طالبان وایي په درېیو ولایتونو کې یې ۹ ښځې له کورني تاوتریخوالي ژغورلې دي

د ارګ د خبرپاڼې له مخې ټاکل شوې ده د طالبانو ‌ ریس الوزرا، ملا محمد حسن اخوند، او د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال، ملا عبدالغني برادر ، له نوموړي سره په جلا جلا لیدنو کې د دواړو لورو پر اړیکو او د اقتصادي او سوداګریزو همکاریو د پراختیا په اړه خبرې وکړي.

تر دې وړاندې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر، نورالدین عزیزي، ویلي وو چې د قزاقستاني پلاوي د سفر موخه د افغانستان او قزاقستان ترمنځ د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو پراخول دي. د هغه په وینا، دواړه لوري هڅه کوي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه درې میلیارده ډالرو ته لوړه کړي.

د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو له مخې، د دې سفر پر مهال به د سوداګرۍ، پانګونې او اقتصادي همکاریو په اړه بحثونه وشي او قزاقستان به د افغانستان په بېلابېلو اقتصادي سکټورونو کې د پانګونې فرصتونه هم و ارزوي.

د یادونې وړ ده چې قزاقستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له افغانستان سره خپلې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې ساتلې دي. تر دې وړاندې نورالدین عزیزي د قزاقستان د سفر پر مهال ویلي وو چې استانه له افغانستان سره د سوداګرۍ د کچې د درې میلیارده ډالرو ته د لوړولو لېوالتیا لري.

افغانه محصله چې د طالبانو له لوري پر نجونو د زده‌کړو له محدودیتونو وروسته پاکستان ته د لوړو زده‌کړو لپاره تللې وه، د ویزې د تمدید د غوښتنې له ځنډ او د پولیسو له نیول کېدو وروسته له پاکستانه ایستل شوې او د خپلې زده‌کړیزې لارې له پرېکېدو سره مخ شوې ده.

سمیعه، چې د لاهور په یوه پوهنتون کې د نړیوالو اړیکو په څانګه کې زده‌کړې کولې، وایي د زده‌کړو ویزه یې پای ته رسېدلې وه او که څه هم د تمدید غوښتنه یې کړې وه، خو له څو میاشتو انتظار وروسته یې هم د پاکستاني چارواکو له لوري ځواب نه و ترلاسه کړی.

د هغې په وینا، په وروستیو میاشتو کې د افغان محصلینو ترمنځ د وېرې فضا پراخه شوې وه او د نیونو، پلټنو او ایستلو راپورونو د هغوی پر ورځني ژوند سیوری غوړولی و.

سمیعه وايي، کله چې د خپلې مور او پلار د لیدو لپاره له لیلیې ووتله، د اسلام‌اباد په یوه سیمه کې پولیسو ودروله او د اسنادو غوښتنه یې ترې وکړه. هغې د پوهنتون کارت او د ویزې د تمدید د غوښتنې رسید ورښود، خو د هغې په خبره، پولیسو ورته وویل چې ویزه یې پای ته رسېدلې او له همدې امله یې ونیوله.

نوموړې زیاتوي: «ما هڅه وکړه تشریح کړم چې د ویزې د تمدید غوښتنه مې کړې، خو هېچا زما خبرې وانه ورېدې.»

د راپور له مخې، سمیعه وروسته د اسلام‌اباد یوې توقیف‌خونې ته ولېږدول شوه، چیرې چې لسګونه افغان نارینه، ښځې او ماشومان ساتل کېدل. هغې ویلي چې په توقیف‌خونه کې د خلکو ګڼه‌ګوڼه زیاته وه او له خپلې کورنۍ سره د اړیکې نیولو اجازه هم نه ورکول کېده.

په همدې حال کې د هغې مور، چې د درملنې لپاره پاکستان ته تللې وه، د خپلې لور د موندلو په هڅه کې د افغانستان او پاکستان پولې ته نږدې سیمو ته ولاړه او څو ورځې یې د هغې په تمه تېرې کړې.

سمیعه په پای کې له لسګونو نورو افغانانو سره یوځای افغانستان ته واستول شوه.

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر او د ۲۰۲۶ کال د اپرېل ترمنځ له دوو میلیونو څخه ډېر افغانان یا په خپله خوښه او یا هم د ایستلو د پروګرامونو له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

سمیعه وایي، له پاکستانه تر ایستل کېدو وروسته یې یوازې شخصي توکي نه دي له لاسه ورکړي، بلکې د زده‌کړو هغه فرصت هم ورڅخه اخیستل شوی چې د ترلاسه کولو لپاره یې کورنۍ کلونه قربانۍ ورکړې وې.

