ازبکستاني چارواکو ویلي چې د یاد هېواد د امنیتې ادارو په ګډو عملیاتو کې په ترمذ نړیوال سوداګریز مرکز کې دوه افغان وګړي د ۱،۸ کیلوګرامه تاریاکو د پلورلو د هڅې پر مهال نیول شوي دي. نیول شویو کسانو غوښتل چې یو کیلو او ۷۶ ګرامه تاریاک د پنځو زرو امریکایي ډالرو په بدل کې وپلوري.
چارواکي وایي، نیول شوي کسان ۲۴ او ۷۰ کلن افغان وګړي دي.
د پلټنو پر مهال څرګنده شوې چې دغو کسانو نشهیي توکي د خپل بدن دننه پټ کړي وو.
ازبکستاني چارواکو ویلي چې د یادې پېښې په تړاو د نشهیي توکو د قاچاق او قاچاقبرۍ دوسیه ثبت شوې او دواړه کسان په توقیف کې ساتل کېږي.
د ازبکستان د امنیتي ادارو په وینا، د قضیې په اړه نورې څېړنې روانې دي.
د طالبانو د حکومت د ویاند مرستیال حمدالله فطرت ویلي، د افغانستان په اړه د سیمه ییزو همکاریو او ګډو نظرونو هرکلی کوي او ټینګار یې کړی چې د هېواد په اړه ارزونې باید د شته واقعیتونو پر بنسټ وشي.
نوموړي افغانستان د سیمې د ثبات، نښلېدنې او اقتصادي همکاریو مهم محور بللی دی.
فطرت زیاته کړې چې هیله لري ټول هېوادونه له افغانستان سره خپلې اړیکې د متقابل درناوي او ګډو ګټو پر بنسټ مخته یوسي.
هغه ټینګار کړی چې د افغانستان په اړه هر ډول ارزونې باید د اوسني وضعیت او موجوده واقعیتونو په رڼا کې وشي.
دد طالب چارواکې دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په هرات ولایت کې پر ښځو د محدودیتونو په اړه د طالبانو وروستیو پرېکړو پراخ کورني او نړیوال غبرګونونه راپارولي دي.
د بشري حقونو یو شمېر بنسټونو او نړیوالو فعالانو د طالبانو دغه اقدامات د ښځو د حقونو د محدودولو په توګه نقد کړي او د زیاتېدونکو بندیزونو په اړه یې اندېښنه ښودلې ده.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر د افغان انویسټ خصوصي شرکت له مسوولینو سره کتلي او د شبرغان ـ الوان دښتې د ۵۰۰ کیلوولټ مزي د غځولو او د غور ولایت د تولک د سرب او جستو کان د پروژو په اړه ورسره غږېدلی دی.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت د چارشنبې په ورځ، د غبرګولي ۲۷مه د یاد شرکت له قوله وویل، چې د شبرغان ـ الوان دښتې د ۵۰۰ کیلوولټ د برېښنا لین غځولو او د الوان دښتې د سبسټیشن د پراختیا چارې بشپړېدو ته نږدې شوې دي او په راتلونکو څلورو میاشتو کې به ګټې اخیستنې ته وسپارل شي.
طالبانو همدارنګه ویلي چې د غور ولایت د تولک ولسوالۍ د سرب و جستو کان د دویم بلاک اکتشافي چارو کې هم پرمختګ شوی او پاتې چارې به یې هم ډېر ژر بشپړې شي.
د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي معاونیت د تولک د سرب او جستو کان د اکتشاف ترڅنګ د سل سلنه پروسس لپاره د فابریکې او د اړتیا وړ پرېښنا برابرولو چارو پیل باندې ټینګار کړی.
د جرمني د کورنیو چارو وزیرالکساندر ډوبرینډټ افغانستان ته د افغانانو پر اخراج نیوکې رد کړې او وايي، چې دغه کسان د جدي جرمونو له امله محکوم شوي وو. هغه ویلي، مجرمان په جرمني کې نه شي پاتې کېدای.
