د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ د چهارشنبې په ورځ په فرانسه کې د ۷ډلې د سرمشریزې پر مهال ویلي چې له ایران سره د هوکړې یادښت لا نهایي نه دی او که دا هوکړه یې خوښه نه شي، پر ایران بریدونه بیا پیلیدای شي.
هغه وویل: «دا یو د هوکړې یادښت دی او که زه ترې خوښ نه شوم، موږ به بېرته پر هغوی بریدونه وکړو او بمونه به پرې وغورځوو. که هغوی سم چلند ونه کړي، موږ به بیا مستقیمه بمباري وکړو.»
نوموړي زیاته کړه چې په دې هوکړه کې سملاسي د بندیزونو لرې کول شامل نه دي.
ټرمپ وویل چې د دې موضوع په اړه به وروسته نور جزییات هم شریک کړي.
ملګري ملتونه وایي چې د نړۍ له نیمایي څخه زیاتې طبیعي څړځایونه (رېنجلینډونه) یا تخریب شوي او یا د له منځه تلو له ګواښ سره مخ دي، چې دا وضعیت د خوړو او اوبو خوندیتوب، د اقلیم بدلون پر وړاندې مقاومت او د میلیونونو خلکو ژوند له جدي خطر سره مخ کوي.
ملګري ملتونه د «صحرا کېدو او وچکالۍ د ورځې» په مناسبت په خپل تازه پیغام کې ویلي چې څړځایونه د نړۍ له تر ټولو پراخو خو له پامه غورځول شوو ایکوسیستمونو څخه دي، چې د ځمکې له سطحې څخه له نیمایي زیات پوښښ لري.
د راپور له مخې، دغه طبیعي سیمې د خوړو په تولید، د اوبو د دورې په تنظیم، د بایوډایورسټي په ساتنه او د اقلیمي بدلون پر وړاندې په مقاومت کې حیاتي رول لري. شاوخوا دوه میلیارده خلک په مستقیم ډول د همدې سیمو له سرچینو څخه ګټه اخلي، په ځانګړي ډول کوچي ټولنې او اصلي اوسېدونکي چې د نسلونو راهیسې یې د دغو ځمکو ساتنه کړې ده.
ملګري ملتونه وایي چې د ۲۰۲۶ کال د صحرا کېدو او وچکالۍ د ورځې شعار «څړځایونه وپېژنئ، درناوی یې وکړئ، او بیا یې ورغوئ» ټاکل شوی، چې هدف یې د دغو سیمو اقتصادي، چاپېریالي او کلتوري ارزښت ته د نړۍ پام اړول دي.
په اعلامیه کې ویل شوي چې دغه موضوع د «څړځایونه او کوچي ټولنو د نړیوال کال» له کمپاین سره همغږي لري، څو د دوامدارو پالیسیو، مسول پانګونې او عامه پوهاوي له لارې د دغو سیمو ساتنه پیاوړې شي.
ملګري ملتونه خبرداری ورکوي چې د نړۍ تر نیمايي پورې څړځایونه یا خراب شوي او یا د تخریب له ګواښ سره مخ دي، چې دا حالت د خوړو او اوبو خوندیتوب، د طبیعي تنوع ساتنه او د کلیوالو معیشتونو لپاره جدي ستونزې جوړوي.
خو راپور زیاتوي چې د حل لارې موجودې دي، او په دوامدار ډول د ځمکې او اوبو مدیریت، د وچکالۍ پر وړاندې چمتووالی او د ټولنو په مشرۍ د بیا رغونې پروګرامونه کولای شي دغه حیاتي ایکوسیستمونه خوندي کړي.
ملګري ملتونه ټینګار کوي چې اوس د عمل وخت دی، څو د څړځایونو ارزښت وپېژندل شي، د هغوی د اصلي ساتونکو درناوی وشي او د راتلونکو نسلونو لپاره دا طبیعي سیمې بیا ورغول شي.
د جمیکا هېواد د لومړي وزیر مرستیال او د امنیت وزیر هوریس چانګ د سه شنبې په ورځ وویل چې جمیکا له واشنګټن سره په دې اړه خبرې کوي چې د نورو هېوادونو هغه کډوال ومني چې له امریکا څخه ایستل کیږي. هغه وویل، دا تړون لا هم نهایی شوی نه دی.
