د ښځو تر نیولو وروسته؛ د هرات یوه اوسېدونکې وایي له دوو اونیو راهیسې له کوره نه‌دي وتلي

یو شمېر شکایت کوونکو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ادعا کړې، چې د سروبي ولسوالۍ د امر بالمعروف مسوول خان ولي په دې قضیه کې بې‌طرفي نه ده ساتلې.

دوی همداراز ادعا کوي، چې نوموړي د قضیې له یوه لوري مالي ګټه ترلاسه کړې ده.

د دینارخېلو قوم مشرانو او اوسېدونکو ادعا کړې، چې د یاد زیارت د دم، دعا او خدمت حق له شاوخوا څلور سوه کلونو راهیسې له دوی سره دی او دغه دود یې په دوامداره توګه ساتلی دی.

دوی وایي، په وروستیو کې د دې موضوع پر سر اختلافات زیات شوي او د دواړو قومونو ترمنځ اړیکې ترینګلې شوې دي. د دوی په وینا، که موضوع په بې‌پرې ډول ونه څېړل شي، د شخړې د پراخېدو احتمال شته.

د سیمې اوسېدونکو د طالب له اړوندو حکومتي ادارو، امنیتي مسوولینو او عدلي او قضایي ارګانونو غوښتي چې د موضوع په اړه بې‌پرې، شفافه او عاجله څېړنه ترسره کړي، د دواړو لورو خبرې واوري او د قانون او عدالت له مخې پرېکړه وکړي، څو د احتمالي تاوتریخوالي او شخړو مخه ونیول شي.

د یادونې وړ ده چې دا یوازې د سروبي د یو شمېر اوسېدونکو روایت دی، افغانستان انټرنشنل پښتو په خپلواکه توګه دا نه تاییدوي.

دوی وايي چې د حکومت مالیه، د صفایې محصول او د سوداګرۍ جوازونو ټولې اړوندې چارې یې بشپړې کړې دي او هېڅ پاتې مکلفیت نه لري، خو بیا هم د ښاروالۍ کارکوونکي پر دوی محدودیتونه لګوي.

د دوکاندارانو په وینا، د دوی دوکانونه تړل شوي او له کسب او کار څخه بې‌برخې شوي دي.

هغوی زیاتوي چې د اقتصادي ستونزو په دې سختو شرایطو کې د دوکانونو تړل د دوی او د دوی د کورنیو پر ژوند منفي اغېز کوي.

له افغانستان انټرنشنل سره شریکو شویو انځورونو او ویډیوګانو کې یو سپین رنجر موټر ښکاري چې د «لښکرګاه ښاروالۍ ښاري نظم» پرې لیکل شوی.

په ویډیو کې موټر د ښار په منځ کې ګرځي او په یوه بل انځور کې لیدل کېږي چې د یاد موټر شاوخوا یو شمېر خلک راټول شوي او خبرې ورسره کوي.

یادو دوکاندارانو له طالبانو غوښتي چې د دوی تړل شوي دوکانونه بېرته پرانیزي او هغوی ته د عادي کاروبار اجازه ورکړي.

د یادونې وړ ده، افغانستان انټرنشنل په خپلواکه توګه د دوکاندارانو دغه ادعا نه تاییدوي، دا یوازې د دوی روایت دی.

د دوی په وینا، له دروازې سره تړل شوی ماین وچاودېد او د کور خاوند او د هغه زوی یې ټپیان کړل.

دوی ادعا کوي چې د چاودنې تر شا شخصي دښمنۍ او غرضونه موجود دي. دوی وایي، د سیمې امنیتي وضعیت ته په کتو، دا ډول چاودېدونکي توکي د عامو خلکو له لاسرسي بهر دي او د دوی په باور «له سیمې د با نفوذه کسانو (طالبانو) له همکارۍ پرته د ماین ځای پر ځای کول ممکن نه دي».

تر اوسه د ټپیانو د روغتیايي وضعیت په اړه هم کره معلومات نه دي خپاره شوي.

