یونیسف: په افغانستان کې د پاکو اوبو پروژو د ماشومانو د ژوند پر کیفیت مثبت اغېز کړی

د هرات ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۵مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې نوراحمد اسلام‌جار په کابل کې د طالبانو له رييس الوزرا ملا محمد حسن اخوند سره په کتنه کې د لویدیځ زون او هرات ولایت د بنسټیزو پروژو د پرمختګ او اقتصادي ودې په اړه یې خبرې اترې وکړې.

سره له دې، چې د طالبانو تر کنټرول لاندې ارګ د دغې لیدنې په تړاو څه نه‌دي ویلي، خو د هرات د رسنیو دفتر له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې په یاده کتنه کې د ښځو پر وړاندې د شوي تاوتریخوالي په تړاو هېڅ یادونه نه‌ده شوې.

د هرات د لاریونونو په لړ کې د طالبانو والي کابل ته سفر کړی | افغانستان انټرنشنل پښتو

طالبانو د وړمې شنبې په ورځ (د غبرګولي ۱۶مه) د حجاب په پلمه په هرات کې د ښځو نیول پیل کړل، چې وروسته د هرات یو شمېر اوسېدونکو د طالبانو د یادو اقداماتو په غبرګون کې لاریون وکړ، خو طالبانو د لاریون د مخنیوي لپاره پر لاریون کوونکو مخامخ ډزې وکړې او له امله یې لږ تر لږه د یوه ماشومان په ګډون دوه کسان وژل شوي او شاوخوا ۲۰ نور ټپيان شوي دي.

له هراتۍ ښځو سره د تاوتریخوالي په لړ کې؛ سلام حنفي د هرات د والي کړنې ستایلي | افغانستان انټرنشنل پښتو

سره له دې چې په کور دننه د طالبانو د یادو اقداماتو په غبرګون کې د لاریونونو څپې درېدلي، خو له هېواده بهر لا هم له هراتۍ ښځو سره د شوي تاوتریخجن چلند او ملاتړ په تړاو اعتراضونه او لاریونونه روان دي.

له دې سره سم، په جینوا کې د افغانستان استازی نصیر احمد اندېشه وايي، د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا په ۶۲مه غونډه کې به د افغانستان د بشري وضعیت د ارزونې تر څنګ په هرات کې له ښځو سره شوی تاوتریخجن چلند هم وارزول شي.

فوزیې کوفي د دوشنبې په ماښام (د غبرګولي ۲۵مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي: «خوشحاله یم چې په کارول شوې ژبه کې د طالبانو موقف له بالفعل (ډیفاکټو) چارواکو څخه «اړوندو چارواکو» (relevant authorities) ته راټیټ شوی دی».

کوفي وړاندیز کړی، چې یوناما د تصویب شوي پرېکړه لیک له‌مخې خپل مکلفیتونه پیاوړي کړي او د یوه رغونکي تعامل لپاره له ټولو لورو سره اړیکې ټینګې کړي، د امنیت شورا د ۱۳۲۵ پرېکړه لیک ملاتړ وکړي او د خپل ماموریت په رڼا کې د خپلو چارو بې‌پرېتوب تضمین کړي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په نوې مسوده کې، طالبانو ته د ډیفاکټو چارواکو پرځای، د «اړوندو چارواکو» اصطلاح کارول شوې ده. امریکا، بریتانیا او فرانسې د ډیفاکټو اصطلاح مخالفت کړی، ځکه ددوی په باور، دا د طالبانو د مشروعیت ناسم برداشت رامنځته کولی شي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په نوې مسوده کې طالبانو ته د «اړوندو چارواکو» اصطلاح کارېدلې | افغانستان انټرنشنل پښتو

د ملګرو ملتونو امنیت شورا نن (دوشنبه د غبرګولي ۲۵) د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت (یوناما) ماموریت په ۱۵ موافقو رایو سره د یو بل کال لپاره وغځاوه. دا مسوده د افغانستان د موضوع د اصلي مسوول په توګه د چین له لوري وړاندې شوې وه.

د یادونې وړ ده، چې د روان کال په مارچ کې امنیت شورا د یوناما ماموریت یوازې د درېیو میاشتو لپاره تمدید کړی وو، چې دا د عادي یو کلن تمدید پر ځای یو استثنايي اقدام بلل کېږي. هغه وخت هم د ماموریت د موثریت او دندو د بیا ارزونې بحث مطرح شوی وو.

د پاکستان په کراچۍ ښار کې مدني او ټولنیزې فعالې او د ښځو لاريون بنسټ مشرې شيما کرماني افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وويل، دا او په پاکستان کې نورې د ښځو او بشري حقونو فعالې د افغان مېرمنو سره ولاړې دي، او د خپلواکۍ د مبارزې ملاتړ یې کوي.

هغې وويل، «کله چې طالبان په افغانستان کې واک ته رسېدلي د ښځو وضعيت ورځ تر بلې لا پسې خرابيږي او د طالبانو په واک کې افغان مېرمنې د نړۍ په سطحه ټيټي کچې ته راغلې دي».

په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې د تازه تاوتريخوالي د پېښو په تړاو کرماني وویل، «داسې راپورونه ترلاسه کېدل ډېر د خواشينۍ دي، چې د طالبانو د امر بالمعروف لخوا په پټ مخ ښځې نيول کيږي، وهل ټکول او سزاګانې ورته ورکول کيږي، يوازې په دې چې اغستن یې سم نه دی، دا د ښځو سره وحشتناک چلند دی».

