سرچینو د کابل په لوېدیځ کې د طالبانو د پراخ حضور خبر ورکړی

د یاد ښار د بېلابېلو سیمو اوسېدونکي وايي، د طالبانو د امربالمعروف محتسبونو له‌خوا هره ورځ لسګونه ځوانان په ښار، بازارونو او عمومي لارو کې درول کېږي او د ږېرو، جامو او شخصي چارو په اړه ترې پوښتنې کېږي.

د دوی په وینا؛ په ځینو مواردو کې له خلکو سره سخت او له سپکاوي ډک چلند هم کېږي او بېلابېل ناوړه نومونه ورته یادېږي. د کندهار یو اوسېدونکي د امنیتي اندېښنو له امله د نوم یادولو پرته افغانستان انټرنشنل - پښتو وویل: «امربالمعروف ځوانان د ږېرې د لنډولو یا خرېلو په نوم بیایي او بیا یې ساعتونه یا ورځې بنديانوي. دغه ډول برخورد نه د دین له روحیې سره برابر دی او نه د خلکو له عزت او کرامت سره».

یو بل ځوان وایي، محتسبین اوس په دوامداره توګه موټرونه او موټرسایکلونه هم دروي او هغه کسان چې له خپلو کورنیو سره په سفر یا ورځنیو چارو بوخت وي؛ له موټرو ښکته کوي او پوښتنې ترې کوي.

د هغه په وینا: «کله چې له خپلې کورنۍ سره روان یې او په موټر کې دې ښځینه خپلوان هم وي، بیا هم درول کېږې، پوښتنې درڅخه کېږي او کله ناکله داسې خبرې درته کېږي چې انسان سخت ځوروي. دا کار خو په دین کې نه‌شته دوی د کوم دین خبرې کوي؟»

ځینې کسان وایي، چې د دغه اقداماتو پرمهال له ځوانانو سره سختې او توندې خبرې کېږي او کله ناکله د سپکاوي الفاظ هم کارول کېږي. د شېر محمد په نوم د کندهار یو هټۍوال په دې اړه وایي: «د خلکو په باور دین د اسانتیا، اخلاقو او ښه دعوت لار ښوولې ده؛ خو دوی له خلکو سره ډېر سپک چلند کوي. که یو څوک د ږېرې په اړه کومه نیمګړتیا ولري، باید پوه کړل شي، نه دا چې زندان او فشار ورته د لومړۍ لارې په توګه وکارول شي».

د کندهار اوسېدونکي غوښتنه کوي، چې د هر ډول نظارتي او اصلاحي اقداماتو پرمهال د خلکو بنسټیز حقونه، انساني کرامت، قانوني اصول او د احترام فضا په پام کې ونیول شي.

د کندهار ترڅنګ د هېواد له نورو سیمو هم د خلکو شکایتونه زیات شوي دي او خلک وایي، چې د طالبانو د امربالمعروف وروستي اقدامات د اصلاح او دعوت پر ځای د فشار، وېرې او تحقیر بڼه خپله کړې ده.

د خلکو په باور؛ د ږېرې په څېر مسایلو کې له خلکو سره داسې چلند کېږي، چې ګواکې ستر جرم یې ترسره کړی وي. دوی وایي، چې د نصیحت پر ځای د زور او سپکاوي کارول نه یوازې د خلکو ستونزې نه حل کوي؛ بلکې د ټولنې ناراضایتي هم زیاتوي.

دغه اعتراضیه غونډه د افغان فرهنګ‌پالو او هنرمندانو په نوښت او د ښځو او نارینه‌‌و په ګډون د هامبورګ ښار په مرکز کې جوړه شوې وه. د افغانستان انټرنشنل خبریال چې د یادې غونډې د خبري پوښښ لپاره سیمې ته تللی ویلي، چې یوشمېر ګډونوالو ښځو د هرات د ښځو لپاره اوښکې تویولې او له هغوی سره یې د لا زیاتې همغږۍ او ملاتړ غوښتنه کوله.

