نور رحمان اخلاقي: افغانستان د خلکو د رایو پر بنسټ نظام ته اړتیا لري

د ښځو د ازادۍ شبکې د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۰مه) له کابله په یوې اعلامیه کې ویلي، چې په هرات کې د ښځو له وروستیو سوله‌ییزو اعتراضونو وروسته د بشري حقونو او د ښځو د وضعیت په اړه اندېښنې لا زیاتې شوې دي.

په اعلامیه کې راغلي، چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې میلیونونه افغان ښځې او نجونې د تاریخ له تر ټولو سخت پړاو څخه تېرېږي او له زده‌کړو، کار او روغتیايي خدمتونو بې‌برخې شوې دي. دغې شبکې خبرداری ورکړی، چې دا وضعیت د ښځو پر رواني روغتیا، د فقر پر زیاتوالي او اقتصادي وضعیت منفي اغېز کوي او د ټولنې راتلونکې ګواښي.

د ښځو د ازادۍ شبکې خپل اصلي اهداف د نجونو لپاره د انلاین او حضوري زده‌کړو برابرول، د خیاطۍ په څېر د حرفوي زده‌کړو له لارې د ښځو ځواکمنول او د روغتیايي پوهاوي زیاتول اعلان کړي دي. دغه بنسټ همدارنګه ویلي، چې د ښځو د ستونزو مستند کول او د هغوی د انساني کرامت دفاع به د دوی د فعالیتونو په لومړیتوبونو کې وي.

دغې شبکې له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو له سازمانونو او رسنیو غوښتي، چې د افغان ښځو د وضعیت پر وړاندې چوپه خوله پاتې نه‌شي.

په اعلامیه کې پر نړیواله ټولنه غږ شوی، چې د افغان نجونو او ښځو د اساسي حقونو او ازادیو د خوندیتوب لپاره له اغېزناکو او عملي لارو چارو کار واخلي.

د ښځو د حقونو د خوندینې په تړاو دغو غوښتنو وروسته له هغې زور واخیست چې طالبانو په هرات کې یو شمېر ښځې د حجاب د څرنګوالي په پلمه ونیولې.

د پاکستاني رسنیو د راپور له‌مخې، د دغه هېواد دفاع وزير خواجه اصف په يوه بیان کې ویلي، چې د تېر کال له ماتې وروسته، افغانستان هم له هند سره یو ځای د پاکستان په خاوره کې په ترهګریز پېښو کې ښکېل دی او همداراز یې ادعا کړې، چې دغه دوه هېوادونه په پاکستان کې له وسله‌والو ډلو ملاتړ کوي.

د شنبې په ورځ د خیبر پښتونخوا له بنو ښار څخه شاوخوا ۴۰ کیلومتره لرې د برغنتو اړوند د احمدزي پولیس حوزې په سیمه کې په دوو پرلپسې چاودنو کې ۷ کسان وژل شوي او درې نور ټپیان شوي دي.

پاکستان له اوږدې مودې راهيسې ادعا کوي، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، په پاکستان کې د نا امنیو او ترهګریزو پېښو ګراف لوړ شوی او د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد کاريږي.

خو طالبانو تل د پاکستان دغه ډول تورونه او ادعاوې په کلکه رد کړي او ویلي یې دي، چې په پاکستان کې نا امني د دغه هېواد کورنۍ مساله ده او په وار وار یې ډاډ ورکړی، هېچاته اجازه نه‌ورکوي، چې افغان خاوره د بل هېواد پر ضد وکاروي.

د افغانستان لپاره د بریتانیا سفارت د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۰مه) د کډوالو د نړیوالې ورځې په مناسبت په خپل پیغام کې د افغان کډوالو او بې‌ځایه شویو د زغم، مقاومت او حوصلې ستاینه کړې ده.

دغه سفارت ویلي، چې په افغانستان کې د کډوالۍ نړیوال سازمان له لارې د بریتانیا بشري مرستې دوام لري، څو د هغو زیانمنو کورنیو لاسنیوی وشي چې بېرته هېواد ته راستنېږي.

د بریتانیا سفارت زیاته کړې، چې د تر ټولو زیانمنو کسانو د ملاتړ په بهیر کې «باید هېڅوک هېر نه شي او هېڅوک باید شاته پاتې نه‌شي.»

یوناما: افغانستان په نړۍ کې د بې‌ځایه کېدو له یو تر ټولو ستر او جدي کړکېچ سره مخ دی | افغانستان انټرنشنل پښتو

د افغانستان لپاره د ایټالیا سفارت هم په یوې جلا خبرپاڼه کې یو ځل بیا د کورنیو بې‌ځایه شویو، راستنېدونکو او کوربه ټولنو د ملاتړ لپاره پر خپلې ژمنې ټینګار کړی دی.

د ایټالیا سفارت همدارنګه د نړیوالو همکاریو اهمیت یاد کړی او ویلي یې دي، چې د کډوالو د ژوند شرایطو ښه کېدو او د کوربه ټولنو د وړتیاوو د پیاوړتیا لپاره ګډې هڅې اړینې دي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې تر اوسه له شپږو میلیونو ډېر افغانان بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

اوچا وایي له ۲۰۲۳ کال راهیسې له شپږ میلیونو ډېر افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي | افغانستان انټرنشنل پښتو

د اوچا په وینا، ډېری دغه کسان هغو سیمو ته ستانه شوي، چې له دې وړاندې هم له سختو ستونزو سره مخ وې. په دغو ستونزو کې بې‌وزلي، د کار محدود فرصتونه او بنسټیزو خدمتونو ته کم لاسرسی شامل دي.

