پاکستان: د افغان کډوالو د ایستلو بهیر دې په ۴۵ ورځو کې بشپړ شي

افغان ایواک د جون د ۱۵مې نېټې په خپاره کړي اونیز راپور کې ویلي چې د استازو جرګې ۸۳ غړو د جون په ۱۱مه د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ته یو ګډ لیک استولی او د قطر په کمپ کې د بند پاتې افغان متحدینو د وضعیت په اړه یې د ځواب غوښتنه کړې ده.

د راپور له مخې، دا لیک د استازو جرګې د دوو غړو، جېسن کرو او ډان بېکن، په مشرۍ چمتو شوی او په کې له حکومت څخه غوښتل شوي چې د دغو افغانانو د راتلونکي، د درېیمو هېوادونو سره د خبرو اترو او د ماشومانو د شمېر په اړه وضاحت ورکړي.

افغان ایواک ویلي چې د دغه کمپ له اوسېدونکو څخه تر ۴۶۰ډېر ماشومان دي او زیاتره هغه افغانان دي چې له امریکايي ځواکونو سره یې کار کړی او یا یې د امریکا د پوځ له غړو سره نږدې اړیکې لرلې دي.

راپور زیاتوي چې د امریکا حکومت له څو هېوادونو، لکه مالیزیا، کمبودیا، لاوس، کوسوو او مراکش سره د دغو افغانانو د لېږد په اړه خبرې کړې دي، خو افغان ایواک ټینګار کړی چې «له دغو هېوادونو هېڅ یو هم د افغان کډوالو د بیا مېشتېدو مناسب بنسټونه نه لري او دا هغه ځایونه نه دي چې افغان متحدینو ته یې ژمنه ورکړل شوې وه.»

افغان ایواک په خپل راپور کې د پخواني افغان ځانګړي ځواک سرتېري محمد نظیر پکتیاوال مړینې ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي چې د هغه له مړینې درې میاشتې تېرې شوې، خو کورنۍ یې لا هم د پېښې په اړه روښانه ځوابونه نه دي ترلاسه کړي.

د راپور له مخې، پکتیاوال چې له لسو کلونو زیات یې د امریکا له ځانګړو ځواکونو سره دنده ترسره کړې وه، د ټکساس ایالت په ډالاس ښار کې د کډوالۍ او ګمرک ادارې (ICE) تر توقیف وروسته له ۲۴ ساعتونو کم وخت کې په روغتون کې مړ شو.

افغان ایواک ویلي چې د جون په ۱۶مه به د پکتیاوال له کورنۍ سره ګډ خبري کنفرانس جوړ کړي او د حساب ورکونې غوښتنه به بیا تکرار کړي.

راپور کې راغلي چې د امریکا اداره د داسې مقرراتو پر ارزولو بوخته ده چې له مخې یې د موقتي اجازې لرونکو افغانانو د کار جوازونه لغوه کېدای شي.

افغان ایواک دا اقدام د هغو افغانانو پر وړاندې «مستقیم ګوزار» بللی چې لا هم د خپلو دوسیو د څېړنې په تمه دي او د ژوند د لګښتونو د برابرولو لپاره پر کار متکي دي.

دغه بنسټ ویلي چې که څه هم د افغان ځانګړو کډوالۍ ویزو (SIV) دوسیې د محکمې د حکم له مخې روانې دي، خو اوس مهال ډېری افغان غوښتونکي د ویزې په مرکو کې له رد سره مخ کېږي.

افغان ایواک ادعا کړې چې دا ردول د غوښتونکو د دوسیو د ستونزو له امله نه، بلکې د ولسمشرۍ د فرمان له کبله دي چې افغانانو ته یې د ویزو ورکول ځنډولي دي.

راپور سپارښتنه کړې چې افغان پنا غوښتونکي باید د مرکو تر ترسره کولو مخکې له حقوقي سلاکارانو سره مشوره وکړي.

افغان ایواک ویلي چې په پاکستان کې د زرګونو افغانانو د دوسیو د پرمخ بیولو لپاره اوس مهال ډېر محدود امکانات شته، ځکه د امریکا د کډوالۍ پروګرامونه او د لېږد بهیر د اجراییوي فرمانونو له امله درېدلی دی.

بنسټ ټینګار کړی چې د انفرادي دوسیو د تعقیب پر ځای اوسنی تمرکز د هغو پالیسیو پر بدلون دی چې د افغانانو د لېږد او بیا مېشتېدو بهیر یې ټکنی کړی دی.

