رویټرز د یوه لوړپوړي امریکایي چارواکي له قوله راپور ورکړی چې اسراییل او حزبالله د اوربند پر یوې هوکړې سلا شوي دي. د دغه چارواکي په وینا، ټاکل شوې دغه اوربند نن د جمعې په ورځ د ځایي وخت له مخې د مازدیګر په څلورو بجو په عملي توګه پلي شي.
یاد امریکایي چارواکي د نوم نه ښودلو په شرط تایید کړه چې حزبالله او اسراییل د اوربند وروستۍ هوکړې ته رسېدلي دي. د دغه لوړپوړي چارواکي په وینا، د امریکا او قطر مذاکره کوونکو د ایران په مرسته او همکارۍ، د دغه اوربند هوکړې په رامنځته کولو او د زمینې په برابرولو کې اساسي رول لوبولی دی.
امریکايي چارواکي زیاته کړې: «موږ پوهېږو چې نن تر پخوانیو ډزو او نښتو وروسته، اسراییل او حزب الله اوس د اوربند په حالت کې دي.»
د سویس د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ چې د امریکا او ایران ترمنځ په بورګنسټوک په سیمه کې کې پلان شوي مذاکرات وځنډېدل. سویس ویلي چې لا هم د دغو مذاکراتو اسانتیا برابرولو ته چمتو دی او لومړني ګامونه یې پورته کړي دي.
د سویس د بهرنیو چارو وزارت مخکې اعلان کړی و چې ټاکل شوې د ایران او امریکا مذاکره کوونکي پلاوي د جمعې په ورځ د غبرګولي پر ۲۹مه په بورګنسټوک کې سره وګوري. خو د امریکا د ولسمشر مرستیال جي ډي ونس د پنجشنبې په ورځ سویس ته خپل پلان شوی سفر لغوه کړ. د سپینې ماڼۍ ویاند په دې اړه وویل، د دغو مذاکراتو چمتووالی هېڅکله ساده یا د وړاندوینې وړ نه و. دا په داسې حال کې ده چې جي ډي ونس او امریکایي پلاوی چمتو وو چې د پروګرامونو له نهایي کېدو سمدستي وروسته د مذاکراتو ځای ته روان شي.
بلخوا، المیادین خبري اژانس د پنجشنبې په ورځ د باوري سرچینو له قوله راپور ورکړ چې ایراني پلاوي په سویلې لبنان باندې د اسراییل د بریدونو د دوام له امله، سویس ته خپل سفر ځنډولی دی. سرچینې زیاته کړه، ایراني پلاوی په عملي توګه تګ ته چمتو و خو د اسراییل د تېري د زیاتوالي له امله یې سفر ودرولو. تهران لا وړاندې امریکا او منځګړو ته خبر ورکړی و چې د لبنان قضیه د اسلامي جمهوریت لپاره مرکزي موضوع ده او د خبرو اترو دوام یا توقف د دغې دوسیې له بدلونونو سره تړلی دی.
وړاندې د سپاه پاسداران پورې تړلي تسنیم خبري اژانس راپور ورکړی و چې ایراني مذاکره کوونکي باید لومړی د امریکا له لوري د موقتي هوکړې د پلي کېدو نښې لیدلې وای.
له دې سره سره، امریکایي چارواکو ویلي و چې په سویس کې به د لومړنۍ هوکړې د رسمي لاسلیک مراسم ترسره شي، خو د ایران د بهرنیو چارو وزارت د دواړو هېوادونو د ولسمشرانو له خوا د دې هوکړې له لاسلیک وروسته، د دغې طرحې په اړه شک څرګند کړی و.
دا په داسې حال کې ده چې اسراییل د سولې له مذاکراتو بهر ساتل شوی او په لبنان کې د ایران د متحدې وسلهوالې ډلې حزبالله پر وړاندې جګړې ته دوام ورکوي.
د اسراییل اقداماتو دا پوښتنې راپورته کړې دي چې ایا دا هوکړه به پر ځای پاتې شي که نه.
منځګړو ویلي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د جګړې د دایمي پای ته رسولو لپاره د ایران او امریکا د مذاکراتو د بیا پلانولو هڅې کوي خو تر اوسه د مذاکراتو د ترسره کېدو وخت نه دی مشخص شوی.
د ایران د پارلمان د روغتیا کمیسیون رییس حسینعلي شهریاري ادعا کړې چې پارلمان ځکه تړل شوی څو چارواکي د خپلې خوښې پرېکړې په خپلسري ډول لاسلیک کړي. نوموړي په کلکه ټینګار کړی چې له امریکا سره هر ډول هوکړه لیک باید د پلي کېدو دمخه په قانوني ډول د پارلمان له خوا تصویب شي.
