د غور اوسېدونکی: ښاروالۍ غواړي چې خلک د خپلو ځمکو لپاره بیاځلې پیسې ورکړي

هغه وایي، ځینې موضوعات یا په بشپړ ډول نه تدریسېږي او یا هم تر سانسور لاندې راځي. دغه زده‌کوونکې وایي، په یوه درس کې چې د دري ژبې د مضمون برخه و او عنوان یې «په اسلام کې د ښځې مقام» و؛ استاد زده‌کوونکو ته ویلي چې د کتاب هغه پاڼه واړوي، ځکه دغه برخه نه تدریس کېږي.

هغې په خپل پیغام کې ویلي، چې د یادې پېښې له لیدو وروسته ډېره حیرانه شوې او دا یې د طالبانو د تګلارو له ښځو سره د چلند یوه ښکاره بېلګه بللې ده. د هغې په وینا؛ دغه موضوع پر هغې ژور اغېز کړی او له هماغه ورځې وروسته یې دارالعلوم ته له تګ څخه ډډه کړې ده.

دغه زده‌کوونکې زیاتوي، چې له مجبورۍ دارالعلوم ته ځي؛ ځکه د زده‌کړو لپاره بله هېڅ لاره ورته نه‌ده پاتې. هغه وایي، چې یوازې د څو دیني زده‌کړو لپاره دارالعلوم ته تلله؛ خو اوس د دغه ډول محدودیتونو او د ښځو پر وړاندې د تګلارو له امله له زده‌کړو زړه توری شوې ده. هغه وایي، حیرانه ده چې څنګه د اسلام په چوکاټ کې د ښځو د حقونو تشریح شوې موضوع ورته نه تدریسېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته ځینې هغه مضامین چې یاده ډله یې د خپلو پالیسیو خلاف ګڼي؛ له درسي نصاب څخه اېستل شوي دي. راپورونه ښيي، طالبانو له عمومي کتابتونونو هم هغه کتابونه ټول کړي چې د دوی د اېډیالوژۍ خلاف دي.

نیوکه کوونکي دغه کړنې د خلکو له پوهې د طالبانو ډار ګڼي او وایي، طالبان ځکه کتابونه لوستلو ته نه پرېږدي چې نوی نسل د طالب غیر اصولي کړنې تحلیل نه‌کړي.

افغانستان ته د تازه ستنو شویو افغان کورنیو له ډلې د امیرخان او محمد اغا په نوم دوو ستنو شویو افغانانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې پاکستاني پولیسو افغان کډوال سخت ځورول.

دوی زیاته کړې: «پولیس به پرله‌پسې ډول راتلل موږ به یې تنګولو؛ خو د راتګ پرمهال یې زموږ سره شخړه شوه او موږ یې ووهلو او بنديان یې کړو». په تورخم کې د محمد اغا په نوم یو افغان کډوال وايي: «پولیسو د لارې په اوږدو کې له هر کس څخه نږدې ۴زره روپۍ اخیستې دي».

تر دې وړاندې افغانستان ته ستنو شویو کورنیو هم په پاکستان کې د پولیسو له ناوړه چلنده شکایت کاوه. د کډوالو ملاتړو بنسټونو په وار، وار له دغه هېواده غوښتي، چې د کډوالو د اېستلو پرمهال د بشري حقونو اصولو ته په پام عمل وکړي.

دغه محصل په پوهنتونو کې د موبایل تازه بندیز ته په اشارې د طالبانو ګواښ ته اندېښنه ښودلې. هغه زیاته کړې: «طالبانو محصلینو ته ګواښ کړی، که پوهنتون ته د موبایل سره داخل شي او د دوی له امره سرغړونه وشي؛ نو له یوه میاشت زندان او نغدي جریمې سره به مخ شي».

