د خیبر پښتونخوا په سوات کې د سیاسي ګوندونو ګډې جرګې په سیمه کې د ترهګریزو پېښو پر ډېرېدو او له وسله والو سره د ترهګرۍ ضد ادارې د ځینو افسرانو پر خواخوږۍ اندېښنه ښودلې. جرګې ویلي، چې په سوات کې د وسله والو مرکزونه فعال شوي.
د خیبر پښتونخوا په سوات ولسوالۍ کې له سیاسي ګوندونو جوړې د سوات ملي جرګې په سیمه کې د ترهګرۍ د زیاتېدونکو پېښو او په غرنیو سیمو کې د وسله والو د مرکزونو پر شته والي د اندېښنې په څرګندولو سره له حکومت نه غوښتنه کړې چې په سیمه کې د امن د ټینګښت لپاره سملاسي او کوټلي ګامونه واخلي.
د یکشنبې په ورځ د سوات ملي جرګې له لوري په خپره شوې اعلامیه کې ویل شوي چې ایالتي حکومت او سیمه ییزه اداره تراوسه پورې یوازې نندارچیان پاتې شوي او د وسله والو په ځپلو کې د خپلو اساسي قانوني مسوولیتونو په ترسره کولو کې په بشپړ ډول پاتې راغلي دي.
د سوات ملي جرګې د ترهګرۍ ضد ادارې (سي ټي ډي) په ځواک کې د ځینو افسرانو پر مشکوک او له ترهګرو سره د خواخوږۍ پر رول نیوکې کړې دي او غوښتنه یې کړې، چې د سي ټي ډي ځواک د اغېزناکولو لپاره دې پکې اهل، ایمانداره او فعال افسران وګومارل شي څو د خلکو متزلزل شوی باور بېرته اعاده شي.
په خیبر پښتونخوا کې په تېرو ۱۸ میاشتو کې وسله والو ډلو پر پاکستاني ځواکونو ۱۸۲ ډرون بریدونه کړي، چې یوازې ۱۰۰ بریدونه پکې په تېرو پنځو میاشتو کې شوي دي. ترلاسه شوي معلومات ښيي چې تر ټولو ډېر بریدونه په شمالي وزیرستان او بنو ولسوالیو کې شوي دي.
په خیبر پښتونخوا ایالت کې پر پاکستاني امنیتي ځواکونو د وسله والو ډلو په ډرون بریدونو کې یو ځل بیا چټکتیا لیدل کېږي او د پولیسو د رسمي شمېرو له مخې، په تېر یونیم کال کې ۱۸۲ ډرون بریدونه شوي دي.
سربېره پر دې، په سلګونو داسې بریدونه هم شوي، چې پولیسو هدف ته له رسېدو وړاندې شنډ کړي دي.
د پښتونخوا پولیسو د خپرو شویو ارقامو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې په ټول ایالت کې پر پولیس حوزو او پوستو ټولټال ۸۲ ډرون بریدونه شوي چې ډېری پېښې یې په قبایلي ولسوالیو کې شوې دي.
د پولیسو د معلوماتو له مخې، تېر کال تر ټولو زیات ډرون بریدونه په شمالي وزیرستان کې پر پولیس سټیشنونو او پوستو ثبت شوي، چې ۴۱ بریدونه کیږي، په داسې حال کې چې بنو ولسوالۍ په دویم نمبر کې وه او پر دولتي ملکیتونو ۲۶ ډرون بریدونه شوي دي.
سربېره پر دې، په باجوړ کې پنځه، په ټانک کې شپږ، په سویلې وزیرستان کې درې او په لکي مروت کې یو برید راپور شوی دی.
د پولیسو د ادارې په وینا، په ۲۰۲۶ کې تر اوسه په شپږو میاشتو کې د پښتونخوا په بېلابېلو ولسوالیو کې ۱۰۰ ډرون بریدونه شوي دي چې د پولیسو ګزمې او سټیشنونه پکې په نښه شوي دي.
د پولیسو د ارقامو له مخې، سږ کال په ټول ایالت کې په ۱۳ ولسوالیو کې ډرون بریدونه شوي چې یو ځل بیا شمالي وزیرستان د ۴۸ ډرون پېښو په درلودلو سره د لېست په سر کې دی.
