د ایران او امریکا ترمنځ هوکړه د جمعې په ورځ په سویس کې لاسلیکیږي

اسراییل وایي چې تمه لري په نږدې راتلونکي کې اروپایي هېوادونه د خپلو هوايي او توغندیو ضد دفاعي سیستمونو لپاره نور قراردادونه ورکړي، چې لږ تر لږه یو تړون به ښايي په څو اونیو کې وشي.

دا خبره د اسراییل د دفاع وزارت یو لوړپوړي چارواکي د برلین د هوايي نندارتون په څنډه کې کړې ده.

د اسراییل د توغندیو د دفاع ادارې مشر موشه پټیل ویلي چې په اروپا کې د دغو سیستمونو غوښتنه د روسیې د احتمالي ګواښ له امله زیاته شوې ده.

د هغه په وینا، په ځانګړي ډول لوېدیزه اروپا د خپلو هوايي دفاعي وړتیاوو د پیاوړتیا لپاره جدي هڅې کوي، څو د منځني واټن بالستیک توغندیو او لنډ واټنه راکټي بریدونو پر وړاندې ځانونه خوندي کړي.

اسراییل تر دې مخکې هم خپل پرمختللي دفاعي سیستمونه اروپا ته صادر کړي دي.

د «ارو» سیستم جرمني اخیستی دی، چې د منځني واټن بالستیک توغندیو د مخنیوي لپاره کارول کېږي او «ډیوډ سلینګ» سیستم فنلنډ ترلاسه کړی، چې د لنډ او منځني واټن ګواښونو پر وړاندې کار کوي.

پټیل ویلي چې د وسلو د غوښتنې زیاتوالی تر ډېره د روسیې او اوکراین د جګړې له امله دی، ځکه په وینا یې، اروپایي هېوادونه د خپلو ښارونو او مهمو سیمو د دفاع لپاره قوي سیستمونو ته اړتیا لري.

هغه همدارنګه د ایران د وضعیت یادونه هم کړې او ویلي یې دي چې دا ډول دفاعي ټکنالوژي د بېلابېلو ګواښونو پر وړاندې ګټوره ده.

هغه زیاته کړې چې یو نوی قرارداد به ښايي په راتلونکو اونیو کې لاسلیک شي او د کال تر پای پورې د نورو هېوادونو له لوري د ورته سیستمونو د اخیستو اعلانونه هم کېدای شي.

د هغه په وینا، دا خبرې اترې د کوچنیو معاملاتو په کچه نه دي، بلکې د لویو دفاعي قراردادونو برخه دي.

د نیویارک‌ پوسټ د راپور له مخې؛ د اسراییل په بېلابېلو سیاسي ډلو کې د دغه وړاندیز شوې هوکړې پر وړاندې غوسه او نارضایتي خپره شوې ده؛ په ځانګړي ډول اسراییل په هغو خبرو اترو کې چې د ټرمپ د ادارې په مشرۍ د امریکا او ایران ترمنځ روانې دي مستقیم رول نه‌لري.

په راپور کې د اسراییلي «یدیعوت احارانوت» ورځپاڼې یادونه شوې، چې د یکشنبې اصلي سرلیک کې یې دغه وړاندیز شوې هوکړه «ناوړه تړون» بللی دی. د نیویارک پوسټ د راپور له مخې؛ د واشنګټن او تهران ترمنځ په جوړېدونکې هوکړه کې د نورو ۶۰ ورځو لپاره د اوربند غځول، د هرمز تنګي پرانیستل او د ایران د اټومي پروګرام په اړه د پراخو خبرو اترو لپاره چوکاټ رامنځته کول شامل دي.

امریکا او ایران ویلي، د امریکا په وخت د یکشنبې په ماښام یې د هوکړه‌لیک پر متن تفاهم کړی او ټاکل شوې چې دغه هوکړه‌لیک د راتلونکې جمعې په ورځ د دواړو لورو له‌خوا لاسلیک شي.