د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ادارې د کډوالو د پراخه ایستلو پروګرام پر مخ وړي او له څو هېوادونو سره تړونونه کړي چې د نورو هېوادونو هغه کډوال ومني چې امریکا یې له خپله هېواده باسي. د رویټرز د راپور له مخې، ځینې هېوادونه د دې کار په بدل کې مالي مرسته هم ترلاسه کوي.
ال سلواډور هېواد یې یوه بېلګه ده، چې له ۲۰۰ څخه زیات وینزویلايي کډوال یې د ترهګرۍ ضد زندان کې له څلورو میاشتو راهيسي ساتلي دي.
د جمیکا د لومړی وزیر مرستیال هورېس چانګ وویل: «دا یوازې د تفاهم یادداشت دی، نه یو قانوني او لازمي تړون».
هغه زیاته کړه چې:«د بشري حقونو درناوی زموږ اساسي اصل پاتې کېږي».
د رویټرز راپور زیاتوي: «د دې احتمالي تړون له مخې، جمیکا به د امریکا له خوا ایستل شوو کډوالو لپاره د لنډمهاله تم ځای په توګه وي. جمېکا به هرې دوې اوونۍ تر ۲۵ کسانو پورې ومني، خو په یو وخت کې به تر ۱۰ زیات کډوال نه ساتي. وروسته به هغوی یا بل هېواد ته او یا خپل اصلي هېواد ته ولېږدول شي».
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت په دې اړه تر اوسه څه نه دي ویلي.
دا موضوع مخکې د جمېکا ګلېنر ورځپاڼې هم راپور کړې وه او ویلي یې وو چې ښايي د دې تړون له مخې تر ۱۰ زرو پورې ایستل شوي کسان ومنل شي، خو چانګ وویل چې جمېکا د داسې کوم شمېر منلو سره موافقه نه ده کړې.
چانګ همداراز وویل چې امریکا به د دې پروګرام ټول لګښتونه او اړوند ترتیبات پر غاړه اخلي او هغه کسان چې جرمي سابقه ولري، جمېکا به یې و نه مني.
د امریکا د نیویارک ښاروال زهران ممداني، د محرم میاشتې په مناسبت ویلي چې دا میاشت مسلمانانو ته د عدالت، خواخوږۍ او اخلاقي زړورتیا هغه ارزښتونه ور په یادوي چې د خلکو او ټولنو د ژوند لارښوونه کوي.
زهران ممداني په خپل ایکسپاڼه کې د محرم په مناسبت پیغام خپور کړی او ویلي یې دي چې په نیویارک ښار او د نړۍ په بېلابېلو برخو کې مسلمانان د نوي هجري کال هرکلی کوي.
هغه په خپل پیغام کې ویلي: «محرم موږ دې ته رابولي چې د عدالت، خواخوږۍ او اخلاقي زړورتیا هغو ارزښتونو ته فکر وکړو چې زموږ په ژوند او ټولنو کې لارښود رول لري.»
د نیویارک ښاروال زیاته کړې چې د نوي کال په پیل سره باید خلک له یو بل سره د خپلو ژمنو د پیاوړتیا او د داسې ښار د جوړولو لپاره خپلې هڅې تازه کړي چې هر اوسېدونکی پکې له عزت، درناوي او فرصتونو څخه برخمن وي.
د فرانسې قضايي چارواکو اعلان کړی چې ۱۴ کسان، چې ډېری یې د افغانستان او عراق وګړي دي، د مانش کانال په اوبو کې د کډوالو د یوې کښتۍ د ډوبېدو او د لږ تر لږه ۲۷ کسانو د مړینې په تړاو محاکمه کېږي.
د فرانسې څارنوالانو د سېشنبې په ورځ ویلي چې یاد کسان د «بشري قاچاق، غیرعمدي وژنې او په یوې منظمې جرمي شبکې کې د ګډون» په تور تر عدلي تعقیب لاندې دي.
دا دوسیه د ۲۰۲۱کال د نومبر میاشتې هغې خونړۍ پېښې ته ورګرځي چې پکې یوه ربړي کښتۍ د مانش کانال له لارې بریتانیا ته د تګ پر مهال ډوبه شوه.
