د طالبانو د کور او ښار جوړونې وزارت وایي، چې تېره ورځ (د غبرګولي ۲۷مه) په يوشمېر ولايتونو کې یې پر راستنو شويو کډوالو کورنيو ۹۰۲ استوګنيزې ځمکې وېشلې دي. د یاد وزارت په وینا؛ له دې سره د روانۍ لړۍ له پیل راهیسې پر کډوالو کورنیو د وېشل شویو ځمکو شمېر ۴۷زره او ۹۹۱ نمرو ته لوړ شو.
د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ یوازې تېره ورځ په ننګرهار ولايت کې ۳۰۰، په فراه کې ۱۸۵، هلمند ولايت کې ۵۴، نيمروز ولايت کې ۱۸، فارياب ولايت کې ۲۳۵ او په بلخ ولايت کې ۱۱۰ راستنو شويو کډوالو کورنيو ته د استوګنيزو ځمکو نمرې سپارل شوې دي.
د طالب چارواکو په وینا؛ له پنځو کلونو راهیسې څه باندې ۴نیم مېلیونه افغان کډوال د سیمې له هېوادونو په ځانګړې توګه له پاکستان او ایران نه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي؛ خو طالبانو په دې موده کې یوازې پر څه باندې ۱۰زره کورنیو د استوګنې نمرې وېشلې، چې د راستنېدونکو پرتله خورا کمې دي.
سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بېکارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.
د طالبانو د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ ویاند عنایت الله الکوزی وایي، د ځیرکو موبایلونو د کنټرول لپاره د بودجې ځانکړې کېدو په اړه د دغه وزارت وزیر عبدالاحد فضلي ته ځانګړې شوې څرګندونې بېاساسه دي.
نوموړي زیاته کړې، چې په دې اړه د مشرتابه لهخوا لاتراوسه کوم هدایت نهدی ورته شوی. افغانستان انټرنشنل د طالبانو په ادارو کې د ځیرکو موبایلونو د بندېدو او ماتېدو په اړه د خبرونو او ویډیو تر نشرولو وروسته اوس د یادې ډلې د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ اداره دغه خبرونه بېاساسه ګڼي.
یاد وزارت ویلي: «د ځینو رسنیو او ټولنیزو شبکو له لارې هغه معلومات چې د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ وزیر عبدالاحد فضلي په نوم د ځیرکو موبایلونو او یا هم د ځانګړو بودجو د منظورۍ په اړه خپاره شوي ناسم او بېاساسه دي».
طالبانو ویلي، یوشمېر رسنیو داسې خبرونه خپاره کړې چې ګواکي د هبتالله په امر د طالبانو د مخابراتو وزارت په ځیرکو ټلیفونونو کې د «فاحش او ناسم پروګرام او محتویاتو په اړه چې د ټولنې پر اخلاقو منفي اغېز کوي بند یا کنټرول شي». هغه وایي، داسې هیڅ هدایت یې نهدی تر لاسه کړی.
د یاد وزارت ویاند الکوزي له رسنیو غوښتنه کړې، چې د دوی اړوند رسمي څرګندونې دې یوازې د دوی له پاڼو وڅاري.
د طالبانو له پوځي او ملکي ادارو څخه داسې ویډیوګانې خپرې شوې، چې طالب مسوولین د خپلو کارکوونکو څخه ځیرک ټلیفونونه ټول کړي او ماتوي يې. د دې سره هممهاله له یوشمېر ښوونیزو ادارو او بنسټونو څخه هم راپورونه ترلاسه شوي، چې طالبانو په ښوونځیو، مدرسو او پوهنتونو کې هم د ځیرکو موبایلونو پر کارونې بندیز لګولی دی.
د طالبانو ځینې مسوولان بیا وایي، ځیرک موبایلونه د امنیتي معلوماتو د افشا کېدو، د ادارو د محرمو اسنادو د خپرېدو او د هغو محتواوو د خپرېدو لامل کېدای شي چې د دوی له نظره له اسلامي او افغاني ارزښتونو سره په ټکر کې دي. له همدې امله په ځینو وزارتونو، پوځي مرکزونو او ښوونیزو ادارو کې د موبایلونو د کارونې په اړه ځانګړي محدودیتونه وضع شوي دي.
د کندهار د سوداګرۍ او پانګونې خونې د چهارشنبې په ورځ ویلي، چې د هندوستان د وېزې ترلاسه کولو لپاره د مخکنیو اړینو اسنادو ترڅنګ یوشمېر نور اسناد هم د غوښتونکو لپاره لازمي شوي دي. سوداګر دغه محدودیتونه او د اسنادو ډېروالی د سوداګریزو فعالیتونو پر وړاندې خنډ یادوي.
