د بشري حقونو د څار نړیوال سازمان: طالبانو په هرات کې پر مظاهره‌چیانو له حده ډېر زور کارولی

د ایران د دوغارون بندر عمومي مدیر محمد رضا مودودي د پنجشنبې په ورځ وویل چې د ایران او افغانستان ترمنځ ټول تجارت له ۳ میلیارد ډالرو څخه زیات دی، چې شاوخوا ۶۰ سلنه یې د دوغارون له لارې ترسره کېږي.

هغه وویل چې ایران افغانستان ته د ۳،۲ میلیارده ډالرو په ارزښت صادرات لري، خو له افغانستان څخه واردات له ۳۰ میلیونو ډالرو کم دي، چې دده په وینا، دا د ایران لپاره مثبت سوداګریز انډول دی.

هغه وویل د ایران او افغانستان مجموعي تجارت له اروپایي اتحادیې سره د ایران له تجارت څخه هم زیات دی او حتا د اوراسیا اقتصادي اتحادیې ته د صادراتو په پرتله هم لوړ دی. د هغه په وینا، افغانستان د ایران لپاره له عراق وروسته د صادراتو تر ټولو متنوع بازار دی.

مودودي د ایران دولتي اژانس ایرنا ته ویلي، چې د دوغارون سیمې د ترانزیټ ظرفیت له ۳ څخه ۵ میلیونه ټنو ته لوړ شوی او د «سیتی سوخت» په نوم پروژه چې د افغانستان د ۲،۵ میلیارده ډالرو اړتیا پوره کوي، یوه مهمه پروژه ده . دده په وینا، په دې پروژه کې د پانګونې لپاره ۳۰ ایراني او افغان شرکتونه جذب شوي دي.

هغه وویل حکومت غواړي دوغارون سیمه د ګرانبیه ډبرو د سیمې په لوی مرکز بدله کړي، ځکه افغانستان په دې برخه کې لوی ظرفیت لري.

د هغه په وینا، د ګمرک په برخه کې هم پرمختګونه شوي او درې پخواني ګمرکي کوډونه دې سیمې ته انتقال شوي او د موټرو تګ راتګ زیات شوی چې هره میاشت شاوخوا ۱۳ زره خروج ثبت کېږي.

هغه وویل چې یوه مهمه پروژه په۲۲۰ هکټاره ځمکه د ودانیز ښارګوټي پروژه ده او ډېری پانګوال یې افغان سوداګر دي.

محکمې ویلي چې د اروپایي ټولنې دغه پرېکړه د داسې رژیم د عادي کولو پر لور یو خطرناک ګام دی چې د جنسیتي اپارتاید، سیستماتیکو او بنسټیزو بشري حقونو د سرغړونو او د افغان ښځو د ټولو اساسي ازادیو د له منځه وړلو مسوول دی.

که څه هم اروپایي ټولنه طالبان د افغانستان د مشروع حکومت په توګه نه پېژني، خو محکمې ویلي چې دا پرېکړه د اروپایي ټولنې د اعلان شویو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې ده.

محکمې یادونه کړې چې اروپایي ټولنې د ترهګرۍ، بشري حقونو د سرغړونو، د ښځو او نجونو د حقونو د نقض او نړیوال امنیت ته د ګواښونو له امله پر یو شمېر طالب مشرانو بندیزونه لګولي او دغه بندیزونه لا هم نافذ دي، ځکه طالبان لا هم د ښځو او نجونو د ځورونې په ګډون جدي سرغړونې کوي.

همدارنګه، د جرمونو نړیوالې محکمې د ښځو او نجونو پر ضد د جنسیت پر بنسټ د بشریت ضد جرمونو د تورونو په تړاو د لوړپوړو طالب چارواکو د نیولو حکمونه صادر کړي دي.

محکمې ویلي چې داسې کسانو ته بلنه ورکول، چې له دغو تورونو سره تړاو لري، د سیاسي خبرو او «تخنیکي همکارۍ» په نامه د نړیوالو عدلي میکانیزمونو اعتبار زیانمنوي او هغو افغان قربانیانو ته ناوړه پیغام لېږي چې عدالت غواړي.

د محکمې په وینا، که اروپایي ټولنه له طالبانو سره د هغو کسانو د شړلو په اړه خبرې وکړي چې ښایي افغانستان ته له ستنېدو وروسته له تعقیب، زندان یا مرګ سره مخ شي، نو د کډوالو نړیوالو قوانینو او د جبري بېرته ستنولو د منع اصل په سرغړونو کې د شریک کېدو خطر به رامنځته شي.

د دایمي خلکو محکمې غوښتي چې طالبانو ته ورکړل شوې بلنه سملاسي بېرته واخلي او د طالبانو د رژیم د نه رسمیت پېژندنې دریځ بیا تایید کړي.

