طالبانو په هرات کې د شپنیو ګزمو له لارې د ښار امنیتي فضا لا سخته کړې

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي چې د طالب چارواکو د بلنې پرېکړه په اروپا کې له پراخو نیوکو سره مخ شوې ده او یو شمېر منتقدان یې دا کار د اروپايي ټولنې له بنسټیزو ارزښتونو او اصولو څخه شاتګ بولي.

برونر ټینګار وکړ چې له طالبانو سره اړیکې یوازې په تخنیکي او عملي کچه ترسره کېږي او هېڅکله د دې ډلې د حکومت د رسمیت پېژندنې معنا نه لري.

هغه وویل: «د وضعیت د ښه کېدو لپاره له دغو کسانو سره له خبرو پرته بله لار نشته. دا خبرې اترې لږ تر لږه د اروپايي اتباعو او همدارنګه د پناه غوښتونکو د وضعیت د ښه کولو لپاره مهمې دي».

د راپورونو له مخې، د اروپايي ټولنې له ۲۷ غړو هېوادونو څخه شاوخوا ۲۰ هېوادونو په یوه ګډ لیک کې د هغو افغان پناه غوښتونکو د ایستلو لپاره د عملي میکانیزمونو د جوړېدو غوښتنه کړې چې د استوګنې شرایط نه لري، په ځانګړي ډول هغه کسان چې جرمي مخینه لري یا په جنایي جرمونو محکوم شوي دي.

اروپايي ټولنې په وروستیو کلونو کې خپله د کډوالۍ پالیسي بدله کړې او تمرکز یې د ناقانونه کډوالو د ننوتلو د مخنیوي پر ځای د رد شویو پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو د بهیر پر چټکتیا کړی دی.

د بشري حقونو د بنسټونو غبرګون

د بشري حقونو ادارو او د ملګرو ملتونو کارپوهانو پر دې تګلارې سختې نیوکې کړې دي. د دوی په وینا، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د پناه غوښتونکو جبري ستنول، په داسې حال کې چې هېواد له سخت بشري ناورین، پراخې بې‌وزلۍ او د ښځو او نجونو پر وړاندې له سختو محدودیتونو سره مخ دی، یو ناقانونه او غیراخلاقي اقدام ګڼل کېږي.

اروپايي ټولنې ویلي چې د ۲۰۱۳ او ۲۰۲۴ کلونو ترمنځ د افغانستان وګړو د غړو هېوادونو په بېلابېلو برخو کې نږدې یو میلیون د پناه غوښتنې دوسیې ثبت کړې دي، چې شاوخوا نیمايي یې منل شوې دي.

په همدې حال کې، جرمني هم له ۲۰۲۴ کال راهیسې د هغو افغان پناه غوښتونکو د ایستلو لړۍ پیل کړې چې په جنایي جرمونو محکوم شوي دي.

احمد مسعود په یوه اعلامیه کې ویلي، چې طالبانو په هرات کې د ښځو په نیولو او د خلکو پر وړاندې په تاوتریخوالي سره یو ځل بیا ثابته کړه چې د دوی واکمني پر وېره، سپکاوي او زورزیاتي ولاړه ده.

هغه زیاته کړې چې د رسنیو د ځپلو او سانسور په شرایطو کې، له هرات او کابل څخه خپاره شوي راپورونه د هغو بې‌شمېره جرمونو یوازې یوه برخه ده چې د طالبانو د حکومت لخوا په ځانګړې توګه پر ښځو تپل کېږي.

د ملي مقاومت جبهې مشر د هرات مېرمنو ته په خطاب کې ویلي، چې دوی یوازې نه دي او د دغې جبهې غړي د ازادۍ او انساني کرامت د دفاع لپاره د دوی ترڅنګ ولاړ دي. د هغه په وینا، د ښځو له حقونو او ازادۍ څخه دفاع، د ټول افغانستان د عزت او راتلونکي دفاع ده.

مسعود پر ټولو ملي ادرسونو، نخبګانو، سیاستوالو، دیني عالمانو، کلتوري شخصیتونو، رسنیو او نړیوالو مسوولو بنسټونو غږ کړی چې له چوپتیا او مصلحتونو تېر شي او د دغه ښکاره ظلم پر وړاندې روښانه او مسوولانه دریځ غوره کړي.

