د طالبانو د ۳۱۳ مرکزي قول اردو خبر ورکړی، چې په ماهیپر کې د دوو ډوب شویو دوو ځوانانو جسدونه یې موندلي او خپلو کورنیو ته یې ورسپارلي دي. د یادې قول اردو په خبره؛ دغه دوه ځوانان پرون شنبه (د غبرګولي ۲۴مه) د ماهیپر په سیند کې ډوب شوي وو او تر نن سهاره لادرکه وو.
د دوی په خبره؛ د سروبي لوا د روغتیایي ډلې او پولیسو له لوري جسدونه له اوبو اېستل شوي او وروسته په امبولانس کې کابل ته لېږدول شوي او کورنیو ته یې سپارل شوي دي. لاتراوسه د دغه ځوانانو د هویت او د ډوبېدو لامل په اړه نور جزییات نهدي خپاره شوي.
دا په داسې حال کې ده، چې په ننګرهار کې وخت ناوخت د ځوانانو او ماشومانو د ډوبېدو پېښې راپور کېږي. تر دې وړاندې د طالبانو تر واک لاندې له پېښو سره د مبارزې او چمتووالي وزارت ویلي و، د روان کال د وري میاشتې له پیل راهیسې تراوسه د هېواد په سیندونو او بندونو کې د لامبو پرمهال په اوبو کې د ډوبېدو له امله ۷۵ کسان مړه او درې نور ټپیان شوي دي.
د امریکا د استازو جرګې غړې نانسي مېس په تازه څرګندونو کې خبرداری ورکړی، چې د طالبانو «ترهګرې» ډلې ته د مشروعیت ورکړې لپاره هر ډول هڅه «خطرناکه» ده. هغې د «ترهګرو دولتونو د رسمیت پېژندنې د مخنیوي» طرحې ته په اشارې وویل، چې طالبان باید هېڅکله د امریکا لهخوا په رسمیت ونهپېژندل شي.
د امریکا د استازو جرګې دغې جمهوري غوښتونکې غړې، د ۱۴۰۳ کال د زمري په ۵مه د لومړي ځل لپاره کانګرس ته د «ترهګرو دولتونو د رسمیت پېژندنې د مخنیوي» په نوم یوه لایحه وړاندې کړې وه. دا لایحه د تصویب په صورت کې د امریکا لهخوا د طالبانو د رسمیت پېژندلو مخه نیولی شي.
نانسي مېس د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۳مه) په خپلې اېکسپاڼه یو ځل بیا دغې طرحې ته په اشارې ویلي، چې د دې طرحې پر بنسټ به طالبان له «ترهګرۍ د ملاتړي دولت» په توګه ډلبندي شي.
هغې زیاته کړې، چې د دې لایحې لهمخې به د امریکا فدرالي ادارې د طالبانو له رسمیت پېژندلو څخه منع شي.
نوموړې په خپلې ایکس پاڼې لیکلي: «دا لایحه یوه روښانه سره کرښه وباسي او په ښکاره توګه اعلانوي، چې طالبان به هېڅکله، نه اوس او نه په راتلونکي کې، د امریکا لهخوا د یوه مشروع حکومت په توګه په رسمیت ونهپېژندل شي».
نانسي مېس د ۱۴۰۴ کال د لیندۍ په میاشت کې د دویم ځل لپاره دا لایحه کانګرس ته وړاندې کړې وه.
د امریکا د قوانینو پر بنسټ، که د کانګرس د دوه کلنې دورې تر پایه یوه لایحه د دواړو جرګو لهخوا تصویب نهشي، نو په اتوماتیک ډول باطلیږي.
امریکا تر اوسه د طالبانو حکومت په رسمیت نهدی پېژندلی. که څه هم د دغه هېواد د فدرالي څېړنو اداره یا اېفبيای ترهګري د افرادو یا ډلو لهخوا د تاوتریخوالي او جرمي اعمالو په توګه تعریفوي، خو طالبان لا هم یوه «بلواګره» ډله ګڼي، نه یوه «ترهګره» ډله.
عیني شاهدانو د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۳مه) افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو محتسبانو د شنبې په مازدیګر د هرات ښار له بېلابېلو سیمو لږ تر لږه ۱۰ نورې ښځې نیولي دي. دوی وایي، دغو ښځو لوی هراتي پړوني او مخ پټي حجابونه هم اغوستي وو.
یوه شاهد وویل، سره له دې چې د نیولو پر مهال په سیمه کې ګڼ شمېر خلک موجود وو، خو هېڅوک ونهتوانېدل چې د دغو ښځو د نیولو مخه ونیسي.
