هند کابل ته پنځه ټنه اړین درمل لېږلي

د ایران په سوېل ختیځ کې موقعیت لرونکی چابهار بندر د سیمې له مهمو ستراتیژیکو او سوداګریزو مرکزونو څخه شمېرل کېږي، چې هند ته د دې امکان ورکوي څو افغانستان او منځنۍ اسیا ته د پاکستان له لارې پرته لاسرسی ومومي.

خو د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستیو کلونو سیاسي او امنیتي ترینګلتیاوو د دې ترانزیتي لارې پر ثبات ژور اغېز کړی دی. د راپورونو له مخې، له ۲۰۲۱ کال وروسته د دواړو لورو اړیکې په پرله‌پسې ډول خرابې شوې دي او دا وضعیت څو ځله د تاوتریخوالي او امنیتي پېښو د زیاتېدو لامل شوی دی.

که څه هم د ۲۰۲۵ کال په وروستیو کې د چین په منځګړیتوب د اړیکو د عادي کولو هڅې شوې وې، خو دغه هڅې څو میاشتې وروسته ناکامې شوې.

په ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ په میاشت کې وضعیت تر ټولو جدي پړاو ته ورسېد، کله چې افغان لوري پاکستان د ښوونځیو او روغتونونو پر هوايي بریدونو تورن کړ. د راپورونو له مخې، په دغو پېښو کې نږدې ۲۰۰ کسان وژل شوي، چې ښځې او ماشومان هم پکې شامل وو. دغه پېښې تر کابل او کندهار پورې هم وغځېدې.

نړیوالې ارزونې ښيي چې د افغانستان او پاکستان سرحدي سیمې د ترهګریزو فعالیتونو په مهمو مرکزونو بدلې شوې دي، چې له امله یې دواړه هېوادونه د امنیتي ننګونو سره مخ دي.

په اقتصادي برخه کې، راپورونه ښيي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ دوه اړخیزه سوداګري له شاوخوا ۲،۵ میلیاردو ډالرو څخه ۲ میلیاردو ډالرو ته راټیټه شوې ده. د ۲۰۲۶ کال په پیل کې افغانستان ته د پاکستان صادرات ۵۶ سلنه کم شوي، او نږدې ۱۵ زره کانټینرونه د بندښت له امله له ستونزو سره مخ شوي دي.

دغه وضعیت افغانستان اړ کړی چې د خپلو سوداګریزو لارو د تنوع هڅې زیاتې کړي او د چابهار بندر کارونه پراخ کړي. دا بندر اوس د پاکستان پر ځای د یوه مهم بدیل ترانزیتي مسیر په توګه مطرح کېږي.

هند، چې له افغانستان سره اوږدې اقتصادي او پراختیایي اړیکې لري، د نړیوالو بحثونو پر مهال د افغانستان د سوداګرۍ پر محدودیتونو نیوکه کړې او د افغان سوداګرو لپاره یې د ویزو او ترانزیتي اسانتیاوو د پراخولو هڅې کړې دي.

نوي ډیلي په افغانستان کې د روغتیا، پارلمان ودانۍ، ښوونې او برېښنا په ګډون په بېلابېلو برخو کې پانګونه کړې او په دې وروستیو کې یې خپل سفارت هم بېرته فعال کړی دی.

په سیمه‌ییزه کچه، پاکستان د منځنۍ اسیا بازارونو ته د لاسرسي لپاره پر افغانستان تکیه لري، خو روانه ترینګلتیا د دې ترانزیتي لارې راتلونکی له خطر سره مخ کړی دی. په مقابل کې افغانستان هم د هند او نورو بدیلو اقتصادي شریکانو پر لور خپل تعامل زیات کړی دی.

شنونکي وایي، که څه هم چابهار بندر د افغانستان لپاره مهم بدیل دی، خو روانه سیاسي او امنیتي بې‌ثباتي د دې لارې د بشپړ او موثر استعمال پر وړاندې جدي خنډونه جوړوي. هغوی ټینګار کوي چې د اوږدمهاله ثبات لپاره سیاسي حل او سیمه‌ییزې همکارۍ اړینې دي، څو د سیمې د اقتصادي ودې لپاره د چابهار په څېر مهمې لارې اغېزمنې پاتې شي.

یو این هبیتات افغانستان په خپل وروستي پیغام کې ویلي چې د ملګرو ملتونو د بیړنیو بشري مرستو صندوق (یو این ایس ټي اېف اې) په ملاتړ هڅې روانې دي، څو په کونړ او بغلان ولایتونو کې ۸۰۰ استوګنیز کورونه ترمیم او ښه شي.

اداره زیاتوي چې د راستنېدونکو کورنیو لپاره مناسب سرپناه بېړنۍ اړتیا ده او باید ځنډ ونه لري.

په پیغام کې ویل شوي: «هر څوک د دې حق لري چې یو خوندي کور ولري چې ورته د خپل کور نوم ورکړي.»