له دې سره سره، په باجوړ او ټانک کې نهه نهه بریدونه، په بنو او دیره اسماعیل خان کې په ترتیب سره اته اته بریدونه، په لکي مروت کې پنځه، په خیبر ولسوالۍ کې څلور، په سویلې وزیرستان کې درې او په ایبټ اباد، هنګو، مهمند او سوابۍ کې په ترتیب سره یو یو ډرون برید راپور شوی دی.
د پښتونخوا پولیسو یوه لوړپوړي چارواکي له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې روښانه کړه چې تېر او سږ کال شوي دا یوازې هغه ډرون بریدونه دي چې پولیس یا د هغوی تاسیسات پکې په نښه شوي او د پولیسو په اداره کې یې په رسمي ډول راپور ثبت شوی دی. هغه وویل چې په ډېری دغو پېښو کې پولیس په نښه شوي، خو داسې ګڼې پېښې هم شته چې عام وګړي پکې وژل شوي دي.
هغه زیاته کړه چې سربېره پر دې، په سلګونو داسې ډرون بریدونه هم شوي چې هدف ته له رسېدو وړاندې له کاره غورځول شوي، خو د داسې پېښو راپور نه ثبتېږي.
د پولیس افسر په وینا، سږ کال په بنو کې یوازې د شپږو میاشتو په جریان کې له ۲۰۰ څخه زیات بریدونه ناکام کړای شوي دي.
بلخوا، د خیبر پښتونخوا د پولیسو مشر ذوالفقار حمید څو اونۍ وړاندې له خبریالانو سره په خبرو کې تایید کړې وه چې تېر کال ډرون بریدونه تر لسګونو پورې محدود ساتل شوي وو، خو سږ کال یې په شمېر کې زیاتوالی راغلی دی.
هغه وویل چې د پښتونخوا په لرو پرتو ولسوالیو کې پولیسو ته د انټي ډرون ټیکنالوژۍ او د هغې روزنه ورکړل شوې ده چې له امله به یې په دغو بریدونو کې خامخا کموالی راشي.
د وسله والو ډلو شنونکي وایي چې دغه ډلې له دودیزو بریدونو څخه په اوښتو اوس د کواډ کاپټر ډرونونو تکتیکي کارونې ته مخه کوي.
د پېښور پوهنتون استاد ډاکټر سید عرفان اشرف وایي، ناقانونه ډلې له پوځ سره په مخامخ جګړه کې د ډېر زیان له احتمال سره مخ کېږي، خو د ډرون په کارولو سره کولای شي خپلو مخالفینو ته ډېر زیان ورسوي.
هغه وویل چې په پښتونخوا کې ډرون بریدونه دومره زیات شوي چې خلک یې له امله خپلې سیمې پرېږدي او بې ځایه کېږي. ډاکټر عرفان زیاته کړه، «د امنیتي ادارو ترمنځ د همغږۍ سخت کمی دی، دلته پر ټولنیزو رسنیو خو بندیزونه لګول کېږي مګر د پرله پسې ډرون بریدونو هیڅ پروا نشته چې پکې عام وګړي په نښه کېږي».
امنیتي کارپوهان وایي چې د حکومت له خوا له بندیزونو سره سره، چینایي جوړ شوي ډرون د پاکستان په تور بازار کې په اسانۍ سره د لاسرسي وړ دي.
تېر کال په دسمبر کې تحریک طالبان پاکستان د هوايي ځواک په نوم د یوه یونټ جوړولو اعلان کړی و، خو د دې سپیناوی یې نه و کړی چې د دغه یونټ د جوړولو موخه څه ده.
اېمل ولي خان ويلي، که د خيبرپښتونخوا او مرکز حکومتونه د پښتونخوا د بودجې کمولو لپاره پر یوه مېز کېناستلی شي، نو بیا د ترهګرۍ د لهمنځه وړلو او د سولې ټینګښت لپاره د ګډې تګلارې له جوړولو ولې ډډه کېږي؟ دا چلند روښانه کوي، چې دواړه حکومتونه د ترهګرۍ د لهمنځه وړلو په اړه جدي نهدي.