خو اسراییلي نیوکه کوونکي وایي، دغه چوکاټ د هغه اصلي جګړې موخو ته پاملرنه نه‌کوي چې اسراییل او امریکا د روان کال د مارچ په میاشت کې د ایران د حکومت پر وړاندې پیل کړې وه.

د ورځپاڼې په وینا؛ بنیامین نتنیاهو د جګړې په پیل کې ویلي و، چې د اسراییل موخه د ایران د اټومي پروګرام او د بالستیک توغندیو له امله د رامنځته شويو «ګواښونو» له‌منځه وړل دي. اسراییلي مشرانو هم څو ځلې غوښتنه کړې وه، چې تهران دې په سیمه کې د خپلو متحدو ډلو لکه: د لبنان حزب‌الله، د فلسطین حماس او د یمن حوثیانو ملاتړ پای ته ورسوي.

خو د اسراییل پخوانی دفاع وزیر او د ښي اړخي سیاست مهمه څېره اویګدور لیبرمن وایي، دا موخه په اوسنۍ هوکړه کې نه ښکاري. هغه د یکشنبې په ورځ پر خواله رسنیو لیکلي: «دغه هوکړه د اسراییل له نظره یوه فاجعه ده».

نیویارک‌ پوسټ همدارنګه د یوه اسراییلي چارواکي په حواله چې د هوکړې له جزییاتو خبر دی راپور ورکړی، چې وړاندیز شوی اوربند د ایران د غني شویو یورانیمو د زېرمو د برخلیک په اړه هېڅ روښانه ځواب نه ورکوي او د ایران د اټومي پروګرام پر وړاندې کافي محدودیتونه نه لګوي.

دغه سرچینه زیاتوي، اسراییلي چارواکي له دې امله هم اندېښمن دي چې دغه هوکړه به د ایران حکومت ته د مالي سرچینو د بیا راستنېدو لاره هواره کړي؛ په داسې حال کې چې د دوی په نظر باید داسې شرایط رامنځته شوي وای، چې د ایران حکومت کمزوری یا حتی ړنګ شي.

د دغه چارواکي په وینا؛ د هوکړې په متن کې داسې روښانه مېکانیزم هم نه‌شته، چې ایران دې د سیمې له متحدو ډلو سره د ملاتړ پرې کولو ته اړ کړي. د بنیامین نتنیاهو پخوانی د ملي امنیت سلاکار یعقوب ناګل هم ویلي: «هر څه چې وشي، ولسمشر ټرمپ به اعلان وکړي چې بریالی شوی او بشپړه بریا یې ترلاسه کړې ده».

هغه همدارنګه ټینګار کړی، د ایران بالستیک توغندیو موضوع او په سیمه کې د ایران د نیابتي ډلو ملاتړ په ښکاره ډول په اوسنۍ هوکړه کې ځای نه‌لري او یوازې ژمنه شوې چې په راتلونکو مذاکراتو کې به پرې بحث وشي.

دغه راپور د ټرمپ او نتنیاهو ترمنځ وروستیو اختلافاتو ته هم اشاره کوي. د نیویارک‌ پوسټ په وینا؛ د اسراییل غوسه هغه وخت نوره هم زیاته شوه کله چې ټرمپ د بیروت ترڅنګ د اسراییل پر هوایي بریدونو نیوکه وکړه. دغه بریدونه وروسته له هغې وشول، چې حزب‌الله د اسراییل پر لور توغندي ووېشتل.

ټرمپ په یوه مرکه کې له فاکس نیوز سره څرګنده کړه، چې هغه د نتنیاهو سره په تماس کې د اسراییل د وروستیو بریدونو په اړه ویلي:«ته څه کوې؟» دغه جمله د امریکا د ولسمشر د اسراییلي اقدام په اړه د نارضایتۍ نښه بلل شوې ده.

نیویارک‌ پوسټ لیکي، سره له دغه اختلافونو نتنیاهو تراوسه له ټرمپ سره د ایران د حکومت په اړه د خبرو پر سر له ښکاره ټکر څخه ډډه کړې ده. دا په داسې حال کې ده، چې هغه په کور دننه له زیاتېدونکي سیاسي فشار، د واکمن اېتلاف له ستونزو او د اسراییل د عمومي ټاکنو له نږدې کېدو سره هم مخ دی چې تمه کېږي د اکتوبر تر پایه ترسره شي.