دغه محصل ویلي، چې طالبانو د بامیان په پوهنتون کې پر محصلینو یوشمېر نور محدودیتونه هم لګولي. هغه زیاته کړې:‌ «طالبانو په پوهنتون کې موبایل بند کړ، ږېره پرېښودل یې جبري کړل او له محصلینو د خاص سپين لباس اغوستلو غوښتنه کړې».

افغان محصلین وايي، دغه وضعیت د محصلینو پر زده‌کړو او ښوونیز چاپېریال منفي اغېز کوي. د راپورونو له مخې؛ د طالبانو د مشر ملا هبت‌الله اخوندزاده له لوري داسې لارښوونې شوې، چې د دولتي ادارو کارکوونکي دې له ځیرکو موبایلونو ډډه وکړي؛ خو اوس داسې ښکاري چې دغه بندیز تر پوهنتونونو، ملکي ادارو او ان تر ښارونو هم رسېدلی او د عملي کېدو په حال کې دی.

یو شمېر شکایت کوونکو افغانستان انټرنشنل پښتو ته ادعا کړې، چې د سروبي ولسوالۍ د امر بالمعروف مسوول خان ولي په دې قضیه کې بې‌طرفي نه ده ساتلې.

دوی همداراز ادعا کوي، چې نوموړي د قضیې له یوه لوري مالي ګټه ترلاسه کړې ده.

د دینارخېلو قوم مشرانو او اوسېدونکو ادعا کړې، چې د یاد زیارت د دم، دعا او خدمت حق له شاوخوا څلور سوه کلونو راهیسې له دوی سره دی او دغه دود یې په دوامداره توګه ساتلی دی.

دوی وایي، په وروستیو کې د دې موضوع پر سر اختلافات زیات شوي او د دواړو قومونو ترمنځ اړیکې ترینګلې شوې دي. د دوی په وینا، که موضوع په بې‌پرې ډول ونه څېړل شي، د شخړې د پراخېدو احتمال شته.

د سیمې اوسېدونکو د طالب له اړوندو حکومتي ادارو، امنیتي مسوولینو او عدلي او قضایي ارګانونو غوښتي چې د موضوع په اړه بې‌پرې، شفافه او عاجله څېړنه ترسره کړي، د دواړو لورو خبرې واوري او د قانون او عدالت له مخې پرېکړه وکړي، څو د احتمالي تاوتریخوالي او شخړو مخه ونیول شي.

د یادونې وړ ده چې دا یوازې د سروبي د یو شمېر اوسېدونکو روایت دی، افغانستان انټرنشنل پښتو په خپلواکه توګه دا نه تاییدوي.

دوی وايي چې د حکومت مالیه، د صفایې محصول او د سوداګرۍ جوازونو ټولې اړوندې چارې یې بشپړې کړې دي او هېڅ پاتې مکلفیت نه لري، خو بیا هم د ښاروالۍ کارکوونکي پر دوی محدودیتونه لګوي.

د دوکاندارانو په وینا، د دوی دوکانونه تړل شوي او له کسب او کار څخه بې‌برخې شوي دي.

هغوی زیاتوي چې د اقتصادي ستونزو په دې سختو شرایطو کې د دوکانونو تړل د دوی او د دوی د کورنیو پر ژوند منفي اغېز کوي.

له افغانستان انټرنشنل سره شریکو شویو انځورونو او ویډیوګانو کې یو سپین رنجر موټر ښکاري چې د «لښکرګاه ښاروالۍ ښاري نظم» پرې لیکل شوی.

په ویډیو کې موټر د ښار په منځ کې ګرځي او په یوه بل انځور کې لیدل کېږي چې د یاد موټر شاوخوا یو شمېر خلک راټول شوي او خبرې ورسره کوي.

یادو دوکاندارانو له طالبانو غوښتي چې د دوی تړل شوي دوکانونه بېرته پرانیزي او هغوی ته د عادي کاروبار اجازه ورکړي.

د یادونې وړ ده، افغانستان انټرنشنل په خپلواکه توګه د دوکاندارانو دغه ادعا نه تاییدوي، دا یوازې د دوی روایت دی.