شيما کرماني په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر زده کړو، کار او تګ راتګ بنديز په تړاو وویل، «موږ له دې ځای څخه د افغان مېرمنو پر ضد د هر ډول ناوړه چلند پر وړاندې د هغو سره ولاړې یو، موږ د مېرمنو د ازادۍ او خپلواکۍ لپاره د دوی سره ولاړې یو، او موږ افغان مېرمنو ته د خپلې خوا ملاتړ او ډاډګېرنه کوو».

هغې افغان مېرمنو او نجونو ته وويل، «موږ تاسو اورو، موږ تاسو وينو او موږ تاسو سره ولاړې يُو، موږ ستاسو د خپلواکۍ او حقونو لپاره غږ پورته کوو، موږ تاسو تل خپلواکې غواړو، تاسو له موږ هېرې نه يئ، موږ ستاسو د مبارزې ملاتړ کوو».

همداراز هغې وويل، «خپلې زړورې مبارزې ته دوام ورکړئ يوه ورځ به ازادي ترلاسه کړئ».

په افغانستان کې د طالبانو د واک ته رسېدو وروسته په دغه هېواد کې په افغان مېرمنو او نجونو د زده کړو د بنديزونو سره ګڼ شمېر نور بنديزونه لګول شوي او په وروستیو کې په هرات ولايت کې، د طالبانو لخوا د مېرمنو ځورولو او نيولو راپورونه مخې ته راغلي او د دغه کړنو پرضد بيا اعتراضي لاريونونه شوي او سخت غبرګون ورته ښودل شوی دی.

په خیبر پښتونخوا کې د ملي جمهوری غورځنګ مشرې بشرا ګوهر افغانستان انټرنشل - پښتو ته وویل، «د هرات د ښځو پر ضد د ځپنې د عملیاتو غندنه کوم، د افغانستان او هرات ولس ته سلام وړاندې کوم چې دوی راپاڅېدلي او د طالبانو د دغه ناروا عمل پر وړاندې یې مزاحمت پيل کړی دی».

هغې د افغان مېرمنو سره د يووالي د څرګندونو ترڅنګ وويل، «په افغانستان کې د دوحې تړون وروسته د ترهګرې ټوپکمارې ډلې قبضه ده، هلته نه اساسي قانون شته، نه حکومت شته چې ولسي مشروعيت لري، د طالبانو په واکمنۍ کې افغانستان د ښځو لپاره په زندان بدل شوی دی».

بشرا ګوهر وويل، «د افغانستان ښځې زړورې دي چې د خپلو حقونو لپاره راپاڅېدلي او مبارزه یې پيل کړې ده پکار ده چې په دې ټوله سيمه کې سياسي مشران راپاڅي، د افغانستان مشران هم راپاڅي او د ښځو سره اوږه په اوږه ودريږي».

د طالبانو د کړنو په اړه اغلې ګوهر وويل، «پکار ده چې د طالبانو پر ضد د انصاف نړيواله محکمه کې قضيه وشي».

هغې د دوحې تړون د «جنايت کار تړون» په نوم ياد کړ چې له مخې به یې ترهګر په افغانستان کې اباديږي او د افغانستان پېژندګلو به له منځه ځي، دا د افغان ولس او ښځو پر ضد جګړه ده.

بشری ګوهر وويل، بايد په افغانستان کې يو مشروع حکومت جوړ شي، ښځو ته پکې حقونه ورکړل شي، زده کړې او ژوند د هر چا اساسي حق دی، څوک هم دا واک نه لري چې د خلکو څخه دا حق وتروړي.

د يادونې وړ ده چې په وروستيو کې د افغانستان په هرات ولايت کې د طالبانو د امر بالمعروف ادارې له‌خوا د «حجاب نه مراعتولو» په تور ښځې نیول شوي، او بيا ښځو او عامو خلکو د دغه کړنې پر ضد لاريونونه کړي او په ځايي او نړیواله کچه د طالبانو دغه کړنې ته سخت غبرګون ويل شوی دی.

ملاله یوسفزۍ په ایکس خواله رسنۍ په خپلو څرګندونو کې ویلي چې همدغه رژیم تېره اوونۍ په هرات کې لږ تر لږه دېرش ښځې او نجونې د هغوی د جامو د ډول له امله ونیولې. د هغې په وینا، طالبانو وروسته پر هغو خلکو هم ډزې وکړې چې د دغو نیونو پر ضد یې اعتراض کاوه، چې له امله یې یو ماشوم ووژل شو او یو شمېر نور کسان ټپیان شول.

هغې ټینګار کړی چې د طالبانو د «جنسیتي اپارتاید» نظام ښځې او نجونې له عامه ژوند څخه حذف کړې دي. د هغې په وینا، طالبانو نجونې له زده‌کړو او ښځې له کار کولو منع کړې، د هغوی د تګ راتګ ازادي یې په جدي ډول محدوده کړې او ګڼې ښځې یې جبري ودونو ته اړ ایستلې دي.

ملالې یوسفزۍ ویلي چې اروپا باید له داسې رژیم سره د هوکړو پر امکان غور ونه کړي چې د نړۍ د بشري حقونو له تر ټولو جدي او ناوړه کړکېچونو څخه د یوه مسوول بلل کېږي.

هغې له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د افغانستان د ښځو او نجونو وضعیت جدي ونیسي او د سیاسي او ډیپلوماټیکو تعاملاتو پر مهال د بشري حقونو موضوع له پامه ونه غورځوي.