روسیه وایي له طالبانو سره له صبورانه خبرو پرته د افغانستان مساله نه اواریږي

د چین استازي وویل چې یوناما باید له طالبانو او اړوندو خواوو سره خپلو اړیکو ته دوام ورکړي او د بشري حقونو، زده کړو، کار، عدالت او د افغانانو ملاتړ وکړي.

هغه له طالبانو وغوښتل چې د افغانستان د خلکو روا غوښتنې، په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو په برخه کې واوري او له ځانه یو پرانیستی او ټولګډونه انځور وړاندې کړي.

د چین استازي وویل چې یوناما باید د افغانستان او نړۍ ترمنځ د اړیکو د اسانتیا لپاره یو پُل وي څو افغانستان د ټولګډونه حکومتولۍ په لور لاړ شي.

هغه همدارنګه د دوحې له بهیر څخه ملاتړ وکړ او ویې ویل چې دا پرېکړه لیک پر ترهګرۍ ضد مبارزې هم ټینګار کوي.

د چین د استازي په وینا، دا پرېکړه لیک د یوناما ملاتړ کوي او د دې بنسټ د ماموریت د بیاکتنې او څارنې غوښتونکی دی. هغه وویل چې د راتلونکي کال په مارچ کې به د یوناما د ماموریت په اړه یو راپور چمتو شي.

د طالبانو د ارشاد، حج او اوقافو وزارت نن دوشنبه، د غبرګولي پر ۲۵مه ویلي، چې په دې غونډه کې د طالبانو وزیر د افغانستان د نفوس د زیاتوالي موضوع یاده کړه او ویې ویل چې د نړیوالو ادارو د وروستیو راپورونو له مخې د افغانستان نفوس ۴۳.۸ میلیونو ته رسېدلی دی.

هغه زیاته کړه چې په هېواد کې هر کال تر ۱۰۰ زرو ډېر کسان د حج د فریضې د ادا کولو لپاره نوم‌لیکنه کوي، ځکه نو سعودي عربستان باید د افغان حاجیانو ونډه زیاته کړي.

یاد وزارت ویلي، چې د سعودي وزیر الربیعة په دې لیدنه کې ډاډ ورکړی چې هېواد یې د افغان حاجیانو خدمت ته ژمن دی او د دواړو هېوادونو ترمنځ به د اداري او تخنیکي تجربو د شریکولو او د ګډو روزنیزو پروګرامونو په برخه کې همکاري لا پیاوړې شي.

د یاد وزارت د معلوماتو له مخې، په دې لیدنه کې د افغانستان–ایران سوداګرۍ ګډې خونې رییس د طالبانو د سوداګرۍ او پانګونې خونې، د صنعت او کانونو او د کرنې او مالدارۍ وزارتونو له مسوولانو سره هم خبرې کړې دي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت زیاتوي چې دې لیدنه کې دواړو لوریو د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچې پر ډېرولو ټینګار کړی دی.

طالب چارواکو دغه راز په افغانستان کې د نندارتونونو د جوړولو، په ځانګړې توګه د ایران د صنعتي او زراعتي نندارتونونو او د سوداګرۍ د پراختیا په موخه د عملي هوکړه‌لیکونو د لاسلیکولو په تړاو هم له ایراني پلاوي سره خبرې کړې دي.

د ایران او افغانستان سوداګري د څلور میلیارده ډالرو په ارزښت اټکل کیږي، چې ستره برخه پکې واردات دي او یوازې شاوخوا ۳۰ میلیونه برخه د افغانستان صادرات جوړوي.

د ایران د خراسان رضوي والي د یکشنبې په ورځ د دوغارون بندر د ازادې سیمې د عملي چارو په تړاو غونډه کې وویل، چې تهران غواړي ددې سوداګرۍ کچه په څو راتلونکو کلونو کې ۱۰ میلیارده ډالرو ته ورسوي.

د راډیو د ادارې د پېغام له مخې په ، دغه نوې رسنۍ به د حقیقت، پوهاوي، فرهنګ، دیني ارزښتونو، ټولنیزو موضوعاتو او سالمو تفریحي خپرونو له لارې د خپلو اورېدونکو د غږ، فکر او احساساتو استازیتوب وکړي.

د ساه راډیو مسوولینو په خپل پیغام کې ویلي چې د مسلکي ژورنالېزم اصولو ته په ژمنتیا سره به د خپلو اورېدونکو لپاره ګټور، باوري او ارزښتناک مطالب وړاندې کړي.

په ورته وخت کې د خوست یو شمېر اوسېدونکو ویلي، چې په دغه ولایت کې د راډيو له لارې د انلاین زده کړو بهیر ګړندی شوی او راډیوګانې ځانګړي نصابونه ترتیب کړي او بیا یې د ښوونکو په واسطه په انلاین ډول تدریسوي.