د غونډې یو تنظیموونکي حمید اریارمان افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په هرات کې په دې وروستیو ورځو کې د طالبانو له سپکاوي ډکې کړنې د نړۍ په بېلابېلو برخو کې خلک اندېښمن کړي دي.

هغه زیاته کړه، چې دغه غونډه د افغانستان د ښځو او په ځانګړي ډول د هرات له ښځو سره د پیوستون او ملاتړ د څرګندولو لپاره جوړه شوې ده. د هغه په وینا؛ د هرات ښځې د طالبانو د ظلم پر وړاندې ولاړې دي او افغانان به د نړۍ په هر ځای کې د هغوی ملاتړ وکړي.

د یادې غونډې یو بل تنظیموونکي شکېب مصدق وویل، چې افغانستان تر بل هر هېواد ډېر د «ښځې، ژوند او ازادۍ» شعار ته اړتیا لري. هغه زیاته کړه، چې د طالبانو له‌خوا په کوڅو او سړکونو کې د ښځو نیول د افغان ښځو پر کرامت او عزت ښکاره تېری دی.

د یادې غونډې یوې ګډونوالې زهرا شیخي وویل، چې موضوع یوازې تر هرات محدوده نه‌ده؛ بلکې نړۍ باید د افغانستان د ټولو ښځو وضعیت وویني، هغه ښځې چې له کار، زده‌‌کړو او ټولنیز حضور څخه بې‌‌برخې شوې دي.

د هغې په وینا؛ ګڼو نجونو په دغه غونډه کې ګډون کړی و څو د «بند پاتې افغان ښځو غږ» شي. اغلې شیخي زیاته کړه، افغان ښځې غواړي نړۍ ته وښيي چې د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان پر نیمایي ټولنې څه تېرېږي.

د یادې غونډې تنظیموونکو هم اعلان کړی، ټاکل شوې د شنبې په ورځ په هامبورګ کې د مېشتو افغانانو له‌خوا یو پراخ لاریون هم ترسره شي.

د سرچینو په وینا، دغه ګزمې وروسته له هغې زیاتې شوې چې د ځینو اوسېدونکو له لوري د جمعې په ورځ د ښځو د نیولو پر ضد د احتمالي اعتراضونو د جوړېدو خبرونه خپاره شول.

هغو ویډیوګانو چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، ښيي چې د طالبانو نظامي وسایط د هرات ښار په سړکونو کې د چالان شوو اژیرونو سره تګ راتګ کوي.

یو شمېر هغو کسانو چې له هرات څخه یې افغانستان انټرنشنل سره اړیکه نیولې، ویلي چې طالبان د نظامي موټرو د اژیرونو په پرله‌پسې غږولو سره هڅه کوي د وېرې فضا رامنځته کړي، څو خلک په هر ډول احتمالي اعتراضونو کې له ګډون څخه ډډه وکړي.

د سرچینو په خبره، د طالبانو نظامي وسایط د «ولایت سړک»، «خیابان هرات»، «شهر نو»، «جکان»، «ترقي پارک» او «دروازه ولایت» په ګډون د ښار په ګڼو سیمو کې لیدل شوي دي.

یو عیني شاهد هم ویلي چې د شپې په وروستیو ساعتونو کې لسګونه نظامي موټر د جبرئیل ښارګوټي پر لور تللي دي.

جبرییل ښارګوټی د سې‌شنبې په ورځ د پراخو اعتراضونو شاهد و. دغه اعتراضونه د ښځو د نیولو پر ضد ترسره شوي وو، خو وروسته د طالبانو له لوري وځپل شول.

تر اوسه طالبانو د دغو شپنیو ګزمو او د امنیتي تدابیرو د زیاتوالي په اړه رسمي څرګندونې نه دي کړې.

د فایننشیل ټایمز د راپور له‌مخې، لایس ډوسیټ چې د بي‌بي‌سي د نړیوالو خبرونو مشره خبریاله ده، د افغانستان په اړه د څو لسیزو د راپور ورکولو پرمهال د کابل په «انټرکانټیننټال» هوټل کې له نورو بهرنیو خبریالانو سره یو ځای اوسېده او همدا تجربه د دې لامل شوه، چې خپل کتاب پر همدې هوټل متمرکز کړي.