یوه بل عیني شاهد د شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې لږ تر لږه څلورو ښځو د هرات د څارسوق په سیمه کې د نیول کېدو پر مهال چیغې وهلې او ویل یې: «موږ حجاب لرو، خو د طالبانو محتسبانو د هغوی خبرو ته پام ونهکړ او له ځان سره یې ولېږدولې».
په ورته وخت کې، یوه بل عیني شاهد هم ویلي، چې د طالبانو محتسبانو د شنبې ورځې مازدیګر مهال د هرات د جامع جومات په شمالي سړک کې لږ تر لږه شپږ ښځې، چې د هرات له دود سره سم لوی پړوني یې پر سر وې، نیولې دي.
تر دې مخکې هم لږ تر لږه درېیو سرچینو د شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته ویلي وو، چې د طالبانو محتسبانو د هرات د زاړه ښار د څارسوق په سیمه کې د یوې پېغلې په ګډون څو ښځې، نیولې دي.
طالبانو د تېرې شنبې ورځې راهیسې په هرات ولایت کې د ښځو او نجونو د نیولو لړۍ پیل کړې ده. دغه اقدام په هرات او د نړۍ په یو شمېر هېوادونو کې له پراخو غبرګونونو او ولسي اعتراضونو سره مخ شوی دی.
په هسپانیا کې مېشتو یو شمېر افغانانو د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۳مه) په مادرید کې د دغه هېواد د ملي ټلویزیون مخې ته پرانېستې غونډه کړې او له معترضو هراتۍ ښځو سره یې خپل پیوستون اعلان کړی دی. لاریونوالو د اروپا په پارلمان کې د طالبانو د ګډون د بلنې لغوه کولو غوښتنه وکړه.
د دې غونډې ګډونوالو د یوه پرېکړه لیک په لوستلو سره وویل، چې طالبانو په تېرو نږدې پنځو کلونو کې ښځې له زدهکړو، کار او ټولنیز مشارکت څخه بې برخې کړې دي. دوی په افغانستان کې د بشري حقونو پراخې سرغړونې او جنسیتي اپارتاید وغندل او د بیان د ازادۍ پر ځپلو، د منتقدینو پر نیولو او شکنجه کولو هم نیوکې وکړې.
یوې لاریونوالې وویل: «طالبان له بشري حقونو سرغړونې کړي، ښځې یې شکنجه کړي، زنداني کړي یې دي، جبري نکاحګانې یې ورسره کړي او اروپا باید دغه جنایتکاران دلته راونهغواړي».
په مادرید کې معترضو افغانانو د هرات له خلکو سره د پیوستون په ښودلو سره، د طالبانو له خوا د سولهییزو لاریونونو ځپل او د ملکي وګړو وژل او ټپي کول په کلکه وغندل. هغوی دا ډول اقدامات د ولس له ارادې څخه د طالبانو د وېرې نښه وبلله.
په دغه پرېکړه لیک کې له ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې، د هسپانیې له حکومت او د بشري حقونو له نړیوالو سازمانونو غوښتل شوي، چې د افغان ښځو د ازادۍ غوښتنې د مبارزې ملاتړ وکړي.
طالبانو د تېرې شنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۶مه) د حجاب په پلمه په هرات کې د ښځو نیول پیل کړل، چې وروسته د هرات یو شمېر اوسېدونکو د طالبانو د یادو اقداماتو په غبرګون کې لاریون وکړ، خو طالبانو د لاریون د مخنیوي لپاره پر لاریون کوونکو مخامخ ډزې وکړې.
د مادرید لاریونوالو ټینګار وکړ، چې جنسیتي اپارتاید باید د بشریت ضد جرم په توګه وپېژندل شي او پر طالبانو دې سیاسي او حقوقي فشارونه زیات شي، څو هغوی ته له سیاسي مشروعیت ورکولو څخه مخنیوی وشي.
دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو له خوا د بشري حقونو او په ځانګړې توګه د ښځو د حقونو تر پښو لاندې کول په بې مخینې توګه دوام لري.
د راپورونو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې د ښځو د حقونو د نقض ۴۱۱ قضیې ثبت شوې دي او په تېرو شپږو میاشتو کې لږ تر لږه ۶۶۲ کسان د طالبانو له خوا د دُرو په وهلو محکوم شوي دي.
د سولې او ازادۍ غورځنګ په هرات کې د ښځو او نجونو پر سولهییز لاریون د طالبانو وسلهوال برید «جنایت» بللی دی. د دغه غورځنګ په اعلامیه کې راغلي، چې طالبانو د ښځو مدني اعتراضونه په تاوتریخوالي بدل کړي او د ځپلو لپاره یې له وسلو څخه کار اخیستی دی.