یادې خصوصي راډیو داسې مهال فعالیت پیل کړی، چې د طالبانو له واکمنېدو راهیسې لسګونه بېلابېلې رسنۍ او په ځانګړي ډول سیمه‌ییزې راډیوګانې، نه یوازې د اقتصادي ستونزو، بلکې د طالبانو د سختو محدودیتونو او پر رسنیو د لګول شوي سانسور له امله له فعالیت څخه پاتې شوې او تړل شوې دي.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا نن (د جون ۱۵مه) یوې داسې مسودې ته رایه ورکوي چې له مخې یې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت (UNAMA) واکونه د ۲۰۲۷ کال د جون تر ۱۷مې پورې د یو بل کال لپاره تمدیدېږي.

دا مسوده د افغانستان د موضوع د اصلي مسوول په توګه د چین له لوري وړاندې شوې ده.

د امنیت شورا رپوټ په نامه یو معلوماتي او تحلیلي سایټ ویلي، چین هڅه کړې د یوناما د ماموریت دندې او لومړیتوبونه لنډ او منظم کړي، په داسې حال کې چې د متحده ایالاتو د پخوانیو غوښتنو اغېز هم پرې څرګند دی. امریکا مخکې د دې غوښتنه کړې وه چې د یوناما د ماموریت بیا ارزونه وشي، څو وکتل شي چې ایا موجوده دندې یې عملي، اړینې او د حالاتو سره سمې دي او که نه.

د روان کال په مارچ کې امنیت شورا د یوناماماموریت یوازې د درې میاشتو لپاره تمدید کړی و، چې دا د عادي یو کلن تمدید پر ځای یو استثنايي اقدام بلل کېږي. هغه وخت هم د ماموریت د موثریت او دندو د بیا ارزونې بحث مطرح شوی و.

د مسودې پر سر مذاکرات اوږده او پیچلي وو، خو د راپورونو له مخې، د امنیت شورا غړي بالاخره یوې نسبي موافقې ته ورسېدل. چین څو پړاوه مسودې خپرې کړې، له غړو هېوادونو سره یې دوه اړخیزې مشورې وکړې او د پنځو دایمي غړو تر منځ له خبرو وروسته وروستی متن منظور شو.

د بحث مهمه برخه د امریکا هغه وړاندیز و چې د یوناما ستراتیژیکه بیاکتنه دې وشي، څو د ملګرو ملتونو د بېلابېلو ادارو تر منځ همغږي ښه شي او د ماموریت اغېز لوړ شي. امریکا حتا د دې امکان مطرح کړ چې د ماموریت راتلونکی او د پای ته رسېدواحتمال هم وڅېړل شي.

ځینې غړي هېوادونه له دې وړاندیز سره موافق وو، خو نورو یې مخالفت وکړ، په ځانګړي ډول روسیې اندېښنه څرګنده کړه چې دا ډول بیاکتنه دیوناماراتلونکی بې‌ثباته کولای شي. د همدې اختلاف د حل لپاره په وروستي متن کې دا ډول تعدیل وشو چې د ملګرو ملتونو سرمنشي دې ستراتیژیکه بیاکتنه وکړي او راپور دې وړاندې کړي.

بل حساس بحث له طالبانو سره د تعامل او د دوجې بهیرپه اړه و. لوېدیز هېوادونه لکه فرانسه، بریتانیا، ډنمارک او نور ټینګار کوي، چې د دوحې پروسه باید د نړیوال تعامل اصلي چوکاټ پاتې شي، ځکه دا د افغانستان د نړیوال ادغام لپاره اساسي لاره ګڼل کېږي.

په مقابل کې روسیې د عملي او واقعي تعامل غوښتنه کړې او ټینګار کوي چې سیمه‌ییزې لارې لکه د مسکو فورم، د شانګهای همکاری سازمان (SCO) او د ګډو امنیتي جوړښتونو رول باید زیات شي. د همدې اختلاف له امله د مسودې ځینې برخې حذف شوې یا بدلې شوې.

د طالبانو د ادارې اصطلاح هم د اختلاف ټکی ګڼل کیږي. ځینې هېوادونه لکه امریکا، بریتانیا او فرانسه د دیفکټو اصطلاح نه غواړي، ځکه دا د طالبانو د مشروعیت ناسم برداشت رامنځته کولی شي. چین او روسیه بیا دا اصطلاح د موجوده واقعیت انعکاس ګڼي. په وروستي متن کې دا اصطلاح بدله شوې او پر ځای یې «اړوند چارواکي»کارول شوې ده.

په مسوده کې د بشري حقونو، ښځو، سولې او امنیتاو د اقلیم بدلون موضوع هم بحث شوې ده.

ځینې هېوادونه غواړي چې د ښځو او نجونو د حقونو په اړه قوي ژبه وساتل شي، په داسې حال کې چې نور بیا د متوازن چلند غوښتنه کوي. په وروستي متن کې د ښځو او ماشومانو د حقونو د څارنې او مستندسازۍ یادونه شوې ده.

همدارنګه د UNAMA او د ۱۹۸۸ د بندیزونو د څار ډلې ترمنځ د همکارۍ موضوع هم اختلاف رامنځته کړی و، خو په وروستي متن کې یوازې عمومي همکاري ذکر شوې ده.