د ځيرکو موبایلونو پر کارولو بندیز؛ نور رحمان اخلاقي دا پرېکړه د طالبانو د وېرې نښه وبلله

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی دفتر (یوناما) د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۹مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ټینګار کړی، چې د دغو ارقامو د هرې شمېرې تر شا یو داسې انسان شته، چې له تاوتریخوالي او جګړو تښتېدلی دی. د دغه نړیوال سازمان د معلوماتو له مخې، په هېواد کې دننه او په ټوله سیمه کې بې‌ځایه شوي افغانان د خوندیتوب او د خپل ژوند د بیا جوړولو په لټه کې دي.

د یوناما د راپور پر بنسټ، یوازې په ۲۰۲۵ کال کې له ۲،۹ میلیونو څخه ډېر افغان کډوال بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي. خبرپاڼه کاږي، چې د دغو راستنو شویو کډوالو ډېره برخه تر سخت فشار لاندې هېواد ته ستانه کړل شوي او اوسمهال په خورا سخت وضعیت کې ژوند تېروي.

د ملګرو ملتونو دغه بنسټ زیاته کړې، که څه هم ډېری افغان کډوال غواړي خپل هېواد ته بېرته ستانه شي، خو د هغوی د بېرته ستنېدو پروسه باید په خپله خوښه، په خوندي توګه او په درنښت سره ترسره شي.

بل خوا، د کاریتاس نړیوالې خیریه موسسې د کډوالو د نړیوالې ورځې په درشل کې په خپل نوي راپور کې ویلي، چې افغانستان په نړۍ کې د کډوالو د وتلو د اوو اصلي هېوادونو په ډله کې ځای لري. د دغه مرستندویه سازمان په وینا، په میلیونونو افغانان د اوږدمهاله جګړو، تاوتریخوالي او سختو بحرانونو له امله د خپلو کورونو پرېښودو ته اړ شوي دي.

ملګري ملتونه:د ۲۰۲۳کال له وروستیو میاشتو راهیسې تر ۶مېلیونه ډېر افغانان هېواد ته ستانه شوي | افغانستان انټرنشنل پښتو

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ بیا ویلي، چې د ۲۰۲۳ کال له وروستیو میاشتو راهیسې تر ۶ مېلیونه ډېر افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي. د یاد سازمان په وینا؛ له دې ډلې نیمایي یې له کلونو جلاوطنۍ وروسته خپل هېواد ته ستانه شوي، چې ان د افغانستان اړوند اسناد هم نه‌لري.

د طالبانو دفاع وزارت د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۹مه) ادعا کړې، چې په بلوچستان او خیبر پښتونخوا کې یې د داعش ډلې مرکزونه په نښه کړي دي.

طالبانو په خیبرپښتونخوا او بلوچستان کې د ډرون بریدونو مسوولیت په غاړه واخیست | افغانستان انټرنشنل پښتو

د پاکستان دولتي راډيويي شبکې (رېډيو پاکستان) د خبر له مخې، د جمعې په ورځ د «اطلاعاتو وزارت په یوه اعلامیه کې دا ادعاوې د تل په څېر درواغجنې بللې دي».

په اعلامیه کې ویل شوي، چې د طالبانو حکومت د خپلو بېلابېلو تبلیغاتي چینلونو او رسمي څرګندونو له لارې ادعا کوي، چې په خیبر پښتونخوا او بلوچستان کې یې د ساده بې‌پیلوټه الوتکو پر مټ داعش خراسان په نښه کړی دی.

د پاکستان د اطلاعاتو وزارت زیاته کړې: «په حقیقت کې د طالبانو د رژیم یوه ساده ډرون الوتکه د خیبر د شینکو سیمې ته څېرمه د پاکستان هوايي حریم ته ننوتلې وه، خو دغه الوتکه سمدستي د پاکستان د هوايي ځواک د هوايي مدافعې د بیداره سیسټم له خوا وپېژندل شوه او له منځه یووړل شوه».

د اطلاعاتو وزارت همداراز ادعا کړې، چې د داعش په ګډون څه باندې ۲۴ نورې وسله‌والې ترهګرې ډلې د طالبانو تر واک لاندې په افغانستان کې دي او ترې ملاتړ کېږي؛ هغه ادعا چې طالبانو تل رد کړې ده.

د یادونې وړ ده، د طالبانو دفاع وزارت د جمعې په ورځ ویلي، تېره شپه یې (پنجشنبه د غبرګولي ۲۸مه) په هوايي بریدونو سره په بلوچستان او خیبرپښتونخوا کې د داعـ.شیانو چې دوی یې «ساعین بالفساد» بولي مرکزونه په نښه کړي دي. دغه وزارت زیاته کړې، په دې مرکزونو کې د ځینو «شریرو استخباراتي» کړيو په مرسته د افغانستان په خاوره بریدونه پلان کېدل او په تېر کې ترې یو شمېر خونړي بریدونه ترسره شوي هم وو.

د اروپا پارلمان غړې هانا نیومن د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۹مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، طالبان غواړي د معلوماتو بهیر تر خپل کنټرول لاندې راولي، د بشري حقونو سرغړونې او ځپونکي اقدامات پټ کړي او د مخالفو غږونو مخه ونیسي.

هانا نیومن زیاته کړې، چې طالبان پوهېږي د ښځو د اعتراضونو، د بشري حقونو د سرغړونو او د دې ډلې د فرمانونو د افشا کېدو انځورونه او ویډیوګانې د ټولنې پر وړاندې د هغوی واکمني کمزورې کوي.

د اروپا پارلمان دغې غړې څرګنده کړې، چې استبدادي رژیمونه له یو بل څخه زده‌کړه کوي او په ښه توګه پوهېږي چې «د معلوماتو کنټرول د واک د کنټرول معنا لري».