په کندهار کې د سوداګرۍ او پانګونې خونې د معلوماتو له مخې؛ د هند د وېزې غوښتونکي باید د هند د بلنې لیک ولري او په دغه لیک کې باید د بلنې ورکوونکي شرکت د GSTIN نمبر، سریال نمبر او نور اړین معلومات په واضح ډول درج شوي وي.
یادې خونې زیاته کړې، چې د بلنې ورکوونکي شرکت د ثبت سند او یا هم د هند د کوچنیو او منځنیو سوداګریزو بنسټونو د ثبت سند له نورو اسنادو سره یو ځای غواړي. د کندهار د سوداګرۍ او پانګونې خونې ویلي، هغه کسان چې پخوا یې د هند ویزې ترلاسه کړې وي اړ دي چې د خپلو زړو پاسپورټونو هغه کاپۍ هم وړاندې کړي چې پخوانۍ هندي ویزې پهکې لګېدلې وي.
په ورته وخت کې د کندهار یو سوداګر عبدالمنان وايي، د هند ویزه د افغان سوداګرو لپاره ځانګړی اهمیت لري او د ویزې په بهیر کې زیات محدودیتونه او د اسنادو ډېرښت د سوداګریزو فعالیتونو پر وړاندې خنډونه جوړوي.
هغه وویل: «موږ له اړوندو مسوولینو غواړو، چې د افغان سوداګرو لپاره د هند د ویزې ترلاسه کولو پروسه اسانه او چټکه کړي؛ څو سوداګر وکولای شي پرته له ستونزو خپل کاروباري سفرونه ترسره کړي».
همداراز یو بل سوداګر حاجي عبدالودود هم وايي، د ویزو ترلاسه کولو په برخه کې اسانتیا به د دواړو هېوادونو ترمنځ پر سوداګریزو اړیکو مثبت اغېز وکړي او د سوداګرۍ د پراختیا لامل به شي.
هغه زیاته کړه: «که د ویزو په برخه کې لازمې اسانتیاوې رامنځته شي، سوداګر به وکولای شي د اړتیا وړ توکي په مناسب وخت وارد کړي او دغه چاره به د هېواد پر بازارونو او اقتصادي فعالیتونو هم ښه اغېز ولري».
د کندهار د سوداګرۍ او پانګونې خونې له سوداګرو او د ویزو له غوښتونکو غوښتي، چې د غوښتنلیک د سپارلو پرمهال یاد اسناد په بشپړ ډول چمتو کړي؛ ترڅو د ویزې لړۍ له ځنډ او احتمالي ستونزو مخنیوی وشي.
په کندهار کې د هند کونسلګرۍ د وېزو په برخه کې د نويو بدلونونو په اړه لاتراوسه وضاحت نهدی ورکړی.
یوه افغانه قابله چې په یوه بریتانوي بنسټ کې کار کوي د هرات ولایت له بېبرخو او محرومو ښځو سره د خپلو مرستو او تجربو په اړه ټېلګراف ورځپاڼې ته یوه لیکنه کړې ده. هغې لیکلي، چې دغه مېرمنو ته د جنسي او زېږون روغتیايي خدمتونه وړاندې کوي.
دغه قابلې چې خپل نوم یې نهدی اخیستی په خپله لیکنه کې ویلي، چې هغه او د اېماېسای افغانستان موسسې همکاران یې د افغانستان د لوېدیځو سیمو تر ټولو لرو پرتو سیمو ته سفرونه کوي او هلته کور په کور محرومو ښځو ته د جنسي او زېږون روغتیايي خدمتونه وړاندې کوي.
نوموړې لیکلي، چې په افغانستان کې پر ښځو لګېدلو محدودیتونو د هغوی لپاره روغتیايي خدماتو ته لاسرسی خورا ستونزمن کړی دی. د هغې په وینا؛ ښځې له کوره د وتلو پرمهال اکثره اړې دي، چې له یوه نارینه محرم سره یو ځای وي او د جنسي او زېږون روغتیا په برخه کې هم نهشي کولای نارینه ډاکټرانو ته مراجعه وکړي.
دغه قابله چې په هرات کې فعالیت کوي وایي، د دغه محدودیتونو پایلې یې له نږدې لیدلې دي او د ډېرو هغو ښځو د کړاو شاهده پاتې شوې چې د لومړنیو روغتیايي خدمتونو د نشتوالي له امله له جدي روغتیايي ستونزو سره مخ شوې دي.