د پېښې د دقیق ځای او څرنګوالي په اړه نور جزییات لا نه دي ترلاسه شوي.

د یادونې وړ ده چې دا یوازې د پکتیکا د یو شمېر اوسېدونکو روایت دی، افغانستان انټرنشنل - پښتو یې په خپلواکه توګه نه تاییدوي.

د دغه کارکوونکي په وینا، د امر له لوري یې ورته ویل شوي چې له نن ورځې به یو ځانګړی فورم لاسلیک کوي چې یا به خپل ځیرک موبایلونه تسلیموي او یا به یې ماتوي.

نوموړی ادعا کوي چې د دې حکم د نه منلو په صورت کې به له دندې ګوښه او د طالبانو محکمو ته به معرفي شي.

هغه زیاتوي چې د خپلې کورنۍ د نفقې لپاره اړ دی د هر ډول حکم اطاعت وکړي، خو په وینا یې دا ډول محدودیتونه د کار په بهیر منفي اغېز لري.

د دغه کارکوونکي په خبره، د دندې ډېرې چارې یې د ځیرک موبایل له لارې تنظیمېدې او د دې وسیلې له لرې کېدو سره به یې کارونه ډېر پیچلي او ستونزمن شي. هغه دا اقدام د ټکنالوژۍ له پرمختګ سره په ټکر کې بولي.

طالبانو د دولتي کارکوونکو لپاره د زیرک موبایل کارول منع کړي او د نه منلو په صورت کې یې د قانوني اقدام او محکمې ته د سپارلو خبرداری ورکړی دی.

ځینې منتقدین په دې باور دي چې طالبان د دې لپاره د ځیرک موبایلونو کارول محدودوي چې د هغوی ناوړه کړنې او سرغړونې ثبت او مستندې نه شي.

هغه وایي: «زه شپږ کلنه وم چې مور مې د جګړې پرمهال د راکټ لګېدو له امله ووژل شوه. هغه جګړې چې د جهاد تر نوم لاندې په افغانستان کې وشوې، زه یې د مور له سیوري بې‌برخې کړم او زما ژوند یې د تل لپاره بدل کړ».

د هغې په وینا؛ جګړې تل د افغانانو لپاره د درد، ویجاړۍ او قربانۍ لامل شوې دي. هغه زیاتوي: «هیڅ افغان له جګړو راضي نه‌دی. هر څوک چې د دغه جګړو قرباني شوی، هېڅکله به د جګړې عاملین ونه بښي».

دغه ښځه وايي، افغانان له لسیزو جګړو څخه یوازې تریخ او دردناک یادونه لري او ډېر کم کسان به وي چې له هغه دورې څخه ښه خاطره ولري. هغې د طالبانو له‌خوا د جهادي اثارو د ساتنې لياره د موزیم جوړولو په اړه وویل: «هیڅ افغان د جګړو له دورې ښه خاطره نه‌لري. موزیم باید د هغو شیانو لپاره جوړ شي، چې غواړو د ارزښت له مخې یې یاد تل پاتی وي؛ د علم، فرهنګ، هنر او پرمختګ لپاره نه د جګړې او ویجاړۍ لپاره».

نوموړې د افغانستان د جګړو دوره د هېواد «توره دوره» بللې او ټینګار یې کړی، چې د جګړې د ستاینې پرځای باید د قربانیانو یاد تازه وساتل شي او د داسې پېښو د تکرار مخه ونیول شي. د هغې په وینا: «موږ د سولې یادګار ته اړتیا لرو، نه د جګړو».

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو عدلیې وزارت د «جهادي اثارو د ساتنې قانون» د یادې ډلې د مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده له توشیح وروسته نافذ او خپور کړ. بلخوا په خوست کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست ویلي، چې د دغه ولایت د عمومي موزیم او د جهادي اثارو د ساتنې موزیم لپاره د خوست په «بېرغ تپه» سیمه کې ۱۵ جریبه ځمکه تثبیت کړې ده.