فوربز مجله : ایران له امریکا سره تر هوکړې وروسته له روسیې ۲۰ چورلکې وپېرلې

د رویټرز د ارزونو له‌مخې، په تېرو کلونو کې په هرو ۳۸۴۸ بندیانو کې د مړینې کچه یو کس و، اوس په هرو ۱۶۳۰ کسانو کې یو کس مړ شوی دی.

په راپور کې ویل شوي چې د ۲۰۲۵ کال د جنوري میاشت راهیسې د ټرمپ له‌خوا د کډوالو د اېستلو د کمپاین له پیل راهیسې تر اوسه ۵۰ کډوالو د کډوالۍ او ګمرکونو د ادارې په توقیف‌خونو کې خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

روغتیايي کاروپوهانو درویټرز ته ویلي چې د مړینې د کچې لوړېدل د توقیف‌ځایونو دننه د روغتیايي پاملرنې او جدي څارنې په اړه سختې پوښتنې راپورته کوي. د دوی په خبره په مړو شویو کسانو کې ۲۱ تنه داسې وو چې مړي یې وروسته وموندل شوي او د مړینې لاملونه یې د زړه حملې او د لس کسانو مړینه ځان وژنه ښودل شوې.

کارپوهان وايي چې دا وضعیت د پېچلو او دوامداره ناروغیو لرونکو کسانو د بندي کېدو له امله رامنځته شوی دی. بل خوا د امریکا د کورني امنیت وزارت وايي چې دوی کډوالو ته بشپړ خدمات وړاندې کړي او په مرکزونو کې خوندي او انساني چاپیریال رامنځته کولو ته ژمن دي.

په مړه شویو کسانو کې د محمد پکتیاوال په نوم یو افغان کډوال هم شامل دی، چې د افغانستان د ځانګړو ځواکونو پخوانی سرتیری و او په ۲۰۲۱ کال کې د امریکایي ځواکونو له‌خوا له خپلې کورنۍ سره یوځای امریکا ته انتقال شوی و. دغه افغان کډوال چې د خپلو ماشومانو د ښوونځي په لاره کې نیول شوی و، له نیول کېدو یوه ورځ وروسته په روغتون کې د ساه بندۍ له امله ومړ.

د ترکیې رسنیو د یاد هېواد د ملي استخباراتو ادارې له قوله راپور ورکړی چې د داعش د رسنیو او تبلییغاتو مسول احمد کازانچي چې د ابو عبیده او ابو ابراهیم په نومونو باندې هم مشهور دی د ترکیې په سرحدي سیمو کې نیول شوی دی.

د راپور له‌مخې، کازانچي په ترکیه کې د دغې ډلې د رسنیو د برخې د پخواني مسوول ازګون التون له نیولو وروسته یاد مسوولیت په غاړه واخیست.

د ترکیې د استخباراتو ملي ادارې ویلي چې نوموړی له ترکیې څخه د افغانستان او پاکستان اوسنیو سرحدي سیمو ته سفر کړی او هلته یې د داعش له خراسان څانګې سره د دغې ډلې په روزنیزو کمپونونو کې فعال رول درلود.

د راپورونو له‌مخې، کازانچي په پاکستان کې د داعش پر ضد له هوايي بریدونو ژوندی وتلی و او پلان یې درلود چې په غیرقانوني توګه بېرته ترکیې ته ننوځي، خو نوموړی د ترکیې په سرحدي سیمو کې د ځانګړو عملیاتو پرمهال نیول شوی ‍دی.

د راپورونو له‌مخې، نوموړي د تحقیقاتو پرمهال له اوزګور التون سره خپلې اړیکې، نظامي او ایډیالوژیکي زده کړې او نور فعالیتونه منلي دي.

هغه وویل: «دا یو د هوکړې یادښت دی او که زه ترې خوښ نه شوم، موږ به بېرته پر هغوی بریدونه وکړو او بمونه به پرې وغورځوو. که هغوی سم چلند ونه کړي، موږ به بیا مستقیمه بمباري وکړو.»

نوموړي زیاته کړه چې په دې هوکړه کې سملاسي د بندیزونو لرې کول شامل نه دي.

ټرمپ وویل چې د دې موضوع په اړه به وروسته نور جزییات هم شریک کړي.

ملګري ملتونه د «صحرا کېدو او وچکالۍ د ورځې» په مناسبت په خپل تازه پیغام کې ویلي چې څړځایونه د نړۍ له تر ټولو پراخو خو له پامه غورځول شوو ایکوسیستمونو څخه دي، چې د ځمکې له سطحې څخه له نیمایي زیات پوښښ لري.