د راپور په پای کې افغان ایواک ویلي، هغه افغانان چې له امریکايي ځواکونو سره یې کار کړی، ټولې غوښتل شوې امنیتي ارزونې یې بشپړې کړې او خپلې ژمنې یې عملي کړې دي، خو اوس د امریکا وار دی چې د دوی په اړه خپلې ژمنې پوره کړي.

دغه بنسټ له امریکايي حکومت غوښتي چې د افغان متحدینو لپاره د قانون جوړونې، عملي پالیسیو او د خوندي راتلونکي لپاره روښانه لارې چارې رامنځته کړي.

د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون دارالانشاء دوشنبې په ماخوستن (د غبرګولي ۲۵مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د تورخم له لارې ۳۷۵ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۲۰۴۳ کېږي، د سپین بولدک له لارې ۳۷ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۸۴ کېږي، د نیمروز د ورېښو پله لاره ۴۴ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۲۳۸ کېږي او ۱۱۹۴ نور مسافر او همداراز د هرات د اسلام کلا له لارې ۱۶ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۵۸ کېږي په جبر سره هېواد ته را اړول شوي دي.

د خبرپاڼې له‌مخې، له دې شمېر څخه ۵۹۵ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۳۲۳۱ ته رسېږي او همداراز له کابل څخه هم ۶۰ کورنۍ چې د غړو شمېر ۳۷۴ کېږي خپلو مېنو ته لېږدول شوي دی.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې ځينو دغو راستنو شویو کورنیو ته د کرایو له ورکړې او د روغتیايي خدماتو له وړاندې کېدو سربېره یو شمېر کورنیو ته پخه ډوډۍ، یوه اندازه نغدي مرستې او سیمکارتونه هم ورکړل شوي دي.

په دې وروستیو کې له ګاونډیو هېوادونو د افغانانو د جبري اېستنې زور اخیستی او په پاکستان او ایران کې مېشت افغانان د ځايي پولیسو له ناوړه چلنده شکایت لري او له اړوندو نړۍوالو بنسټونو غواړي، چې پر کوربه هېوادونو فشارونه زیات کړي، څو د نړۍوالو قوانینو او اصولو له‌مخې له کډوالو سره چلند وکړي.

طالبانو همداراز ویلي، چې له بیا واکمنېدو راهیسې یې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د کډوالو په ښارګوټو کې پر شاوخوا ۴۵ زره کورنیو د استوګنې نمرې وېشلي، خو د چارو د شنونکو په باور، په تېرو شاوخوا پنځو کلونو کې میلیونونو کډوالو ستنېدو ته په کتو دغه شمېر په نشت حساب دی.

د پولنډ د سرحدي ساتنې ادارې د دوشنبې په ورځ همداراز خبر ورکړی چې یوه ۵۲ کلنه اوکراینۍ ښځه یې د انسانانو د قاچاق په تړاو نیولې ده. د پولنډي چارواکو په وینا، نوموړې د کډوالو د قاچاق د تنظیم او د پولې د ناقانونه اوښتو په برخه کې په لاس لرلو تورنه ده.

چارواکو ویلي چې ټول نیول شوي پناه‌غوښتونکي د پولنډ او لیتوانیا ترمنځ د موجودې هوکړې له مخې بېرته لیتوانیا ته سپارل شوي دي.

په وروستیو کلونو کې د لیتوانیا او پولنډ ترمنځ پوله د هغو کډوالو او پناه‌غوښتونکو له مهمو لارو څخه ګرځېدلې چې هڅه کوي د لوېدیځې اروپا هېوادونو ته ځان ورسوي.

د اروپايي ټولنې غړو هېوادونو هم د ختیځو پولو له لارې د ناقانونه تګ راتګ د زیاتېدو له امله امنیتي تدابیر سخت کړي دي.

د راپورونو له مخې، په وروستیو میاشتو کې لسګونه پناه‌غوښتونکي، چې یو شمېر افغانان هم پکې شامل دي، د پولنډ او لیتوانیا پر پولو نیول شوي دي.

د کُرمې پوليسو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته تاييد کړه، چې د يکشنبې او دوشنبې پر منځنۍ شپه کې د کرمې مرغان تاڼې په ټنډوري سيمه کې پر يوه کور دغه ډرون برید شوی، څلور کسان پکې وژل شوي او ۸ نور ټپيان شوي وو.

د پوليسو دفتر وويل، په پېښه کې په وژل شويو کسانو کې دوه کم عمره ماشومانې، يو هلک او يوه ښځه شامل دي.