د عوامي نشنل ګوند مشر اېمل ولي خان پر ايالتي او مرکزي حکومتونو په نیوکو سره ویلي: «ټول د واک او پښتونخوا د تباهۍ لپاره سره یو دي. هغه ولایتي سرچینې، مالي خپلواکي او حقونه چې د اتلسم اساسي قانون د تعدیل له لارې پیاوړي شوي وو، نن یو- یو مرکز ته سپارل کېږي».
هغه له خيبرپښتونخوا څخه مرکزي بودجې ته د برخې په پرې کولو هم نيوکه وکړه او ویې ويل: «۱۰۹ میلیارده کلدارې د داسې یوه ايالت له بودجې څخه کمې او مرکز ته ورکړل شوي چې لا دمخه د ترهګرۍ، ناامنيو او اقتصادي ستونزو ښکار ده. ویل کېږي چې دا پیسې به پر دفاعي لګښتونو مصرف شي. دا خو ټول پوهېږي چې د دې پرېکړې اصلي واک له چا سره دی؟ ولس اوس پر دې پوهېدلی چې پرېکړې چېرته کېږي او نومول شوي کرکټرونه د چا استازي دي».
نوموړي په خيبرپښتونخوا کې د پاکستان تحريک انصاف ګوند ايالتي حکومت ته په اشارې سره وويل: «هغه کسان چې ځانونه یې د مرکزي حکومت د مخالفت تر ټولو د لوړ بیرغوالو په توګه معرفي کول، نن د هغوی اعلی وزیر د ايالت سرچینې د مرکز غېږې ته واچولې».
اېمل ولي خان دا څرګندونې په داسې مهال کړي، چې د جمعې په ورځ د پاکستان د ۲۰۲۶-۲۰۲۷ کال لپاره کلنۍ بودجه وړاندې کړه او د دفاعي بودجې په برخه کې یې د تېر کال پرتله د ۱۷،۶ سلنې زیاتوالي وړاندیز کړی دی.
د خزانې وزیر محمد اورنګزیب په ملي اسمبلۍ کې د بودجې وړاندې کولو پر مهال وویل، چې سږ کال د دفاعي بودجې لپاره ۳۰۰۰ میلیارده روپۍ ځانګړې شوې دي. په تېر مالي کال (۲۰۲۵-۲۰۲۶) کې د دفاعي بودجې په برخه کې د ۲۰،۲ سلنه زیاتوالي په راوستلو سره ۲۵۵۰ میلیارده روپۍ دغې برخې ته ځانګړې شوې وې، خو له بیا کتنې وروسته بیا دا اندازه ۲۵۹۵ میلیارده روپیو ته لوړه شوه.
د راپورونو له مخې، د پاکستان دفاعي بودجې ته له ايالتونو څخه برخه ورکړل شوې ده.
د خیبر پښتونخوا په بنو ولسوالۍ کې د سختو بارانونو او توپانې بادونو له امله یو شمېر کسانو ته مرګژوبله اوښتې ده. د ځايي مسوولینو په وینا، په دې توپاني پېښو کې لږ تر لږه څلور کسان مړه او ۱۶ نور ټپیان شوي دي.
د خیبر پښتونخوا د ناورینونو مدیریت ادارې د راپور لهمخې، په بنو کې د زورورو بادونو او سختو بارانونو له امله په بېلابېلو سيمو کې ديوالونه، کورونه او هټۍ نړېدلې دي.
دغې ادارې د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د لومړنيو معلوماتو لهمخې، په یادو پېښو کې د دوو ماشومانو په ګډون څلور تنه مړه شوي او په ټپيانو کې هم ۵ ښځې او ۷ ماشومان شامل دي.
د ژغورنې ادارې (رېسکيو ۱۱۲۲) د چارواکو په وينا، دغو کسانو ته په مغلخېل او ژنډوخېل سیمو کې مرګژوبله اوښتې ده.
د موسمياتو ادارې بیا د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۳مه) هم په یادوو سیمو کې له زورورو بادونو سره مل د باران اټکل کړی دی.
د خيبرپښتونخوا اعلی وزير سهيل اپريدي بنو کې پر رامنځته شویو پېښو خواشيني څرګنده کړې او اړوندو ادارو ته یې لارښوونه کړې، چې له اغېزمنو خلکو سره دې مرستې وکړي.
د خيبرپښتونخوا په سویلي ولسوالۍ لکي مروت کې د جمعې د لمانځه پر مهال د یوه جومات مخې ته د ځانمرګی بريد له امله د يوې ماشومې په ګډون دوه تنه وژل شوي او لږ تر لږه ۱۰ نور ټپيان شوي دي.
