د جمهوریت پر مهال په پاکستان کې د افغانستان سفیر عاطف مشعل وایي، چې افغانه مېرمن لسیزې کېږي د افراط او تفریط ترمنځ د ناسم تعبیر قرباني ده او د تعلیم له اساسي حقه د محرومولو او یا هم د بهرنیو فرهنګي اجنډاوو تر اغېز لاندې راوستلو دواړه تګلارې د ټولنې له واقعیتونو سره سمون نه لري.
عاطف مشعل په خپل ایکسپاڼه کې لیکلي چې افغانه مېرمن هم د دیني ارزښتونو د ناسم سختدریځ تفسیر قرباني شوې او هم د هغو هڅو چې غواړي د ښځو د حقونو په نوم یو داسې فرهنګي تصور ترویج کړي چې د افغانستان له اسلامي او ټولنیز جوړښت سره فاصله لري.
هغه زیاتوي چې افغانه مېرمن د دې ملت د عزت، وقار او هویت برخه ده او د ښځو د حقونو بحث باید نه د افراط له زاویې وشي او نه د تفریط له لارې، بلکې د اعتدال، حکمت او د ټولنې د اړتیاوو په رڼا کې وڅېړل شي.
مشعل ټینګار کړی چې د ښځو د تعلیم حق سلبول د معاصر عصر له اړتیاوو سره جفا ده او دا ډول محدودیتونه د شریعت د مقاصدو او د ټولنې د پرمختګ له روحیې سره همغږي نه لري.
هغه همدارنګه وایي چې افغانه مېرمن د بهرنیو ادارو یا اجنډاوو انحصار نه ده او د هغې د حقونو تعریف باید د همدې ملت له دیني، ملي او ټولنیز چوکاټ څخه په متوازن ډول وشي.
د هغه په وینا، ښځو ته داسې تعلیم ته اړتیا ده چې هم د دیني ارزښتونو، هم د کورنۍ د جوړښت او هم د ټولنې د پرمختګ ملاتړ وکړي، څو نه د افراط قرباني شي او نه د تفریط.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