دغه غورځنګ د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۳مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، چې د هرات د زړورو ښځو او نجونو دا لاریون د سیستماتیک ظلم او محدودیتونو پر وړاندې د عدالت او ازادۍ غوښتنې یوه رښتنې بېلګه وه. په اعلامیه کې زیاته شوې، چې معترضو ښځو د مخ په زیاتېدونکو بندیزونو او جبري حجاب پر وړاندې خپل غږ پورته کړی وو، خو د طالبانو «مستبد او سختدریځه» حکومت د هغوی سولهییزه غونډه په تاوتریخوالي بدله کړه.
د سولې او ازادۍ غورځنګ د هرات اوسنی کړکېچن وضعیت د سیاسي استبداد او د یوه «ظالم او غیر انعطاف منونکي» نظام د واکمنۍ مستقیمه پایله بولي. دغه غورځنګ ټینګار کړی، چې ولسي پاڅونونه او انقلابونه په یوه شپه کې نه جوړېږي، بلکې دا د هغې ټولنې د غوسې او ناهیلۍ د راټولېدو پایله ده، چې د مشروع غوښتنو ټولې لارې پرې تړل شوې وي.
په اعلامیه کې راغلي، چې د خلکو د غږ په غلي کولو سره به د طالبانو پر وړاندې ولسي مقاومت نور هم پیاوړی شي او د بې ګناه خلکو د وینې تویول به د وېرې دېوالونه ونړوي.
یاد بنسټ پر نړیوالو سازمانونو، د بشري حقونو پر مدافعانو او رسنیو غږ کړی، چې په هرات کې پر ښځینه معترضانو د مستقیمو ډزو پر وړاندې چوپ پاتې نهشي او اجازه ورنهکړي، چې د افغان ولس د حق غوښتنې غږ په مرمیو خاموش کړل شي.
دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د تېرې شنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۶مه) د حجاب په پلمه په هرات کې د ښځو نیول پیل کړل، چې وروسته د هرات د جبریل سیمې اوسېدونکو د طالبانو د یادو اقداماتو په غبرګون کې لاریون وکړ او طالبانو د لاریون مخنیوي لپاره پر لاریون کوونکو مخامخ ډزې وکړې.
د هراتۍ ښځو له ځپلو سره هممهاله د طالبانو د رييسالوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي په ارګ کې د هرات له والي نور احمد اسلامجار سره په کتنه کې د هغه کړنې ستایلي. دا ستاینه داسې مهال ده، چې د اسلام جار په مشرۍ هرات کې ښځې د بې حجابۍ په تور نیول شوي او اعتراضونه هم ځپل شوي دي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې ارګ د شنبې په ماخوستن (د غبرګولي ۲۳مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې دواړو لورو د دغه ولایت د عمومي وضعیت، عامه خدماتو او له ایران څخه د راستنېدونکو کډوالو د وضعیت په اړه خبرې کړې دي.
په خبرپاڼه کې د هرات د وروستي تاوتریخجن وضعیت او په ځانګړې توګه د ښځو د نیولو بهیر او د اعتراضونو په تړاو هېڅ اشاره نهده شوې.
د خبرپاڼې لهمخې، نور احمد اسلامجار په دې کتنه کې ویلي، چې په هرات کې د طالبانو مسوولین له شته امکاناتو څخه په ګټنې د خلکو د هوساینې او اړتیاوو د پوره کولو لپاره هڅې کوي.
په دې کتنه کې د راستنېدونکو کډوالو وضعیت او هغوی ته د خدماتو وړاندې کولو بهیر په ځانګړي ډول وڅېړل شو. د هرات والي زیاته کړه، چې د اړوندو ادارو له مسوولو بنسټونو سره په همکارۍ راستنو شویو هېوادوالو ته د لومړنیو خدماتو او لازمو اسانتیاوو د برابرولو لپاره ګامونه پورته کړي او د دغه بهیر د لا ښهوالي لپاره هڅې روانې دي.
د ریاستالوزرا اداري مرستیال عبدالسلام حنفي په دې لیدنه کې د هرات د سیمهيیزې ادارې کړنې وستایلې او ویې ویل، چې هېوادوالو او په ځانګړي ډول راستنېدونکو کډوالو ته د اسانتیاوو برابرول د حکومتي بنسټونو له مهمو مسوولیتونو څخه دي.
دا ستاینه داسې وخت کېږي، چې د اسلامجار په امر په هرات کې یو شمېر ښځې د بېحجابۍ په تور نیول شوي او په تړاو یې د ځايي اوسېدونکو اعتراضونه هم ځپل شوي دي.