هغه د هامبورګ په ښاروالۍ کې د مسیحي ډیموکرات ګوندد پارلماني ډلې یوې غونډې ته وویل، دا هغه کسان وو چې درنې جنایي سرغړونې یې کړې وې او له بند څخه تر خوشې کېدو وروسته بېرته خپل هېواد ته ولېږدول شول.
ډوبرینډټ وویل: «څوک چې دلته درانه جرمونه وکړي، نور حق نه لري چې زموږ ټولنې ته بېرته راستانه شي».
د سې شنبې په شپه، ۳۲ افغان وګړي د لایپزیګ/هاله له هوايي ډګره د یوې چارټر الوتکې په وسیله افغانستان ته واستول شول.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت د معلوماتو له مخې، په دغو کسانو کې هغه مجرمین شامل وو چې د جنسي تېري، وژنې، پر ماشومانو د جنسي تېري، د مخدره موادو د قاچاق او وسله والې باج اخیستنې په جرمونو محکوم شوي وو.
دغه کسان له نوردراین وېسټفالن، شلېزویګ هولشتاین، باواریا، نیدرزاکسن او بادن وورتمبرګ ایالتونو څخه افغانستان ته استول شوي دي.
د کیڼ اړخي ګوند غړې کلارا بونګر پر دې پرېکړې نیوکه کړې او فدرالي او ایالتي حکومتونه یې تورن کړي چې د بشري حقونو د سازمانونو اندېښنې یې «په بشپړه توګه له پامه غورځولې دي».
خو ډوبرینډټ وویل، دا ډول ایستل د انسانیت له کمېدا سره تړاو نه لري. هغه زیاته کړه: «په تېرو کلونو کې د انسانیت کمی نه و، بلکې د نظم کمی و».
د هغه په وینا، د پخوانیو حکومتونو د کډوالۍ تګلارې د دې لامل شوې چې «هېواد په ځینو برخو کې له نظم څخه ووځي».
ډوبرینډټ ادعا وکړه چې د مسیحي اتحاد ګوندونو ایتلاف له یوه کال څخه په کمه موده کې وتوانېد چې د کډوالۍ بهیر بېرته منظم کړي.
د کندهار اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې طالبان په ښار کې د هغو موټرو د تګ راتګ مخنیوی کوي، چې سټیکر شوې او غواړي دا موټر په زور پلیټ واخلي. د کندهار ددغو اوسېدونکو په وینا، د بې سټیکره او بې اسنادو موټرو تګ راتګ او فعالیت ته بیا هېڅ ستونزه نشته.
موټر لرونکي وايي، په کندهار کې ترافیک هغه موټر دروي، چې وړاندې د طالبانو د امر لهمخې، سټیکر شوي وو.
دغه موټر لرونکي وايي، طالبانو یوځلې بیا امر کړی دی، چې سټیکر لرونکي موټر باید پلیټ واخلي او یا يي هم باید د فعالیت مخنیوی وشي.
د کندهار ښار اوسېدونکی صدیق الله وايي:«یو وار خو یې د سټیکر غم و، هغه مو چې سټیکر کړل اوس یې بیا د پلیټ غم دی. هره ورځ ترافیک ښار ته راوځي موټر نیسي. موږ ته وايي چې دا امر دی باید یا موټر ترافیکو کې ودروئ، یا یې باید د پلیټ پیسې تحویل کړئ او پلیټ به اخلئ».
موټر لرونکي وايي چې د اسنادو، نویو پلیټونو د اخیستلو او همدا رنګه د تېرو کلونو د محصول د پاتې شونو(باقیاتو) لګښتونه د خلکو له اقتصادي توانه پور ته دي.