د ورځپاڼې په وینا؛ اسراییلي نیوکه کوونکي اندېښمن دي چې اوسنۍ هوکړه د ایران د بالستیک توغندیو پروګرام، د سیمې د متحدو وسله‌والو ډلو شبکې او د ایران د اټومي توکو وروستي برخلیک ته له کتنې پرته تهران ته دا فرصت ورکوي چې خپلې مالي سرچینې او پوځي وړتیا بیا پیاوړې کړي. داسې موضوع چې د دوی په نظر کولی شي په راتلونکي کې د اسراییل پر وړاندې امنیتي ګواښونه پر ځای وساتي.

نوموړي همداراز د ټروټ سوشل خواله رسنۍ په یوه پیغام کې ویلي، چې د هُرمز تنګي د پرانیستلو امر یې کړی او ویلي یې دي چې نور به د تېر په څېر د تېرېدو لپاره محصول نه اخیستل کېږي. هغه زیاته کړې چې د امریکا له لوري د لګول شوې سمندري محاصرې د لغوه کولو امر هم ورکړل شوی دی.

د امریکا ولسمشر په خپل پیغام کې ویلي: «د نړۍ کښتۍ دې خپل انجنونه چالان کړي، پرېږدئ چې نفت جریان ومومي.»

د ټرمپ د دې څرګندونو په اړه تر اوسه د ایران اسلامي جمهوریت یا نورو اړخونو له لوري رسمي تایید یا غبرګون نه دی ورکړل شوی.

دا اعلان په داسې حال کې کېږي چې د منځني ختیځ د امنیتي او سیاسي وضعیت په اړه لا هم بې‌باوري او ترینګلتیا موجوده ده.

نوموړي د ایکس خواله رسنۍ په یوه پیغام کې ویلي چې د دواړو لورو ترمنځ له اوږدو او خلاصه خبرو وروسته دا هوکړه شوې او د جګړو د پای ته رسېدو پرېکړه شوې ده.

شریف ویلي چې دواړو خواوو د ټولو جبهاتو، په ځانګړي ډول د لبنان په ګډون، د نظامي عملیاتو د سمدستي او دایمي پای اعلان کړی دی.

د پاکستان لومړي وزیر زیاته کړې چې د دې هوکړې رسمي لاسلیک به د راتلونکې جمعې په ورځ په سویس کې ترسره شي.

هغه همداراز ویلي چې د دې پرمختګ په ترلاسه کولو کې د قطر، سعودي عربستان او ترکیې د منځګړیتوب هڅې مهمې وې او د هغوی له رول څخه یې مننه کړې ده.

شهباز شریف ویلي چې د هوکړې له نهايي کېدو وروسته به منځګړي په روانه اوونۍ کې یو لړ ناستې ترسره کړي څو د تخنیکي خبرو او د رسمي لاسلیک لپاره زمینه برابره شي.

تر اوسه پورې د امریکا او ایران له لوري د دې ادعاوو په اړه رسمي او خپلواک تایید نه دی شوی.

د کریملین د سلاکار یوري اوشاکوف په وینا، ټرمپ د روسیې له ولسمشر ولادیمیر پوتین سره په ټیلیفوني خبرو کې ویلي چې د اوکراین جګړې پای ته رسول «حیاتي او مهم» دي او هغه چمتو دی په دې برخه کې مرسته وکړي.

اوشاکوف د روسي خبري اژانسونو له قوله ویلي، ټرمپ پوتین ته دا هم ویلي چې له ایران سره د جګړې د پای ته رسولو په اړه یو توافق نږدې بشپړېدو ته رسېدلی او د کرېملین مشر له دې پرمختګ څخه خوښي څرګنده کړې ده.

په راپور کې دا هم ویل شوي چې پوتین ټرمپ ته د هغه د ۸۰مې کلیزې مبارکي په غیر رسمي ډول ورکړې ده.