صدیق صدیقي د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۰مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، چې اروپا باید د افغان ښځو پر وړاندې د طالبانو ظلمونه په کلکه وغندي او د هغوی پر وړاندې چوپه خوله پاتې نه‌شي.

نوموړي په خپل یادښت کې زیاته کړې، چې اروپایي هېوادونه باید د امتیازونو ترلاسه کولو لپاره د طالبانو د «یرغمل نیونې ډیپلوماسي» په کلکه رد کړي. د هغه په وینا، د طالبانو له لوري د امتیازاتو د ترلاسه کولو لپاره د بهرنیو وګړو یرغمل کول او ترې د فشار د وسیلې په توګه کار اخیستل یو غیرقانوني عمل دی چې باید بې‌ځوابه پاتې نه‌شي.

صدیق صدیقي د خپلو څرګندونو په دوام ټینګار کړی، چې د افغان ښځو او نجونو د حقونو سیستماتیک نقض او پر هغوی لګول شوي محدودیتونه له بشري حقونو ښکاره سرغړونه ده. هغه له اروپایي ټولنې غوښتي، چې د طالبانو د دغو سیاستونو پر وړاندې پرېکنده او عملي دریځ غوره کړي او د هغوی د امتیاز غوښتنې مخه ونیسي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو د حکومت له لوري پر ښځو او نجونو د زده کړو، کار او ټولنیز ژوند په برخو کې سخت محدودیتونه لګول شوي دي. د ښځو د حقونو ګڼو کورنیو او نړیوالو فعالانو هم په وار وار په افغانستان کې د روان وضعیت په تړاو غبرګون کې د جنسیتي اپارتاید د رسمیت پېژندلو غوښتنه کړې ده.

بل لور ته، په سویډن کې سلګونو افغان فعالانو او هلته مېشتو افغانانو د استکهولم په ښار کې د راټولېدو پر مهال د طالبانو دځپونکو سیاستونو پر وړاندې لاریونونه کړي دي. دغو لاریونوالو په هرات کې د ښځو او نجونو د وروستیو نیونو په غبرګون کې د افغانستان د بشري حقونو خراب وضعیت ته د نړیوالې ټولنې د بېړنۍ او جدي پاملرنې غوښتنه کړې ده.

د پښتون ژغورنې غورځنګ (پي‌ټي‌اېم) د مرکزي کمېټې غړې نسيمې مندوخېل له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په ځانګړې مرکه کې وویل: «له هغې تاريخې تورې ورځې چې کله جمهوري حکومت له منځه وړل شوی افغان وطن د ښځو لپاره يو لوی زندان ګرځېدلی دی».

هغې زیاته کړه: «د خويندو او لوڼو زده کړې زموږ اساسي، بشري، فطري او اسلامي حقونه دي. زموږ په کلتور او پښتونولۍ کې هم ښځو تل د ننګ او ټولنيز ژوند د پرمختګ لپاره هر ډول هڅې کړي دي. که تاريخ وګورو د ميوند ملاله او زرغونه له وخت سره سم له خپلو سړيو سره اوږه په اوږه ودرېدلي دي که په سياسي ميدان کې دي او که د جګړې په ميدان کې دي».

نسیمې مندوخېل همداراز څرګنده کړه، چې په پښتون افغان وطن کې يوازې خويندې لوڼې بې علمه نه دي پاتې؛ په سياست کې په هنر کې په روزګار کې شاته پاتې کړل شوي دي «باجود د دې چې اسلام او زموږ کلتور موږ له دې څخه نه منع کوي».

مندوخېل د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو د بنديزونو په اړه وویل: «که څه هم په دې کار کې زموږ خپل خلک کارول کيږي، خو بيا هم دا پردۍ پروژه ده. د دې شاته ډېر غټ قوتونه ناست دي او هغوی نه غواړي چې د پښتون افغان نسل دې ښه وروزل شي او هغوی دې له غلامۍ څخه خلاص شي».

هغې په ډاګه کړه: «بيا هم د وخت له مشرانو او له واکدارانو څخه زموږ غوښتنه ده، چې ښځو ته دې په ټولنه کې عزت، امنيت، د پښتنې او اسلامي حقونو له مخې د ازادۍ او کار حقونه ورکړل شي».

د نسیمې مندوخېل په څېر په پاکستان کې د بشري حقونو، سياسي ګوندونو او د ښځو د حقونو فعالانو په افغانستان کې د طالبانو له‌خوا پر افغان ښځو او نجونو د لګول شویو بنديزونو او په دې وروستيو کې په هرات کې د ښځو ځورولو ته سخت غبرګونونه ښودلي دي.

له هېواده بهر دغه ډول غبرګونونو ورورسته له هغې زور واخیست، چې طالبانو په هرات کې یو شمېر ښځې د بې‌حجابۍ په تور ونیولې.