د ایران د پارلمان دغه جګپوړي غړي حسینعلي شهریاري وویل، هغه وخت اوس تېر شوی چې د برجام (اټومي هوکړې) په څېر مهمې موافقې په شلو دقیقو کې تصویب شي. د هغه په وینا، ایران له داسې بېحوصله او ګړندیو تګلارو څخه په تېر وخت کې هم لوی مالي او سیاسي زیانونه لیدلي دي او دا تجربه باید بیا تکرار نه شي.
نوموړي همداراز د ایران د بهرنیو چارو د وزیر عباس عراقچي پر وروستیو څرګندونو سختې نیوکې کړې. عراقچي په خپلو خبرو کې د ایران د غني شویو یورانیمو د کم غني کولو یا رقیق کولو د احتمال یادونه کړې وه. خو شهریاري د دغه دریځ په غبرګون کې وویل، د ایران اټومي موضوع د هېواد له اساسي «سرو کرښو» څخه ده او دا موضوع باید په هیڅ ډول ډیپلوماتیکو خبرو اترو کې مطرح نه کړل شي.
وال سټریټ ژورنال راپور ورکړی، د امریکا دفاع وزارت له قانون جوړوونکو غوښتي چې د ایران د جګړې او ځینو نورو ژمنو د لګښتونو پوره کولو لپاره ۸۰ مېلیارد ډالره اضافي بودجه ځانګړې کړي. تمه کېږي، چې دغه غوښتنه به ډېر ژر کانګرس ته وړاندې شي.
د رویټرز په وینا؛ د ټرمپ اداره ښایي په راتلونکو ورځو کې له کانګرس نه د اضافي بودجې غوښتنه وکړي. وال سټریټ ژورنال د باخبره سرچینو په حواله لیکلي، چې د امریکا د دفاع وزارت مرستیال سټیون فینبرګ په دغه اونۍ کې د کانګرس له غړو سره په ټلیفوني خبرو کې ویلي چې پنټاګون د ایران جګړې او ځینو نورو غیرنظامي لګښتونو پوره کولو لپاره ۸۰ مېلیارد ډالرو اضافي بودجې ته اړتیا لري.
د رویټرز د راپور له مخې؛ د ډونالډ ټرمپ اداره ښايي په راتلونکو ورځو کې د دغه اضافي بودجې غوښتنه د ارزونې لپاره کانګرس ته واستوي. د راپور له مخې؛ دغه مالي کڅوړه یوازې د دفاع وزارت لپاره نهده، بلکې د غیرنظامي لومړیتوبونو لپاره هم بودجه لري، چې پهکې د کرنې سکتور ملاتړ او د طبیعي پېښو له امله د اوښتو زیانونو جبران هم شامل دي.
رویټرز ویلي، تر اوسه یې په خپلواکه توګه د دغه راپور پخلی نهدی کړی او نه هم سپینې ماڼۍ او پنټاګون د دغه تبصرې غوښتنو ته ځواب ورکړی دی. پنټاګون مخکې په اپرېل میاشت کې اټکل کړی و، چې له ایران سره جګړې امریکا ته شاوخوا ۲۵ مېلیارد ډالره لګښت اړولی دی چې دا د جګړې د لګښتونو په اړه لومړنی رسمي اټکل و.
خو د هغې جګړې وروستی لګښت چې د فبرورۍ په ۲۸مه د امریکا او اسراییل لهخوا پیل شوې، لاهم په کانګرس کې د بحث موضوع ده. د حکومت لومړنۍ غوښتنه چې ۲۰۰ مېلیارد ډالر اضافي بودجه دې ځانګړې شي، د قانون جوړوونکو له پراخ مخالفت سره مخ شوې وه.
رویټرز لیکي، د بودجې دغه نوې طرحه په داسې حال کې وړاندې کېږي چې جمهوري غوښتونکي د نومبر د منځ مهاله ټاکنو په درشل کې هڅه کوي د کانګرس کنټرول وساتي. خو په ورته وخت کې د ژوند د لګښتونو د زیاتوالي، د انرژۍ د لوړو بیو او د ایران د جګړې د مالي بار په اړه د رایه ورکوونکو اندېښنې هم زیاتې شوې دي.