د راپور له مخې، دغه طبیعي سیمې د خوړو په تولید، د اوبو د دورې په تنظیم، د بایوډایورسټي په ساتنه او د اقلیمي بدلون پر وړاندې په مقاومت کې حیاتي رول لري. شاوخوا دوه میلیارده خلک په مستقیم ډول د همدې سیمو له سرچینو څخه ګټه اخلي، په ځانګړي ډول کوچي ټولنې او اصلي اوسېدونکي چې د نسلونو راهیسې یې د دغو ځمکو ساتنه کړې ده.

ملګري ملتونه وایي چې د ۲۰۲۶ کال د صحرا کېدو او وچکالۍ د ورځې شعار «څړځایونه وپېژنئ، درناوی یې وکړئ، او بیا یې ورغوئ» ټاکل شوی، چې هدف یې د دغو سیمو اقتصادي، چاپېریالي او کلتوري ارزښت ته د نړۍ پام اړول دي.

په اعلامیه کې ویل شوي چې دغه موضوع د «څړځایونه او کوچي ټولنو د نړیوال کال» له کمپاین سره همغږي لري، څو د دوامدارو پالیسیو، مسول پانګونې او عامه پوهاوي له لارې د دغو سیمو ساتنه پیاوړې شي.

ملګري ملتونه خبرداری ورکوي چې د نړۍ تر نیمايي پورې څړځایونه یا خراب شوي او یا د تخریب له ګواښ سره مخ دي، چې دا حالت د خوړو او اوبو خوندیتوب، د طبیعي تنوع ساتنه او د کلیوالو معیشتونو لپاره جدي ستونزې جوړوي.

خو راپور زیاتوي چې د حل لارې موجودې دي، او په دوامدار ډول د ځمکې او اوبو مدیریت، د وچکالۍ پر وړاندې چمتووالی او د ټولنو په مشرۍ د بیا رغونې پروګرامونه کولای شي دغه حیاتي ایکوسیستمونه خوندي کړي.

ملګري ملتونه ټینګار کوي چې اوس د عمل وخت دی، څو د څړځایونو ارزښت وپېژندل شي، د هغوی د اصلي ساتونکو درناوی وشي او د راتلونکو نسلونو لپاره دا طبیعي سیمې بیا ورغول شي.

د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې د کډوالو د پراخه ایستلو پروګرام پر مخ وړي او له څو هېوادونو سره تړونونه کړي چې د نورو هېوادونو هغه کډوال ومني چې امریکا یې له خپله هېواده باسي. د رویټرز د راپور له مخې، ځینې هېوادونه د دې کار په بدل کې مالي مرسته هم ترلاسه کوي.

ال سلواډور هېواد یې یوه بېلګه ده، چې له ۲۰۰ څخه زیات وینزویلايي کډوال یې د ترهګرۍ ضد زندان کې له څلورو میاشتو راهيسي ساتلي دي.

د جمیکا د لومړی وزیر مرستیال هورېس چانګ وویل: «دا یوازې د تفاهم یادداشت دی، نه یو قانوني او لازمي تړون».

هغه زیاته کړه چې:«د بشري حقونو درناوی زموږ اساسي اصل پاتې کېږي».

د رویټرز راپور زیاتوي: «د دې احتمالي تړون له مخې، جمیکا به د امریکا له خوا ایستل شوو کډوالو لپاره د لنډمهاله تم ځای په توګه وي. جمېکا به هرې دوې اوونۍ تر ۲۵ کسانو پورې ومني، خو په یو وخت کې به تر ۱۰ زیات کډوال نه ساتي. وروسته به هغوی یا بل هېواد ته او یا خپل اصلي هېواد ته ولېږدول شي».

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په دې اړه تر اوسه څه نه دي ویلي.

دا موضوع مخکې د جمېکا ګلېنر ورځپاڼې هم راپور کړې وه او ویلي یې وو چې ښايي د دې تړون له مخې تر ۱۰ زرو پورې ایستل شوي کسان ومنل شي، خو چانګ وویل چې جمېکا د داسې کوم شمېر منلو سره موافقه نه ده کړې.

چانګ همداراز وویل چې امریکا به د دې پروګرام ټول لګښتونه او اړوند ترتیبات پر غاړه اخلي او هغه کسان چې جرمي سابقه ولري، جمېکا به یې و نه مني.