د فرانسې د منظمو جرمونو د څارنوالۍ دفتر ویلي چې تورن کسان د دې شبکې په بېلابېلو برخو کې ښکېل وو؛ له کډوالو د لېږد او موټر چلولو نیولې تر دې چې د سفرونو د تنظیم او همغږۍ چارې یې ترسره کولې.
د راپورونو له مخې، د دې پېښې ډېری قربانیان عراقي کرد کډوال وو او اټکل کېږي چې څلور نور کسان لا هم ورک دي.
دا پېښه د مانش کانال له لارې د کډوالو د تګ راتګ په تاریخ کې تر ټولو مرګونې ثبت شوې پېښه بلل کېږي. هر کال زرګونه کډوال بریتانیا ته د رسېدو په موخه له همدې لارې د تېرېدو هڅه کوي.
د معلوماتو له مخې، ډېرو تورنو د دوی پر ضد لګېدلي تورونه رد کړي دي. یو شمېر عراقي کرد تورنو ویلي چې هغوی خپله هم کډوال وو او د بشري قاچاق په فعالیتونو کې یې ونډه نه لرله.
تر اوسه د محاکمې د پیل کره نېټه نه ده اعلان شوې.
د یادولو وړ ده چې فرانسه لا هم د هغو کډوالو لپاره یو له مهمو لارو څخه ده چې غواړي بریتانیا ته ځان ورسوي. د پاریس او لندن له ګډو امنیتي تدابیرو سره سره، یوازې تېر کال شاوخوا ۴۱ زره کسان د مانش کانال له لارې بریتانیا ته اوښتي دي.
د سویلي کوریا ولسمشر لي جې میونګ د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ څخه غوښتي چې له شمالي کوریا سره د شته تاوتریخوالي د سوله ییز حل لپاره د ډیپلوماسۍ رهبري پر غاړه واخلي.
د سویلي کوریا د ولسمشرۍ دفتر ویلي، چې دواړو مشرانو د سې شنبې په ورځ د نړۍ د اوو صنعتي هېوادونو یا «جي۷» د سرمشریزې په څنډه کې د ګروپي عکس اخیستلو پر مهال لنډې خبرې اترې وکړې.
د سویلي کوریا د ولسمشرۍ ماڼۍ ویاندې کانګ یو-جونګ وویل چې په دې لیدنه کې ډونالډ ټرمپ له لي جې میونګ څخه د شمالي کوریا سره د اړیکو د اوسني حالت په اړه وپوښتل. د سویلي کوریا ولسمشر له ټرمپ څخه وغوښتل چې د شمالي کوریا د مسلې د سوله ییز حل لپاره خپلې هڅې داسې رهبري کړي، لکه څنګه چې یې په منځني ختیځ کې د جګړې د هواري لپاره کړې وې.
د ویاندې په وینا، ټرمپ په ځواب کې وویل چې د شمالي کوریا د مسلې د حل لپاره به کار وکړي.
ډونالډ ټرمپ د خپلې لومړۍ ولسمشرۍ دورې په جریان کې د شمالي کوریا له مشر کیم جونګ اون سره درې ځله لیدلي وو. په دې لیدنو کې په ۲۰۱۸ کال کې په سینګاپور کې تاریخي سرمشریزه، په ۲۰۱۹ کال کې په هانوي کې دویمه سرمشریزه او په هماغه کال کې د دواړو کوریاګانو ترمنځ په بېوسلې شوې سیمه کې لیدنه شامله وه، چېرته چې ټرمپ د امریکا لومړی برحال ولسمشر شو چې د شمالي کوریا خاورې ته یې ګام کېښود.
دغه ډیپلوماسي وروسته له هغې له ماتې سره مخ شوه چې د هانوي سرمشریزه د شمالي کوریا د اټومي پروګرام د بندولو او د امریکا په مشرۍ د بندیزونو د کمولو په اړه یوې موافقې ته ونه ورسېده. خو ټرمپ په وار وار له کیم جونګ اون سره د مستقیمې ډیپلوماسۍ د بیا پیلولو لیوالتیا ښودلې او تېره اونۍ یې په ټروت سوشل شبکه کې له نوموړي سره خپل یو زوړ او بې سرلیکه عکس هم خپور کړی و.