکې په روسیه کې خلک له طالبانو د ملاتړ له امله محاکمه کېدل؛ لکه د خبریالې «نادیژدا کیورکووا» پر وړاندې د ترهګرۍ د توجیه کولو په دوسیه کې، یو تور دا وو، چې هغې په ۲۰۲۱ کال کې په کنایوي ډول لیکلي وو: «طالبان تکړه دي».

په افغانستان کې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له نورو محدودیتونو سربېره پر افغان نجونو او ښځو ګڼ محدودیتونه ولګول او په ۲۰۲۴ کال کې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین طالبان «له ترهګرۍ سره په مبارزه کې متحدین» وبلل. د ۲۰۲۵ کال په اوړي کې، مسکو لومړی هېواد وو چې طالبان یې په رسمیت وپېژندل او دغه ډله یې د ترهګرۍ سازمانونو له نوملړ څخه واېستله او په مسکو کې یې د هغوی سفیر هم ومانه.

شاوخوا ۲ اونۍ مخکې، روسیې او طالبانو د نظامي-تخنیکي همکاریو یو تړون هم لاسلیک کړ، خو لا تر اوسه د دغه تړون بشپړ جزییات نه‌دي خپاره شوي.

دغه ادارې په یو خبرپاڼه کې ویلي چې د افغانستان د ماین‌پاکۍ پروګرام د معلوماتو د ثبت انلاین سیسټم د فعالېدو چارې د لومړي ځل لپاره پیل شوې دي.

اداره وایي، دا پروسه د دې ادارې او د جنیوا د بشردوستانه ماین‌پاکۍ نړیوال مرکز په همکارۍ او د یوه هوکړه‌لیک له مخې عملي شوې ده، چې د یاد مرکز له مالي ملاتړ سره د معلوماتو د ثبت پخوانی سیستم له «ان جي» څخه «کور» ته لېږدول کېږي.

په اعلامیه کې راغلي چې دا سیسټم د لومړي ځل لپاره په افغانستان کې پلي کېږي او هدف یې د ماینونو او ناچاوده توکو د ککړو سیمو ثبت، د سروې او پاکولو عملیاتو مدیریت، د جغرافیایي معلوماتو په سیستم (جي اي اېس) کې د معلوماتو ښودل، احصایوي تحلیل او د ادارو ترمنځ د معلوماتو شریکول دي.

اداره زیاتوي چې دغه نوی سیستم کولای شي د معلوماتو د ثبت او مدیریت په برخه کې شفافیت لوړ کړي او د سرغړونو کچه راکمه کړي.

په همدې حال کې د ماین‌پاکۍ د انسجام او همغږۍ ریاست ویلي چې دا مهال د ماین‌پاکۍ د ځینو همکارو موسسو لکه د افغان ماین‌پاکۍ اداره (ډافا) او د ډنمارک د کډوالو شورا (ډي ار سي) کارکوونکو ته د دې سیستم د کارولو په اړه ازمایښتي روزنه ورکول کېږي.

د ماین‌پاکۍ د انسجام او همغږۍ رییس قاري نورالدین رستم‌خېل ویلي چې دا سیستم تر دې وړاندې په نورو هېوادونو کې هم کارول شوی.

هغه ویلي:«دا سیستم له مخکې په نورو هېوادونو کې فعال شوی و، او د دې ریاست د هڅو په پایله کې په افغانستان کې هم عملي کېږي او د جنیوا د نړیوال مرکز له خوا تمویلېږي.»

په ورته وخت کې د روزنیز پروګرام ګډونوالو د دې نوښت هرکلی کړی او ویلي یې دي چې دا سیستم به د ماین‌پاکۍ په چارو کې د کار د اغېزمنتیا او همغږۍ کچه لوړه کړي.

نرګس نهان په ایکس خواله رسنۍ کې ویلي چې افغانستان په حقیقت کې د ښځو او نجونو لپاره د «ځمکې پر مخ د دوزخ» په بڼه بدل شوی دی.

نرګس نهان زیاته کړې چې ښځې او نجونې یوازې د خپل جنسیت له امله له تبعیض، دوامدار نفرت او بې‌پایانه ظلم سره مخ دي.

هغې ویلي:«تر ټولو کوچنی کار چې کولی شو دا دی چې د هغوی غږ شو، نړۍ د هغوی له وضعیت خبر کړو او د طالبانو پر وړاندې د حساب غوښتنه روانه وساتو، څو دا وضعیت عادي نه شي.»