د سپینې ماڼۍ د بودجې مشر رسل ووټل وړاندې دغه قانون جوړوونکو ته ویلي و، چې حکومت لاتراوسه د جګړې د وروستي لګښت په اړه کره اټکل نهدی کړی.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له اکسیوس سره په یوه مرکه کې ویلي، چې امریکا له پوځي اړخه ایران ته «په بشپړه توګه» ماتې ورکړې ده. نوموړي ویلي، چې له ایران سره جګړې هغه ته د خپل ځواک د محدودیتونو په اړه هېڅ درس نهدی ورکړی او لاهم د خپل واک او ځواک لپاره «هیڅ محدودیت» نه مني.
ټرمپ د دغه پوښتنې په ځواب کې چې د امریکا د ځواک د محدودیتونو په اړه یې له جګړې څخه څه زده کړل، وویل: «تر اوسه مې دا درس نهدی زده کړی. زه پوهېږم چې محدودیتونه شته؛ خو زما لپاره هېڅ محدودیت نهشته».
اکسیوس یادونه کړې، چې ټرمپ جګړه د ایران د «بېقید او شرطه تسلیمۍ» په غوښتنه پیل کړه؛ خو په پای کې یې جګړه د یوه محدود تفاهملیک په لاسلیکولو سره پای ته ورسوله. سره له دې ټرمپ په دغه مرکه کې ټینګار کړی، چې امریکا له پوځي پلوه ایران «په بشپړه توګه» مات کړی او حتی ادعا یې کړې چې لاسلیک شوې هوکړه هم «ښایي د بېقید او شرطه تسلیمۍ یو ډول وي».
ټرمپ د ایران پر وړاندې د سمندري کلابندۍ دفاع هم وکړه او ویې ویل، چې امریکا وتوانېده د بېړیو تګراتګ ودروي. هغه زیاته کړه: «بل چا د داسې محاصرې توان لاره؟ ما سمندري محاصره جوړه کړه او ان یوه بېړۍ هم ونه توانېده چې تېره شي».
سره له دغه څرګندونو ټرمپ ومنله، چې د جګړې دوام کولی شوای درنې اقتصادي پایلې ولري. هغه د هغو نیوکه کوونکو په ځواب کې چې د ایران پر وړاندې یې د لا سخت چلند غوښتنه کوله وویل چې د فشار د زیاتولو یوازینۍ لاره دا وه چې بمبارۍ دوه یا درې اوونۍ نورې هم دوام ومومي؛ خو دغه اقدام د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو لپاره لاره نه هواروله.
ټرمپ وویل: «تر هغه چې بمبارۍ روانې وي، دغه سمندري لاره به په عملي ډول تړلې پاتې وي». هغه خبرداری ورکړ، چې د جګړې دوام به په نړۍوالو بازارونو کې د تېلو کمښت او حتی د پراخ اقتصادي ځوړ لامل شوی وای. نوموړي زیاته کړه: «دا هغه څه وو، چې کولی یې شوای نړۍوال اقتصادي ځوړ رامنځته کړي».
اکسیوس د یوې باخبره سرچینې په حواله لیکلي، ټرمپ په شخصي ناستو کې اندېښنه لرله چې د هرمز تنګي دوامداره تړل کېدل او د تېلو صادراتو ګډوډېدل به د انرژۍ سخت ناورین او د نړۍ د نفتو د زېرمو کمښت رامنځته کړي.
د ایران د پارلمان مشر محمد باقر قالیباف په یوه پیغام کې مجتبی خامنهیي ته په خطاب له امریکا سره د تفاهملیک په اړه د هغه د «پیغام» هرکلی کړی دی. هغه ویلي، دغه پیغام ښیي چې د تفاهملیک په وروستي کېدو «یوه ستونزمنه او پېچلې لاره» په مخکې ده.
د ایران د پارلمان مشر د خپل پیغام په بله برخه کې مذاکرات «د مبارزې له ډګرونو څخه یو ډګر» بللی او زیاته کړې یې ده، که مقابل لوری د «زیاتې غوښتنې» هڅه وکړي؛ نو ایران به ورته مناسب ځواب ورکړي.
هغه همدارنګه ټینګار کړی، چې ایراني چارواکي د مذاکراتو په بهیر کې د ټاکل شویو «شرطونو او سرو کرښو» د څار او ساتنې لپاره ځانونه ژمن بولي. دغه څرګندونې وروسته له هغې شوې، چې مجتبی خامنهيي ته منسوب یو متن خپور شو.
دغه «پیغام» داسې مهال خپور شوی، چې مجتبی خامنهيي د وروستۍ جګړې له پیل راهیسې په عامه محضر کې نهدی لیدل شوی او تراوسه یې کوم نوی انځور، غږیز پیغام یا ویډیويي پیغام هم نهدی خپور شوی.