هغې وویل: «ما څه ګناه کړې وه؟ ما یوازې غوښتل زده‌کړې وکړم.»

نوموړې وايي، که څه هم اوس نه پوهېږي چې کله به بیا پوهنتون ته ستنه شي، خو لا هم هیله لري چې یوه ورځ به خپلې نیمګړې زده‌کړې بشپړې او د خپل هېواد خدمت وکړي.

فیروز، چې په ۱۳۷۱ کال کې د غزني ولایت د «سیوک» په نوم دره کې زېږېدلی، د ژوند له لومړیو کلونو راهیسې له سختو ستونزو سره مخ و. هغه لا ماشوم و چې پلار یې له لاسه ورکړ او د جګړو، بې‌ثباتۍ او اقتصادي ستونزو له امله یې ماشومتوب له کړاوونو سره مل و.

نوموړی د خپل ژوند د هغو ترخو خاطرو په یادولو سره وایي، چې په کوچنیوالي کې له خپلې مور او کورنۍ جلا شو او د کلونو لپاره یې د مور له غېږې او پاملرنې بې‌برخې ژوند وکړ.

فیروز د ۱۱ کلنۍ پر مهال د کورنۍ د اقتصادي ستونزو له امله د پسونو شپون شو. هغه هر سهار غرونو ته روانېده، د رمې ساتنه یې کوله او د غزني د لوړو غرونو او درو په منځ کې یې د راتلونکي لپاره خوبونه ليدل.

هغه وروسته په ۱۵ کلنۍ کې افغانستان پرېښود او د نامنظم سفر له لارې ایران ته ولاړ. نوموړي په ایران کې د ژوند د تېرولو لپاره بېلابېل سخت کارونه ترسره کړل؛ له ساختماني کارونو او خښتو اېښودلو نیولې تر فابریکو کې تر اوږدو کاري ساعتونو پورې، خو د زده کړو او پرمختګ هیله یې ژوندۍ وساتله.

فیروز وايي، په داسې حال کې چې نور به له کار وروسته استراحت کاوه، هغه به د ژبې او کمپیوټر زده کړې کولې او هڅه یې کوله د خپل راتلونکي لپاره نوې لاره ومومي.

د هغه سفر وروسته اروپا ته وغځېد او د ۲۰۰۹ کال د نومبر په ۲۶مه، په ۱۷ کلنۍ کې ډنمارک ته ورسېد. خو هلته هم له نوو ستونزو سره مخ شو. نوموړي څلور ځله د استوګنې د اسنادو د ترلاسه کولو لپاره منفي ځوابونه ترلاسه کړل او څلور کاله او څلور میاشتې یې د پناه غوښتنې په سیستم او بېلابېلو مرکزونو کې تېر کړل.

فیروز وایي، هر ځل چې به د کډوالۍ ادارې لیک ورته رسېده، د زړه درزا به یې تېزه شوه، ځکه نه پوهېده چې راتلونکی به یې روښانه کېږي او که به بېرته له نامعلوم برخلیک سره مخ کېږي.

خو نوموړي زده کړې پرېنښودې. هغه ډنمارکي ژبه زده کړه، د لېسې معادل زده کړې یې بشپړې کړې او د لوړو نمرو په ترلاسه کولو سره د کوپنهاګن پوهنتون د طب پوهنځي ته بریالی شو.

فیروز په ۲۰۱۸ او ۲۰۱۹ کلونو کې د کوپنهاګن پوهنتون د طب پوهنځي ته شامل شو او د ډنمارک د لوړو زده کړو په یوه له معتبرو بنسټونو کې یې خپلې زده کړې تعقیب کړې.

هغه د روان ۱۴۰۵ لمریز کال د غبرګولي په ۱۳مه خپله وروستۍ طبي ازموینه د ډنمارک د نمرو په سیستم کې له تر ټولو لوړې «۱۲» نمرې سره بشپړه کړه.

فیروز دغه بریا یوازې یوه نمره نه بولي، بلکې وایي دا د هغه د ژوند د ټولو ستونزو، کلونو یوازیتوب، کډوالۍ، کارګرۍ، د کډوالۍ کمپونو او نه ستړې کېدونکو هڅو پایله ده.

ټاکل شوې نوموړی د راتلونکي اسد میاشتې له پیله د کوپنهاګن په یوه ستر روغتون کې د زړه ناروغیو په څانګه کې خپله مسلکي دنده پیل کړي.

د یوه لرې پرتې افغانې درې هغه ماشوم چې کلونه یې د پسونو رمه څروله، اوس د اروپا په زړه کې د ناروغانو د زړونو د درملنې لپاره سپین چپن اغوندي؛ هغه سفر چې د غزني له غرونو پیل شو او د کوپنهاګن تر روغتونونو ورسېد.