د ځايي پوليسو په وينا، دغه پېښه د لکي مروت په خيروخېل سیمه کې د جمعې د لمانځه پر مهال رامنځته شوې ده. پوليس چارواکو د پېښې په اړه وويل، ځانمرګي بريدګر جومات ته د ننوتلو هڅه کوله، خو د ځايي پولیسو تر پېژندنې او پرې د ډزو له امله اړ شو، چې د جومات مخې ته په ځان پورې تړلي چاودېدونکو توکو ته چاودنه ورکړي.
د لکي مروت د پولیسو امن کمېټې په دغې پېښه کې د وژل شویو او ټپيانو نوملړ خپور کړی، چې لهمخې یې، په دغه ځانمرګي برید کې يوه دوه کلنه ماشومه او بل ۲۲ کلن ځوان وژل شوي او لس نور ټپيان شوي دي.
د یوه بل خبر لهمخې، د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۲مه) د لکي مروت په غزني خېل سيمه کې د پوليسو پر موټر هم چاودنه شوې، خو د پوليسو په وينا، په دې چاودنه کې سرتېرو ته څه زیان نهدی اوښتی.
له دې سره سم، تېره شپه د لکي مروت په خانزادخېلو کې د ګل زرين او مطيع الله په نومونو د دوو کسانو مړي موندل شوي دي. د دغه پېښې پر ضد ځايي اوسېدونکو اعتراضي لاريون هم کړی دی.
لکي مروت د خيبرپښتونخوا يو له هغو سویلي ولسواليو څخه ده، چې په دې وروستيو کې پهکې د نا امنیو لمن پراخه شوې ده.
په پېښور کې د طالبانو د کونسل حافظ محب الله او قبایلي پلاوي ترمنځ له خبرو وروسته پرېکړه شوې چې په افغانستان کې بند پاتې سلګونه پاکستانی بار وړونکي موټر او چلوونکي به د توخم له لارې ستانه شي. ټاکل شوې ده چې د موټرو د ستنېدو لړۍ د جون په ۱۱مه پیل شي.
په پېښور کمشنرۍ کې د طالبانو د کونسل حافظ محب الله او د قبایلي پلاوي ترمنځ په دوه اړخیزه ناسته کې پرېکړه شوې چې په افغانستان کې بند پاتې سلګونه پاکستاني بار وړونکي موټر او د هغوی چلوونکي به د بېرته ستنېدو اجازه ترلاسه کړي.
د قبایلي پلاوي مشري مفتي محمد اعجاز ویلي چې له طالب کونسل سره خبرې په دوستانه فضا کې شوې او له هغه څخه یې غوښتنه کړې چې په افغانستان کې بند پاتې پاکستانی بار وړونکو موټرو او د هغوی چلوونکو ته ژر تر ژره د ستنېدو اجازه ورکړي، چې د ده په وینا طالب کونسل دغه غوښتنه منلې ده.
ټاکل شوې ده چې په راتلونکو دوو ورځو کې، د جون په ۱۱مه، له افغانستان څخه د پاکستانی کارګو لاریو د ستنېدو لړۍ پیل شي.
د ټاکل شوي میکانیزم له مخې به هره ورځ د سهار له شپږو بجو څخه تر دوولسو بجو پورې د تورخم له لارې بار وړونکو لاریو ته پاکستان ته د ننوتلو اجازه ورکول کېږي، په داسې حال کې چې له غرمې وروسته به لاره د افغان کورنیو د ستنېدو لپاره پرانیستې وي.
د راپور له مخې، د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر پر ۱۲مه د پاکستان او طالبانو ترمنځ د رامنځته شوې ترینګلتیا له امله سوداګریزې لارې تړل شوې، چې له کبله یې سلګونه پاکستاني بار وړونکي موټر په افغانستان کې بند پاتې شوي او دغه راز د ګڼو افغان سوداګرو مالونه او موټر له ډیورنډ کرښې پورې غاړې ته پاتې دي. د دغه وضعیت له امله سوداګریز فعالیتونه اغېزمن شوي او د دواړو لورو سوداګرو ته درانده مالي زیانونه اوښتي دي.