نیومن د اروپایي ټولنې له بېلابېلو بنسټونو غوښتي، چې د افغانستان روانو تحولاتو ته لا ډېره پاملرنه وکړي. هغې خبرداری ورکړی، چې معلوماتو ته د خلکو د لاسرسي په برخه کې د طالبانو مخ پر زیاتېدونکي محدودیتونه ښايي د افغانستان ټولنه لا نوره هم منزوي کړي.

هغې لیکلي: «هغه څه چې په هرات کې د ښځو د غږ په چوپولو پیلېږي، په پای کې د یوه رژیم هغې هڅې ته رسېږي چې غواړي له نړۍ سره د ټولنې اړیکې پرې کړي».

د اروپا پارلمان د دې غړې څرګندونې داسې مهال مطرح کېږي، چې تر دې وړاندې د طالبانو پوځي محکمې په یوه رسمي مکتوب کې د ټولو دولتي کارکوونکو لپاره د ځیرکو موبایلونو کارول منع اعلان کړي دي.

د طالبانو پوځي محکمې په هغه مکتوب کې چې یوه کاپي یې افغانستان انټرنشنل ترلاسه کړې، خبرداری ورکړی، که څوک له دې حکم څخه سرغړونه وکړي، موبایل به یې مات کړل شي او پوځي محکمې ته به معرفي شي.

دا ازموینه د جمعې په روځ (د غبرګولي ۲۹مه) د ازموینو د عمومي ادارې له لوري په داسې حال کې واخیستل شوه، چې ښځینه کادرونه په بشپړ ډول له دغه مهم طبي بهیر څخه محروم کړل شوي وو.

که څه هم د طالبانو چارواکو د دې ازموینې د روڼتیا او د بایومتریک معلوماتو د ثبتولو ادعا کړې، خو د ښځینه ډاکټرانو نشتوالي د دې پروسې پر ملي او مسلکي اړخ جدي نیوکې راپارولې دي.

د روغتیايي چارو کارپوهان او منتقدین وایي، چې د نجونو پر زده‌کړو د طالبانو بندیزونه او له پوهنتونونو او دولسمو ټولګیو څخه د هغوی نه فارغېدل به په نږدې راتلونکي کې د ښځینه ډاکټرانو او متخصصینو د نشتوالي له امله یو لوی انساني او روغتیايي ناورین رامنځته کړي. په داسې حال کې چې د طالبانو تر کنټرول لاندې ادارې د طبي اکمال تخصص هدف د وړ او مسلکي کادرونو ټاکل بولي، خو د ټولنې د نیمایي نفوس محرومول د روغتیايي سیستم د پاشل کېدو په معنا دی.

شهرزاد اکبر: د طالبانو له‌خوا د ښځو پر طبي زده کړو بندیز د ښځو تدریجي وژنه ده | افغانستان انټرنشنل پښتو

د طالبانو لوړو زده کړو وزارت او د ازموینو عمومي ادارې د دغې ازموینې لپاره یوازې د نارینه وو بایومتریک معلومات ثبت کړي وو او په رسمي اعلامیو کې یې هم د نجونو د ګډون د نشتوالي په اړه هېڅ ډول وضاحت نه‌دی ورکړی. دا په داسې حال کې ده چې په تېرو کلونو کې سلګونه ښځینه ډاکټرانې د طبي اکمال تخصص په بېلابېلو برخو کې په دندو بوختې وې او د هېواد په کچه یې په روغتونونو کې خدمت کاوه.

د ملګرو ملتونو د راپورونو او د یونېسف د ارزونو له مخې، له شپږم ټولګي څخه پورته د نجونو پر زده کړو د طالبانو د بندیز له امله هر کال د افغانستان اقتصاد ته شاوخوا ۸۴ میلیونه ډالره زیان رسېږي. د بشري حقونو د نړیوالو بنسټونو او د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارد بنت په وینا، تر ۲۰۳۰ کال پورې به په افغانستان کې د ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو شمېر ۲۵ زره تنو ته راکم شي چې دا به د میندو او ماشومانو روغتیايي وضعیت لا پسې خراب او د مړینې کچه لوړه کړي.

د افغانستان د بشري حقونو د خپلواک کمېسیون پخوانۍ مشرې شهرزاد اکبر د جمعې په ورځ (د غبرګولي ۲۹مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، چې افغانستان د نړۍ په کچه د مېندو د مړینې تر ټولو لوړه کچه لري، خو طالبان د ښځو پر جامو بوخت دي. هغې زیاته کړې، چې پر ښځو او نجونو د طبي زده کړو بندیز ښځې له تدریجي وژنو سره مخ کړې دي.

شهرزاد اکبر په خپل دې پیغام کې ویلي، په داسې حال کې چې د هېواد روغتیایي سیستم له جدي بحران سره مخ دی، طالبان د ښځو د جامو پر اوږدوالي او ډبلوالي تمرکز لري. هغې پر نجونو د طبي زده کړو بندیز ته په اشارې سره ویلي، چې دا پرېکړه به په راتلونکي کې د ښځینه ډاکترانو د نشتوالي له امله د مېندو د مړینې کچه نوره هم لوړه کړي.

د بشري حقونو دغې فعالې د طالبانو دا ډول تګلارې او سختدریځي قوانین د افغان ښځو د سیستماتیک حذفولو هڅه بللې ده. د هغې په وینا، د طالبانو دا ډول سیاستونه به په هېواد کې د ښځو او نجونو ژوند له لا زیاتو ګواښونو او ستونزو سره مخ کړي.

د یادونې وړ ده، چې طالبانو د ۲۰۲۴ کال له ډسمبر راهیسې د طب او قابلګۍ په څانګو کې د نجونو پر زده‌کړې بندیز لګولی دی.