په پېښه کې ټپيان شوي کسان د پېښور لېډي ريډنګ روغتون ته وړل شوي او د خيبرپښتونخوا ايالت اعلی وزیر سهېل اپريدی یې پوښتنې له ورغلی دی. اپریدي په یوه بيان کې «په کور د باردوي ګولې غورځېدو پېښې ته غمجنه وويل او په کلکه یې غندنه وکړه».

هغه په پېښه کې د اغېزمنو کورنيو سره د خواخوږۍ څرګندونه کړې او زیاته کړې یې ده حکومت د دغو کورنيو سره په دې سخت وخت کې ولاړ دی او احتمالي مرستې به یې يقيني کړل شي.

په کُورمه کې دا تازه بريد په داسې حال کې شوی، چېد خیبر پښتونخوا پوليسو ويلي، په تېرو ۱۸ میاشتو کې وسله والو ډلو په دغه ايالت کې پر پاکستاني ځواکونو ۱۸۲ ډرون بریدونه کړي، چې یوازې ۱۰۰ بریدونه پکې په تېرو پنځو میاشتو کې شوي دي.

د پولیسو د ادارې په وینا، په ۲۰۲۶ کې تر اوسه پورې د پښتونخوا په بېلابېلو ولسوالیو کې ۱۰۰ ډرون بریدونه شوي چې د پولیسو ګزمې او سټیشنونه پکې په نښه شوي دي. او زیات بريدونه په شمالي وزيرستان او بنو ولسواليو کې شوي دي.

پوليس چارواکو ويلي، زيات ډرون بريدونه ناکامه کړل شوي هم دي.

د يکشنبې په ورځ هم په کورمه کې د وسله والو او پوليسو ترمنځ نښته کې دوه کسان وژل شوي او يوې ښځې د پېښې په ترڅ کې د زړه د دورې له امله ساه ورکړې وه، د پوليسو له مخې په نښته کې د پوليسو ۱۷ سرتيري او ۱۷ ملکي وګړي هم ټپيان شوي وو.

په کرمه کې پرله پسې دوه ورځې پر پوليسو د بريدونو پړه د پاکستاني طالبانو تحريک منلې ده.

په خیبر پښتونخوا کې د ملي جمهوری غورځنګ مشرې بشرا ګوهر افغانستان انټرنشل - پښتو ته وویل، «د هرات د ښځو پر ضد د ځپنې د عملیاتو غندنه کوم، د افغانستان او هرات ولس ته سلام وړاندې کوم چې دوی راپاڅېدلي او د طالبانو د دغه ناروا عمل پر وړاندې یې مزاحمت پيل کړی دی».

هغې د افغان مېرمنو سره د يووالي د څرګندونو ترڅنګ وويل، «په افغانستان کې د دوحې تړون وروسته د ترهګرې ټوپکمارې ډلې قبضه ده، هلته نه اساسي قانون شته، نه حکومت شته چې ولسي مشروعيت لري، د طالبانو په واکمنۍ کې افغانستان د ښځو لپاره په زندان بدل شوی دی».

بشرا ګوهر وويل، «د افغانستان ښځې زړورې دي چې د خپلو حقونو لپاره راپاڅېدلي او مبارزه یې پيل کړې ده پکار ده چې په دې ټوله سيمه کې سياسي مشران راپاڅي، د افغانستان مشران هم راپاڅي او د ښځو سره اوږه په اوږه ودريږي».

د طالبانو د کړنو په اړه اغلې ګوهر وويل، «پکار ده چې د طالبانو پر ضد د انصاف نړيواله محکمه کې قضيه وشي».

هغې د دوحې تړون د «جنايت کار تړون» په نوم ياد کړ چې له مخې به یې ترهګر په افغانستان کې اباديږي او د افغانستان پېژندګلو به له منځه ځي، دا د افغان ولس او ښځو پر ضد جګړه ده.

بشری ګوهر وويل، بايد په افغانستان کې يو مشروع حکومت جوړ شي، ښځو ته پکې حقونه ورکړل شي، زده کړې او ژوند د هر چا اساسي حق دی، څوک هم دا واک نه لري چې د خلکو څخه دا حق وتروړي.

د يادونې وړ ده چې په وروستيو کې د افغانستان په هرات ولايت کې د طالبانو د امر بالمعروف ادارې له‌خوا د «حجاب نه مراعتولو» په تور ښځې نیول شوي، او بيا ښځو او عامو خلکو د دغه کړنې پر ضد لاريونونه کړي او په ځايي او نړیواله کچه د طالبانو دغه کړنې ته سخت غبرګون ويل شوی دی.