محکمې ویلي، چې ټولنه دې افغانستان ته ټول جبري اخراجونه ودروي، ځکه راستنېدونکي، په ځانګړي ډول ښځې، نجونې او لږکي، له جدي خطرونو سره مخ دي.

د محکمې په وینا، اروپايي ټولنه دې د طالبانو پر ځای له افغان مدني ټولنې، د ښځو له بنسټونو او دیموکراتو فعالانو سره مستقیم تعامل وکړي.

خالد ځدران د پنجشنبې په ورځ، پر اېکس لیکلي چې ټپیانې شوې نجونې سملاسي روغتون ته لېږدول شوې او روغتیايي وضعیت یې د ډاډ وړ ښودل شوی دی.

ځدران ویلي، د پېښې عامل تثبیت شوی او د نیولو هڅې یې روانې دي، خو نور جزییات یې نه دي ورکړي.

دغه پېښه د څار په کمرو کې ثبت شوې ده او ښکاري چې یو موټر په چټکۍ سره پر پېغلو نجونو برید کوي او څو تنې پر ځمکه غورځي.

وړاندې عیني شاهدانو ویلي و چې موټر نمبر پلیټ نه درلود او ښیښې یې تورې وې.

افغان ښځې وایي چې د طالبانو له لوري د ښځو د جامو او حجاب په اړه د نوې سختې تګلارې له امله له «دوزخي وضعیت» سره مخ دي او هغه محدود لاریونونه چې د دې مقرراتو پر ضد شوي، د واکمنو چارواکو له سخت غبرګون سره مخ شوي دي.

تېره اونۍ د هرات ولایت طالب چارواکو ښځو ته خبرداری ورکړی و چې له کور څخه د وتلو پر مهال باید د خپل بدن «هره برخه» پټه کړي او د دې اصولو د نه مراعاتولو په صورت کې به زغم ونه شي.

د سې‌شنبې په ورځ په هرات کې د ښځو د حقونو د ملاتړ یو لاریون د طالبانو امنیتي ځواکونو وځاپه. په خپرو شویو ویډیوګانو کې لیدل کېږي چې طالب جنګیالي د معترضینو بر لور مخامخ ډزې کوي.

ملګرو ملتونو ویلي چې د راپورونو له مخې لږ تر لږه یو تن، چې یو هلک و، وژل شوی دی.

عیني شاهدان وایي چې اعتراضونه هغه مهال پیل شول چې د طالبانو د امر بالمعروف مامورینو هڅه وکړه هغه ښځې ونیسي چې د اجباري جامو له مقرراتو سره یې مخالفت کاوه. راپورونه وایي چې لږ تر لږه ۳۰ ښځې نیول شوې دي.

100%

ما خوب لیدلی و چې طالبان مې تښتوي

۲۳کلنې امینې، چې د امنیتي دلایلو له امله یې نوم بدل شوی، له «انډیپنډنټ» سره په خبرو کې ویلي، خوب یې لیدلی و چې د طالبانو پولیس یې د بشپړ حجاب نه اغوستلو له امله تښتوي.

هغې وویل: «له خوبه په ویره او خولو راویښه شوم. زموږ په سیمه کې شاوخوا ۱۵ یا ۱۶ ښځې د طالبانو د تش په نامه امر بالمعروف محتسبانو له خوا د نویو مقرراتو د ماتولو په تور نیول شوې دي».

امینې، چې د تور رنګه بشپړې چادرۍ انځور یې هم ښودلی، وویل: « اوس په بازارونو کې ګوري چې ولې ښځې لاسماغي او جراب نه اغوندي او که د حجاب له منځه د پوستکي یوه کوچنۍ برخه هم ښکاره وي، پوښتنې ترې کوي».

د هغې په وینا، د جوماتونو او کوڅو له لارې خلکو ته خبر ورکړل شوی چې ښځې به نور له بشپړ پوښښ پرته او سینګار شوې په عامه ځایونو کې د تګ اجازه ونه لري.

اعتراض کوونکو ویلي چې طالبان حتا هغه ښځې هم په نښه کوي چې له وړاندې یې د مخ او بدن بشپړ پوښښ مراعات کړی و.

طالبان وایي چې د اسلامي شریعت د تفسیر له مخې د ښځو حقونو ته درناوی کوي.

په ۴۰ درجې ګرمي کې هم خوندي نه یو

که څه هم طالبانو له ۲۰۲۱ کال راهیسې ښځې له ډېرو عامه ځایونو منع کړې دي، خو په لویو ښارونو لکه کابل کې یې کله ناکله ښځو ته د حجاب یا ټکري په اغوستلو د وتلو اجازه ورکوله.

خو اوس د هرات ښځې وایي چې طالبان غواړي ښځې لاسماغي، جرابې او داسې ماسک واغوندي چې ان سترګې یې هم پټې کړي.