په دې کتاب کې د هوټل د کارمندانو کیسې؛ له عمومي اشپز څخه نیولې بیا تر هغې ښځې پورې چې د هوټل خونې پاکوي راوړل شوي دي.

«د ښځو جایزو» ګټونکې د پنجشنبې په ماښام (د غبرګولي ۲۱مه) په لندن کې اعلان شول او د جایزې هر ګټونکې ته به ۳۰ زره برېتانوي پونډه ورکړل شي.

د سږکال د غیر افسانوي برخې د داورانو مشرې «تنګام ډیبونیرا» چې د برېتانیا یوه پخوانۍ وزیره ده «په کابل کې تر ټولو غوره هوټل» په اړه وویل: «د کلونو په تېرېدو سره به د دې کتاب ارزښت او اهمیت لا پسې زیات شي».

د یادونې وړ ده، چې د کابل انټرکانټیننټال هوټل د ۱۳۴۸ لمریز کال د وږي په ۱۸مه د پخواني پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال په رسمي ډول پرانېستل شو.

دا د افغانستان لومړنی نړیوال او لوکس هوټل وو، چې د کابل په باغ بالا غونډۍ کې د یو بهرني شرکت لخوا جوړ شو او د هېواد په سیاسي او تاریخي پېښو کې ځانګړی نوم لري.

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي چې د طالب چارواکو د بلنې پرېکړه په اروپا کې له پراخو نیوکو سره مخ شوې ده او یو شمېر منتقدان یې دا کار د اروپايي ټولنې له بنسټیزو ارزښتونو او اصولو څخه شاتګ بولي.

برونر ټینګار وکړ چې له طالبانو سره اړیکې یوازې په تخنیکي او عملي کچه ترسره کېږي او هېڅکله د دې ډلې د حکومت د رسمیت پېژندنې معنا نه لري.

هغه وویل: «د وضعیت د ښه کېدو لپاره له دغو کسانو سره له خبرو پرته بله لار نشته. دا خبرې اترې لږ تر لږه د اروپايي اتباعو او همدارنګه د پناه غوښتونکو د وضعیت د ښه کولو لپاره مهمې دي».

د راپورونو له مخې، د اروپايي ټولنې له ۲۷ غړو هېوادونو څخه شاوخوا ۲۰ هېوادونو په یوه ګډ لیک کې د هغو افغان پناه غوښتونکو د ایستلو لپاره د عملي میکانیزمونو د جوړېدو غوښتنه کړې چې د استوګنې شرایط نه لري، په ځانګړي ډول هغه کسان چې جرمي مخینه لري یا په جنایي جرمونو محکوم شوي دي.

اروپايي ټولنې په وروستیو کلونو کې خپله د کډوالۍ پالیسي بدله کړې او تمرکز یې د ناقانونه کډوالو د ننوتلو د مخنیوي پر ځای د رد شویو پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو د بهیر پر چټکتیا کړی دی.

د بشري حقونو د بنسټونو غبرګون

د بشري حقونو ادارو او د ملګرو ملتونو کارپوهانو پر دې تګلارې سختې نیوکې کړې دي. د دوی په وینا، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د پناه غوښتونکو جبري ستنول، په داسې حال کې چې هېواد له سخت بشري ناورین، پراخې بې‌وزلۍ او د ښځو او نجونو پر وړاندې له سختو محدودیتونو سره مخ دی، یو ناقانونه او غیراخلاقي اقدام ګڼل کېږي.

اروپايي ټولنې ویلي چې د ۲۰۱۳ او ۲۰۲۴ کلونو ترمنځ د افغانستان وګړو د غړو هېوادونو په بېلابېلو برخو کې نږدې یو میلیون د پناه غوښتنې دوسیې ثبت کړې دي، چې شاوخوا نیمايي یې منل شوې دي.

په همدې حال کې، جرمني هم له ۲۰۲۴ کال راهیسې د هغو افغان پناه غوښتونکو د ایستلو لړۍ پیل کړې چې په جنایي جرمونو محکوم شوي دي.