جمایمه اپریدۍ: نړۍ د ښځو پر وړاندې د طالبانو پر روان ظلم چوپه خوله ده
په خیبر پښتونخوا کې د بشري حقونو فعالې جمایمه اپریدۍ د طالبانو له لوري په افغانستان او په ځانګړې ډول په هرات کې د افغان ښځو پر وړاندې د محدودیتونو او چلند په اړه اندېښنه ښودلې او ویلي یې دي چې نړیواله ټولنه باید د دې وضعیت پر وړاندې عملي ګامونه واخلي.
جمایمه اپریدۍ افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، په هرات کې د طالبانو له لوري د ښځو نیول، ځورول او ټپي کول ښيي چې ښځې یوازې د خپلو بنسټیزو حقونو د غوښتنې له امله له فشار او تاوتریخوالي سره مخ دي.
هغې ویلي: «افغانستان په نړۍ کې یوازینی هېواد دی چې ښځې پکې له زدهکړو، کار کولو او له کوره د وتلو له جدي محدودیتونو سره مخ دي، او طالبان نږدې هره ورځ پر ښځو نوي بندیزونه لګوي.»
د بشري حقونو دغې فعالې نیوکه کړې چې نړیوال هېوادونه د طالبانو د کړنو پر وړاندې چوپ پاتې دي او له پنځو کلونو راهیسې افغان ښځو ته د هغوی اساسي حقونه نه دي ورکړل شوي.
نوموړې ویلي، یو شمېر هېوادونه له طالبانو سره خبرې او تعامل کوي، خو د ښځو د حقونو د وضعیت په اړه له دې ډلې جدي پوښتنې نه کوي.
جمایمه اپریدۍ د اروپا له خوا طالبانو ته د بلنې او د کډوالۍ په اړه د خبرو اترو یادونه کړې او ویلي یې دي چې هغه هېوادونه چې له طالبانو سره اړیکې نیسي، باید د ښځو د حقونو موضوع هم د خپلو خبرو مهمه برخه وګرځوي.
هغې له ښځو او د بشري حقونو له ملاتړو بنسټونو غوښتي چې پر نړیوالو ادارو فشار زیات کړي، څو د افغانستان د ښځو پر وړاندې د روانو محدودیتونو او سرغړونو د درولو لپاره عملي اقدامات وکړي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