هغه ویلي چې اوس د ابهام، چوپتیا او بې‌نتیجې همدردۍ وخت نه دی، بلکې باید د افغانستان د خلکو د مشروع غوښتنو ترڅنګ ودرېږي او پر ولس د جنایتونو د عادي کېدو مخه ونیسي.

د امریکا د استازو جرګې غړې جولي جانسن په خپل ایکس حساب کې لیکلي:«د کورني امنیت وزارت دوو وزیرانو لا هم ماته دا ځواب نه دی راکړی چې محمد نذیر پکتیاوال څنګه د امریکا د کډوالۍ او ګمرکي تطبیق ادارې په توقیف کې مړ شو.»

جانسن ویلي چې پکتیاوال په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو ترڅنګ خدمت کړی و او وروسته په امریکا کې ورته پناه ورکړل شوې وه.

هغې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ پر ادارې هم نیوکه کړې او ادعا یې کړې چې اداره غواړي هغه افغانان هم له امریکا وباسي چې د امریکايي ځواکونو د ملاتړ له امله ورته پناه ورکړل شوې ده.

جانسن ویلي:«دا د هغوی د قربانیو سپکاوی دی او زه به د هغوی د حقونو د دفاع او د هغوی د خدمتونو د رسمیت پېژندنې لپاره خپلو هڅو ته دوام ورکړم.»

د کانګرس غړې دغه څرګندونې په داسې حال کې کړې چې په امریکا کې د افغان پناه غوښتونکو او د پخوانیو افغان همکارانو د راتلونکي وضعیت په اړه بحثونه او اندېښنې دوام لري.

د افغانستان- ایران د سوداګرۍ ګډې خونې د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۱مه) ویلي، دغه پلاوی به له طالب چارواکو سره له کتنو سربېره د افغانستان- ایران د سوداګریز تواصل کنفرانس او بي‌ټو‌بي غونډو کې هم ګډون وکړي. دغه غونډې به د افغانسان- ایران د سوداګرۍ ګډې خونې له لوري په کابل کې جوړې شي.

په دې پلاوي کې د مشهد د سوداګرۍ خونې د غیر نفتي صادراتو د پراختیا کمېسیون رييس حسین محمدیان هم شامل دی.

د دغه سفر موخه د سوداګرۍ او ټرانزیتي اړیکو تقویت او پراختیا او همداراز د دواړو هېوادونو تر منځ د پانګونو د فرصتونو ارزونه په ګوته شوې ده.

د ایراني چارواکو په وینا، د ایران او افغانستان ترمنځ سوداګري له ۳،۲ میلیارده ډالرو زیاته شوې، خو له افغانستان څخه یې واردات یوازې د ۳۰ میلیونه ډالرو په ارزښت دي. د ایران د دوغارون بندر یوه چارواکي ویلي، چې د ایران او افغانستان مجموعي تجارت له اروپایي ټولنې سره د ایران له تجارته ډېر دی.

افغانستان ته د ایران کلني صادرات ۳،۲ میلیارده ډالر او واردات ۳۰ میلیونه ډالره دي | افغانستان انټرنشنل پښتو

د یادونې وړ ده، چې افغانستان له شاوخوا ۸ میاشتو راهسیې له پاکستان سره د سوداګرۍ له درولو وروسته ایران او منځنۍ اسیا هېوادونو ته مخه کړې ده.

سفارت ویلي چې د بنديانو د لېږد د کمېټې د یولسم پړاو په دویمه مرحله کې ۱۶۵ افغان بندیان، چې د بند سزا یې تېروله، له ایران څخه افغانستان ته انتقال شوي دي.

سفارت په خپل بیان کې ویلي چې دغه کسان د هویت له تثبیت او قانوني مراحلو له بشپړېدو وروسته افغانستان ته سپارل شوي دي.

په ورته وخت کې د دې پروسې په چوکاټ کې یو ښځینه ایراني تبعه چې له طالبانو سره زنداني وه ایران ته انتقال شوې ده.

د سفارت په خبرپاڼه کې راغلي چې په انتقال شوو افغان بندیانو کې هغه اته نارینه او یوه ښځه شامل دي، چې مخکې د ایران د محکمو له خوا د اعدام په سزا محکوم شوي وو، خو د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت او په تهران کې د افغانستان د سفارت د هڅو په پایله کې د اعدام سزا ترې بښل شوې او پر اوږدمهاله بند بدله شوې ده.

سفارت زیاته کړې چې دا بهیر به په راتلونکو ورځو کې هم دوام ومومي.