د انترفاکس خبري اژانس د راپور له مخې، چوریف د تاشکند د پانګونې فورم په څنډه کې ویلي چې د دې سترې پروژې تخنیکي او اقتصادي مطالعات به د ۲۰۲۶ میلادي کال تر پایه بشپړ شي. د هغه په وینا، د دې اورګاډي پټلۍ بشپړېدل لږ تر لږه پنځه کاله وخت ته اړتیا لري.

نوموړي زیاته کړې چې د متحده عربي اماراتو او قطر له شریکانو سره د همکارۍ خبرې روانې دي، او ټینګار یې وکړ چې دا پټلۍ به پاکستان کې د کراچۍ بندر ته لنډه لاره برابره کړي او هند به د مرکزي اسیا او ګډو ګټو هېوادونو سره ونښلوي.

د چوریف په وینا، د اوراسیا پراختیایي بانک هم د دې پروژې د تمویل لپاره چمتووالی ښودلی او اټکل کېږي چې دا دهلیز به هر کال نږدې ۲۰ میلیونه ټنه مالونه انتقال کړي.

د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف هم مخکې د تاشکند په پنځم نړیوال پانګونې فورم کې د ترانس-افغان اورګاډي پټلۍ پر پرمختګ ټینګار کړی و او ویلي یې وو چې هېواد یې په فعاله توګه د دې ترانزیټي مسیر پر پراختیا کار کوي. هغه زیاته کړې وه چې دا دهلیز به جنوبي سمندري بندرونو ته مستقیم لاسرسی برابر کړي.

تر دې وړاندې مسکو هم اعلان کړی و چې په دې پروژه کې د ګډون لپاره چمتووالی لري.

د وزارت د معلوماتو له مخې، په میدان وردک ولایت کې د حیواني ناروغۍ (بروسلوز) د مخنیوي لپاره د واکسیناسیون کمپاین پیل شوی، چې په ترڅ کې به ۵۷۰۰ د غواوو او ۱۲۰۰۰ د پسونو د واکسین دوزونه د ولایت په ټولو ولسوالیو کې تطبیق شي. همداراز په ځینو سیمو کې د شنو خونو جوړولو او د کرنیزو پروژو عملي چارې هم ترسره شوې دي.

په کابل ولایت کې د خاکجبار ولسوالۍ کې ۲۵ خاورین حوضونه د یوې مرستندویه موسسې په همکارۍ جوړ او ګټې اخیستنې ته سپارل شوي دي. همداراز د کرنې ریاست له لوري ۱۸ بزګرانو ته اصلاح شوي د جوارو تخم، کیمیاوي سرې او نور کرنیز توکي وېشل شوي دي.

همدا راز، په ننګرهار کې د کرنې ریاست وایي چې په ۱۵ ولسوالیو کې له ۱۸۰۰څخه زیاتو کورنیو ته د کورني باغچو د پراختیا لپاره کیمیاوي سرې او کرنیز وسایل وېشل شوي، او همداراز د اصلاح شوو نیالګیو د تولید لپاره د نرسریو د پراختیا چارې روانې دي.

د راپور له مخې، په بدخشان کې د ښځو د اقتصادي ملاتړ په موخه د هګیو اچوونکو چرګانو ماشینونه له اړینو وسایلو سره مستحقو کورنیو ته وېشل شوي.

همداراز، په دایکندي کې ۲۷ بزګرانو ته د اصلاح شوو لوبیا تخمونه او کیمیاوي سرې وېشل شوي او تخنیکي روزنه هم ورکړل شوې ده. په جوزجان کې بیا د لوبیا کر د ترویج لپاره د نمونې ۱۵ قطعې جوړېږي.

د راپور له مخې، په بغلان او کندز کې د شنو خونو لپاره د اړتیا وړ وسایل وېشل شوي او د کرنیزو تولیداتو د زیاتوالي په موخه بېلابېلې پروژې روانې دي.

د وزارت د معلوماتو پر نسټ، په کندهار کې د اوبو د زېرمه کولو، د بدیل کوکنارو پروژې او د مالدارۍ د ملاتړ بېلابېل پروګرامونه عملي شوي، چې موخه یې د بزګرانو او مالدارانو اقتصادي پیاوړتیا ده.

طالبانو د یادو پروژو له عملي کولو موخه په بېلابېلو ولایتونو کې د کرنیز سکټور وده، د بزګرانو ملاتړ او د خوړو د تولید زیاتوالي ښودلی.