امینه وایي: « اوس په ښار کې ۴۰ درجې ګرمي ده او په دې کې په چادري کې ګرځېدل ډېر سخت دي. خو بیا هم خوندي نه یو، ځکه ان حجاب لرونکې نجونې هم نیول کېږي. زموږ لپاره دا رښتینی دوزخ دی».

هغې زیاته کړه: « که زما د ګوتې یا د سترګو یوه کوچنۍ برخه هم ښکاره شي، زندان ته مې اچوي».

دا مقررات د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت له خوا عملي کېږي. دغه وزارت د دوشنبې په ورځ د حجاب د حکم پر ضد د اعتراضونو لومړني راپورونه «اوازې» بللې وې.

وزارت ویلي: «حجاب یو الهي حکم دی او موږ مکلف یو چې هغه عملي کړو».

یوې بلې ښځې، چې د نوم د نه ښودلو په شرط یې خبرې کړې، ویلي چې په تېرو ۷۲ ساعتونو کې د ښځو د جامو څارنه په هرات کې لا زیاته شوې ده.

هغې وویل: «وسله وال طالبان، د امر بالمعروف مامورین او ښځینه کارکوونکې د هرات په هر کونج کې ښځې پلټي».

هغې زیاته کړه: « د ښځو د سینګارکتلو لپاره ښځې ګومارل شوې دي او حتا هغه ښځې هم چې کومه سرغړونه نه کوي، نیول کېږي او په موټرو کې اچول کېږي».

امینې ویلي چې کورنۍ یې هغې او یوې ملګرې ته له کوره د وتلو اجازه نه ورکوي، ځکه د نیول کېدو وېره شته.

هغې وویل: «د یوې ملګرې خپلوانو د خپلې لور د خوشې کولو لپاره دا اونۍ ۱۳ زره افغانۍ ورکړې دي».

امینې دا کار «قانوني شوې تښتونه» وبلله او ویې ویل: « طالبان په ښکاره د ښځو د نه نیولو په بدل کې پیسې غواړي».

100%

د طالبانو او نړیوالو سازمانونو غبرګون

د طالبانو د هرات د امنیه قوماندانۍ ویاند سید مسعود حسینی ویلي چې پولیس «د عامه امنیت د ګډوډولو پر وړاندې جدي، شرعي او اصولي چلند» کوي.

هغه ادعا کړې چې یو شمېر «بلواګر» د حجاب د موضوع په پلمه راټول شوي وو او د عامه نظم د ګډوډولو هڅه یې کوله.

د هغه په وینا، امنیتي ځواکونو وضعیت «په ډېر لنډ وخت کې تر کنټرول لاندې راوست».

په داسې حال کې چې افغانستان له پاکستان سره دنښتو شاهد دی، طالبانو د ښځو د لا زیاتې انزوا او له عامه ژوند څخه د هغوی د ایستلو هڅې چټکې کړې دي.

د بشري حقونو سازمانونه اندېښنه لري چې په هرات کې دغه محدودیتونه به کابل او نورو لویو ښارونو ته هم وغځېږي او راپورونه وایي چې طالب چارواکي د خلکو د نیولو لپاره کور په کور پلټنې هم کوي.

د بشري حقونو د څار نړیوال سازمان د افغانستان څېړونکې فرشته عباسي ویلي چې روان وضعیت باید اروپایي کمېسیون دې ته وهڅوي، چې له طالبانو سره په بروکسل کې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو او ایستلو په اړه وړاندیز شوې خبرې لغوه کړي.

د طالبانو تر واک لاندې یادې رسنۍ په یو ویډیويي راپور کې ویلي، چې په هرات ښار کې یو شمېر تنکۍ نجونې د حجاب رعایتولو په ملاتړ راټولې شوې دي.

یادې نجونې له ځانونو سره ځینې لیکلي شعارونه لري او وايي، حجاب د ښځو عزت دی.

د یاد لاریون یوه ګډونواله وايي:«هر څوک چې حجاب کوي، له هرې بلا به په امان وي او له ټولو ګناهونو به لرې وي او هغوی چې حجاب نه کوي هم خپله ګناه کوي او هم هغوی چې سترګې یې ور اوړي ګناهګاره کېږي».

یادو لاریونوالو په هرات کې د طالبانو له‌خوا د حجاب په پلمه د ښځو نیولو اقدام ستایلی دی او د طالبانو پر ضد د هرات د جبریل ولسوالۍ د خلکو لاریون یې غندلی دی.

د دغه لاریون اکثریت ګډونوال تنکۍ نجونې دي.

یادو هراتي ښځو پر داسې مهال د طالبانو په ملاتړ لاریون کړی، چې د طالبانو له‌خوا په هرات کې د حجاب په پلمه د ښځو نیولو اقدام په خورا لویه کچه وغندل شو.