یادې قابلې په خپله لیکنه کې د قابلهګۍ مسلک ته د ننوتلو پرمهال د خپلو شخصي ستونزو یادونه هم کړې ده. د هغې په وینا؛ که څه هم د قابلهګۍ زدهکړې یې کړې وې، خو د عملي او کلینیکي روزنې د فرصتونو د کمښت له امله یې نهشوای کولای خپله زدهکړه او پوهه په عملي توګه وکاروي.
هغې همدارنګه لیکلي، چې پلار یې د معلولیت له امله د کار کولو توان نهلاره او کورنۍ یې له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ وه. د کورنۍ د لګښتونو برابرولو لپاره یې ورور اړ شو، چې ښوونځی پرېږدي.
هغې زیاته کړه، چې د اېماېسای افغانستان لهخوا تنظیم شوي د زېږون روغتیا په برخه کې د روزنیز پروګرام لپاره د اعلان تر لیدلو وروسته یې خپل غوښتنلیک وړاندې کړ او ومنل شوه. هغې وویل، چې په دغه پروګرام کې ګډون د هغې په ژوند کې یو مهم ټکی و او هغې ته یې د اړین عملي روزنې ترلاسه کولو او د کار بازار ته د ننوتلو فرصت برابر کړ.
یادې قابلې لیکلي، چې اوس د اېماېسای افغانستان د ګرځنده روغتیايي ټیمونو له ډلې څخه په یوې ډله کې کار کوي او له خپلو همکارانو سره یوځای محرومو او لرو پرتو سیمو ته سفرونه کوي.
د هغې په وینا؛ دغه ګرځنده ټیمونه کور په کور ښځو او نجونو ته د زېږون روغتیا، د کورنۍ د تنظیم او نورو لومړنیو روغتیايي خدمتونو اسانتیاوې برابروي او هڅه کوي چې د ښځو د روغتیايي ستونزو او اړتیاوو په اړه د خبرو اترو لپاره یو خوندي چاپېریال رامنځته کړي.
د هغې د لیکنې په یوه برخه کې د مېندوارۍ د مخنیوي په اړه د بحث کولو په برخه کې کلتوري ننګونو ته اشاره شوې او لیکلي یې دي، چې ډېری ښځې د ټولنیزو او دودیزو فشارونو له امله د خپلو روغتیایي اړتیاوو په اړه په ازاده توګه خبرې نهشي کولی.
یادې قابلې همدارنګه د یوې داسې ښځې یادونه کړې، چې شپږ واړه ماشومان یې لرل. د هغې په وینا؛ دغه ښځې په اندېښنې سره ویلي و، چې د خپلو ماشومانو د راتلونکې د برابرولو توان نهلري. د روغتیايي مشورې له ترلاسه کولو وروسته هغې پرېکړه وکړه، چې د مېندوارۍ د مخنیوي لپاره له رحم دننه وسیلې (IUD) څخه استفاده وکړي.
د یادې قابلې په وینا؛ د اېماېسای افغانستان د کار زدهکړې پروګرام ښيي، چې له شته محدودیتونو سره، سره لا هم د ښځو لپاره د روغتیا په برخه کې د زدهکړې او کار زمینه برابرېدای شي.
هغې ټینګار وکړ، چې د قابلو او ښځینه روغتیایي کارکاوونکو روزنه نه یوازې د سیمهییزو ټولنو وضعیت ښه کولو کې مرسته کوي؛ بلکې د افغانستان د روغتیا سیسټم پیاوړتیا کې هم مرسته کوي.
طالبانو د ۲۰۲۱کال د اګسټ میاشت کې واک ته تر رسېدو وروسته په تدریجي ډول د ښځو پر کار او زدهکړو پراخ محدودیتونه ولګول. د دغه پالیسیو له امله د ښځو لپاره د زدهکړو او کاري فرصتونو لاسرسی محدود شوی او د روغتیايي خدمتونو ترلاسه کولو بهیر هم اغېزمن شوی دی.
تر دې مخکې د ملګرو ملتونو د ماشومانو ملاتړ صندوق یونېسف خبرداری ورکړی و، که د طالبانو اوسني محدودیتونه دوام ومومي؛ نو افغانستان به تر ۲۰۳۰کال پورې د شاوخوا ۲۵زره ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره مخ شي.
یونېسف ویلي و، چې د نجونو پر زدهکړو او د ښځو پر مسلکي روزنو محدودیتونه به د ښوونې او روزنې او روغتیايي سکټورونو لپاره د ښځینه متخصصو کادرونو د کمښت لامل شي، چې دا به د مېلیونونه افغان ښځو او ماشومانو پر ژوند مستقیم اغېز ولري.