یو این هبیتات ټینګار کړی چې د دغو پروژو هدف د راستنېدونکو کورنیو لپاره د ژوند شرایط ښه کول او هغوی ته د خوندي استوګنې برابرول دي، څو له نوو ستونزو سره مخ نه شي.

طالب وزیر خالد حنفي له علماو، طالبانو، د پوهنتون، ښوونځي او مدرسو له ښوونکو او هېوادوالو غوښتنه کړې، چې د «اسلامي‌ نظام» د تطبیق لپاره سره یو موټي شي. نوموړي ټینګار کړی، چې دوښمن ته په خپلو منځونو کې د نفاق جوړولو وخت ور نه کړي.

هغه زیاته کړې: «دوښمن ته داموقع مه ورکوئ، چې زموږ او ستاسو او هېوادوالو په منځ کې د قوم، سمت او نورو نومونو درز پيدا کړي».

حنفي ویلي، چې واک، چوکۍ او قدرت له هیچا سره تلپاتي نه وي. هغه وویل: «د نورمحمد ترکي نه تر نجیب او بیا تر اشرف غني پوري منسب د هیچا سره وفا ونه کړ».

د نوموړي په خبره، چې تېر حکومتونه د روسیې، امریکا او نړۍ د ملاتړ ترڅنګ بیا هم په افغانستان کې ناکام او ماتې خوړلې. «که نړیوال یادوو خلقیانو او پرچمیانو سره روسیه او کمونیسټان ولاړو و او که د شل کلن دور یاد کوو ټوله نړۍ ورسره ولاړه وه ډېمکراټیانو او جمهورتیانو سره، دغه شل کلن د جمهوریت په نوم باندی زموږ او ستاسو پر هېوادوالو تپل شوي فاسد نظام وو د هغوی سره ملاتړ د نړۍ وو ولي ستا په لاس هغه نابود شو، ځکه چې د هغوی سره د اسلام نظریه او مفکوره نه وه».

خالد حنفي د طالبانو یو له هغو واکمنو چارواکو ګڼل کیږي، چې په دوامداره توګه د «اسلامي نظام، شرعي حاکمیت او ایډیالوژیکو ارزښتونو» په اړه څرګندونې کوي.

حنفي په خپلو وروستیو خبرو کې د افغانستان د تېرو نظامونو، په ځانګړي ډول د ۲۰۰۱ څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې د جمهوري نظام، په اړه نیوکې کړې دي. نوموړی استدلال کوي چې د جمهوري نظام د سقوط اساسي لامل د اسلامي نظریې او مفکورې نشتوالی و، نه د پوځي یا مالي امکاناتو کمښت.

طالبان له ۲۰۲۱ کال راهیسې ټینګار کوي چې د دوی بریا د پوځي ځواک تر څنګ د «اسلامي عقیدې او مفکورې» پایله وه.

د طالبانو په رسمي روایت کې ویل کېږي چې د امریکا او ناټو تر ملاتړ لاندې جمهوري نظام د فساد، داخلي اختلافاتو او د اسلامي ارزښتونو د نه پلي کېدو له امله سقوط وکړ.

دغه سازمان ویلي، د ملګرو ملتو شریکو ادارو د افغانستان د بدخشان ولایت په لېرې پراته سیمه پېنګاني کې د ژوند ژغورونکو روغتیايي خدماتو ته لاسرسی پراخ کړی، چې له امله یې د زرګونو خلکو د درملنې او بیړنیو خدماتو اړتیاوې پوره کېږي.

د یاد روغتیايي مرکز د کارکوونکو په وینا، د روغتیايي مرکز پرانیستل او د زېږون خونې چمتو کول د دې لامل شول چې ښځه په خوندي ډول روغتون ته ولېږدول شي او یوازې په یو ساعت کې یې ماشوم په سلامتۍ سره وزېږاوه.

ددغه روغتون قابله سوېلا حکیمي ویلي: «هیڅوک باید د دې له امله چې چیرته ژوند کوي، له روغتیايي خدمتونو بې برخې نه شي.»

د بدخشان په غرنیو او سختو سیمو کې د روغتیايي خدماتو محدود لاسرسی لا هم یوه جدي ستونزه بلل کېږي، چې د واورو، سېلابونو او خرابو لارو له امله خلک وخت پر وخت له روغتیايي مرکزونو لرې پاتې کېږي.

ددغه وزارت له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، مولوي عبدالمنان حسان په خپل کاري دفتر کې د قزاقستان د سفیر غازیز اکباسوف او د دغه هېواد د امنیتي بنسټونو له استازو سره وکتل.

په دې لیدنه کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د امنیتي همکاریو د پراختیا، د امنیتي وضعیت د لا ښه والي او د ګډو امنیتي موضوعاتو په اړه هر اړخیز بحث او د نظرونو تبادله وشوه.

په خبرپاڼه کې راغلي، دواړو لورو د متقابلو همکاریو د پیاوړتیا او د امنیتي اړیکو د لا پراخېدو پر اهمیت خوښي څرګنده کړه او د ګډو همکاریو پر دوام یې ټینګار وکړ.