دوی وايي، یا دې د پلیټونو بیې راکمې شي او یا دې هم د ترافیکو اداره د پیسو د یو ځل ورکړې پر ځای د قسطونو زمینه برابره کړي.
د کندهار اوسېدونکی محمدالله وايي:«یو عادي موټر لپاره موقت نمبر پلیټ اخیستل د ټولو ستړیاوو سربیره تقریبا ۱۸زره افغانۍ لګښت لري چې په دې خراب اقتصادي وضعیت کې د هر چا د وس کار نه دی، نو که دا پیسې په قسطونو شي هم یو چاره به وشي.»
د ترافیکو د معلوماتو لهمخې، د موټر د هر سلنډر پر سر ۴ څلور زره افغانۍ اخېستل کېږي، چې په دې توګه یو عادې موټر باید له نورو لګښتونو پرته یوازې ۱۶زره بانکي تعرفه تسلیم کړي.
پر همدغه مهال د کندهار اوسېدونکي د طالبانو د دوه ګونې او غیرقانوني چلند په اړه هم شکایت کوي. دوی وايي، چې په کندهار کې تقریبا ۶۰ سلنه غیرقانوني، غیر سټیکر شوي او بې اسناده موټر ګرځي، خو طالبان او ترافیک د دغو موټرو د مخنیوي لپاره هېڅ تګ لاره نه لري.
وړاندې له دې هم په کندهار کې د موټرسایکلونو د ثبت پر سر د خلکو شکایتونه راپورته شوي وو او طالبانو د هر عادي موټر د ثبت پر سر له خلکو تر ۷زره افغانیو پیسې اخیستلې.
د کندهار اوسېدونکي وايي، طالبان دې د مالیاتو اخیستلو او منظم ترافیکي سیستم جوړولو په برخه کې اصلاحات رامنځته کړي.
د ایران د پلازمېنې تهران په زندانونو کې یو زر او ۹۳۱ تنه بهرني وګړي بندیان دي، چې یو زر او ۸۵۹ تنه پکې افغانان دي. دغه زندانیان ډېری د اسنادو نشتوالي له امله په زندانونو کې شپې سبا کوي.
د تهران د عدلیې عمومي رییس له اوین زندان نه د لیدنې پرمهال ویلي، چې دمګړۍ د تهران په زندانونو کې یو زر او ۹۳۱ تنه بهرني وګړي بندیان دي، چې یو زر او ۸۵۹ تنه پکې افغانان دي.
د نوموړي په وینا، ددغو زندانیانو ډېری برخه د قانوني اسنادو د نشتوالي له امله زندانیان دي او تر قضايي بهیر وړاندې باید د هغوی غیر قانوني استوګنه و څیړل شي.
هغه ټینګار کړی، چې بهرني بندیان باید تر سزا وروسته له څار پرته خوشې پرېنښودل شي.
طالبانو تر دې مهاله ددغو افغانانو د اسنادو او د هغوی د ستونزې د حل په برخه کې د اقدام په تړاو څه نه دي ویلي. خو په تېرو څو ورځو کې ګڼ په وړو جرمونو تورن افغانان د بند د پاتې مودې تېرولو لپاره کابل ته لېږدول شوي دي.
په بشري حقونو او نړیوالو چارو کې د ایران د عدلیې مرستیال وزیر عسکر جلالي د معلوماتو له مخې، د ایران په زندانونو کې د دوه زره او ۲۰۶ افغان بندیانو د لېږد قضیې څیړل شوې، چې په پای کې ۱۲۰۶ کسان افغانستان ته د لېږد وړ ګڼل شوي او ستره برخه یې په ۱۲ جوپو کې افغانستان ته استول شوي دي.
ایران په ۲۰۲۵ کال کې ۸۵ افغانان او په ۲۰۲۴ کال کې ۸۰ افغان بندیان اعدام کړل.
په دغو بندیانو کې ډېری د نشه يي توکو په قاچاق تورن شوي وو.