افغانستان کې د یو بل کال لپاره د یوناما ماموریت له غځېدو وروسته پنجشېر کې د ملګرو ملتونو اړوندو ۹ ادارو د طالبانو له اړوندو ادارو سره د همغږۍ غونډه کړې. د ملګرو ملتونو د پروژهيي خدمتونو دفتر وویل، په روان کال کې به دغه ولایت کې د ۶۰۰ زره ډالرو په ارزښت پراختیايي پروژې عملي کړي.
د ملګرو ملتونو امنیت شورا د تېرې دوشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۵مه) د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت یا یوناما ماموریت په ۱۵ موافقو رایو سره د یو بل کال لپاره وغځاوه.
له دې سرههممهاله په پنجشېر کې د طالبانو د والي حافظ محمد اغا حکیم په مشرۍ او د یوناما د مرکزي زون د رييس په حضور سره د ملګرو ملتونو د ۹ فعالو او اړوندو دولتي ادارو تر منځ د همغږۍ غونډه وشوه.
د پنجشېر لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۷مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغه غونډه په داسې حال کې جوړه شوې، چې یوازې په روان کال کې دغه ولایت لپاره د نړۍوالو بنسټونو او موسسو د نږدې ۱۶ میلیونه ډالرو په ارزښت ټولګټې او پراختیايي پروژې جذب شوې دي.
په دې غونډه کې د یوناما د مرکزي زون رييس تبیتا د بشرپاله چارو، د نړۍوالو مرستو د جلب او د اړوندو بنسټونو تر منځ د همغږیو د پیاوړتیا په برخو کې د خپلو همکاریو له دوامه ډاډ ورکړ.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پروژهيي خدمتونو دفتر (UNOPS) څرګنده کړه، چې په روان کال کې به په دغه ولایت کې د ۶۰۰ زره ډالرو په ارزښت ښاري پراختیايي پروژې عملي کړي.
د پنجشېر لپاره د طالبانو والي په دې غونډه کې په دغه ولایت کې د ملګرو ملتونو د اړوندو بنسټونو له فعالیتونو هرکلی وکړ او ویې ویل، ولایتي اداره له ټولو هغو موسسو او نړۍوالو بنسټونو چې د «خیر» په نیت د ځايي خلکو د هوساینې لپاره کار کوي، ملاتړ کوي.
د امریکا د استازو جرګې غړې یاسمین انصاري په افغانستان کې د امریکا د متحدینو په ملاتړ کې واشنګټن ناکامه بولي او له قطر څخه د کانګو په څېر درېیمو هېوادونو ته د افغان پناهغوښتونکو د استولو په تړاو له ولسمشر ټرمپ څخه د ځواب او وضاحت غوښتنه کړې ده.
د امریکا د استازو جرګې غړې ایرانيالاصله غړې یاسمین انصاري د چهارشنبې ورځې په ناوخته (د غبرګولي ۲۷مه) په خپله اېکسپاڼه په قطر کې له بند پاتې افغان پناهغوښتونکو سره د ټرمپ ادارې پر چلند نیوکې کړې دي.
د امریکا د استازو جرګې دغې ډيموکراټ غړې د قطر په یوې اډې کې بند پاتې څه باندې ۱۰۰۰ افغان پناه غوښتونکي اتلان وبلل او زیاته یې کړه: «دا هغه اتلان دي چې په افغانستان کې یې زموږ له ماموریت سره د مرستې په لاره کې لوی خطرونه منلي وو».
یاسمین انصاري امریکا د خپلو افغان متحدینو په ملاتړ کې پاتې بولي او په دې تړاو له ولسمشر ټرمپ څخه د ځواب او وضاحت غوښتنه کړې او همداراز یې ویلي: «موږ د خپلو دغو متحدینو په ملاتړ کې د پاتې راتلو او د کانګو ډیموکراټيک جمهوریت په څېر درېیمو هېوادونو ته د هغوی د شړلو په اړه د ټرمپ د بوږنوونکو هڅو په تړاو بېړنیو ځوابونو ته اړتیا لرو».
تر دې مخکې د امریکا د استازو جرګې څه باندې ۸۰ غړو چې لږ تر لږه درې جمهوريپال او ګڼ شمېر ډیموکراټان په کې شامل دي، په یوه لیک کې د دغه هېواد د بهرنیو چارو له وزیر مارکو روبیو څخه غوښتنه کړې وه، چې کانګو ته د هغو شاوخوا ۱۱۰۰ افغانانو د لېږد پلان بیا وارزوي، چې اوس مهال په قطر کې بند پاتې دي او د بیا مېشتېدو په تمه دي.
د یادونې وړ ده، چې دمګړۍ له نږدې ۵ کلونو راهیسې شاوخوا ۱۱۰۰ افغانان د قطر په یوې اډې کې امریکا ته د تګ په تمه بېبرخلیکه پراته دي.