د ښځو د ازادۍ شبکه: د افغان ښځو پر وړاندې محدودیتونه باید پای ته ورسېږي

د پاکستاني رسنیو د راپور له‌مخې، د دغه هېواد دفاع وزير خواجه اصف په يوه بیان کې ویلي، چې د تېر کال له ماتې وروسته، افغانستان هم له هند سره یو ځای د پاکستان په خاوره کې په ترهګریز پېښو کې ښکېل دی او همداراز یې ادعا کړې، چې دغه دوه هېوادونه په پاکستان کې له وسله‌والو ډلو ملاتړ کوي.

د شنبې په ورځ د خیبر پښتونخوا له بنو ښار څخه شاوخوا ۴۰ کیلومتره لرې د برغنتو اړوند د احمدزي پولیس حوزې په سیمه کې په دوو پرلپسې چاودنو کې ۷ کسان وژل شوي او درې نور ټپیان شوي دي.

پاکستان له اوږدې مودې راهيسې ادعا کوي، چې په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو سره سم، په پاکستان کې د نا امنیو او ترهګریزو پېښو ګراف لوړ شوی او د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد کاريږي.

خو طالبانو تل د پاکستان دغه ډول تورونه او ادعاوې په کلکه رد کړي او ویلي یې دي، چې په پاکستان کې نا امني د دغه هېواد کورنۍ مساله ده او په وار وار یې ډاډ ورکړی، هېچاته اجازه نه‌ورکوي، چې افغان خاوره د بل هېواد پر ضد وکاروي.

د افغانستان لپاره د بریتانیا سفارت د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۰مه) د کډوالو د نړیوالې ورځې په مناسبت په خپل پیغام کې د افغان کډوالو او بې‌ځایه شویو د زغم، مقاومت او حوصلې ستاینه کړې ده.

دغه سفارت ویلي، چې په افغانستان کې د کډوالۍ نړیوال سازمان له لارې د بریتانیا بشري مرستې دوام لري، څو د هغو زیانمنو کورنیو لاسنیوی وشي چې بېرته هېواد ته راستنېږي.

د بریتانیا سفارت زیاته کړې، چې د تر ټولو زیانمنو کسانو د ملاتړ په بهیر کې «باید هېڅوک هېر نه شي او هېڅوک باید شاته پاتې نه‌شي.»

یوناما: افغانستان په نړۍ کې د بې‌ځایه کېدو له یو تر ټولو ستر او جدي کړکېچ سره مخ دی | افغانستان انټرنشنل پښتو

د افغانستان لپاره د ایټالیا سفارت هم په یوې جلا خبرپاڼه کې یو ځل بیا د کورنیو بې‌ځایه شویو، راستنېدونکو او کوربه ټولنو د ملاتړ لپاره پر خپلې ژمنې ټینګار کړی دی.

د ایټالیا سفارت همدارنګه د نړیوالو همکاریو اهمیت یاد کړی او ویلي یې دي، چې د کډوالو د ژوند شرایطو ښه کېدو او د کوربه ټولنو د وړتیاوو د پیاوړتیا لپاره ګډې هڅې اړینې دي.

دا څرګندونې داسې مهال کېږي چې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې تر اوسه له شپږو میلیونو ډېر افغانان بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي.

اوچا وایي له ۲۰۲۳ کال راهیسې له شپږ میلیونو ډېر افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي | افغانستان انټرنشنل پښتو

د اوچا په وینا، ډېری دغه کسان هغو سیمو ته ستانه شوي، چې له دې وړاندې هم له سختو ستونزو سره مخ وې. په دغو ستونزو کې بې‌وزلي، د کار محدود فرصتونه او بنسټیزو خدمتونو ته کم لاسرسی شامل دي.

صدیق صدیقي د شنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۰مه) په خپله اېکس‌پاڼه ویلي، چې اروپا باید د افغان ښځو پر وړاندې د طالبانو ظلمونه په کلکه وغندي او د هغوی پر وړاندې چوپه خوله پاتې نه‌شي.

نوموړي په خپل یادښت کې زیاته کړې، چې اروپایي هېوادونه باید د امتیازونو ترلاسه کولو لپاره د طالبانو د «یرغمل نیونې ډیپلوماسي» په کلکه رد کړي. د هغه په وینا، د طالبانو له لوري د امتیازاتو د ترلاسه کولو لپاره د بهرنیو وګړو یرغمل کول او ترې د فشار د وسیلې په توګه کار اخیستل یو غیرقانوني عمل دی چې باید بې‌ځوابه پاتې نه‌شي.

صدیق صدیقي د خپلو څرګندونو په دوام ټینګار کړی، چې د افغان ښځو او نجونو د حقونو سیستماتیک نقض او پر هغوی لګول شوي محدودیتونه له بشري حقونو ښکاره سرغړونه ده. هغه له اروپایي ټولنې غوښتي، چې د طالبانو د دغو سیاستونو پر وړاندې پرېکنده او عملي دریځ غوره کړي او د هغوی د امتیاز غوښتنې مخه ونیسي.

دا په داسې حال کې ده، چې په افغانستان کې د طالبانو د حکومت له لوري پر ښځو او نجونو د زده کړو، کار او ټولنیز ژوند په برخو کې سخت محدودیتونه لګول شوي دي. د ښځو د حقونو ګڼو کورنیو او نړیوالو فعالانو هم په وار وار په افغانستان کې د روان وضعیت په تړاو غبرګون کې د جنسیتي اپارتاید د رسمیت پېژندلو غوښتنه کړې ده.

بل لور ته، په سویډن کې سلګونو افغان فعالانو او هلته مېشتو افغانانو د استکهولم په ښار کې د راټولېدو پر مهال د طالبانو دځپونکو سیاستونو پر وړاندې لاریونونه کړي دي. دغو لاریونوالو په هرات کې د ښځو او نجونو د وروستیو نیونو په غبرګون کې د افغانستان د بشري حقونو خراب وضعیت ته د نړیوالې ټولنې د بېړنۍ او جدي پاملرنې غوښتنه کړې ده.

د پښتون ژغورنې غورځنګ (پي‌ټي‌اېم) د مرکزي کمېټې غړې نسيمې مندوخېل له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په ځانګړې مرکه کې وویل: «له هغې تاريخې تورې ورځې چې کله جمهوري حکومت له منځه وړل شوی افغان وطن د ښځو لپاره يو لوی زندان ګرځېدلی دی».

هغې زیاته کړه: «د خويندو او لوڼو زده کړې زموږ اساسي، بشري، فطري او اسلامي حقونه دي. زموږ په کلتور او پښتونولۍ کې هم ښځو تل د ننګ او ټولنيز ژوند د پرمختګ لپاره هر ډول هڅې کړي دي. که تاريخ وګورو د ميوند ملاله او زرغونه له وخت سره سم له خپلو سړيو سره اوږه په اوږه ودرېدلي دي که په سياسي ميدان کې دي او که د جګړې په ميدان کې دي».

نسیمې مندوخېل همداراز څرګنده کړه، چې په پښتون افغان وطن کې يوازې خويندې لوڼې بې علمه نه دي پاتې؛ په سياست کې په هنر کې په روزګار کې شاته پاتې کړل شوي دي «باجود د دې چې اسلام او زموږ کلتور موږ له دې څخه نه منع کوي».

مندوخېل د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو د بنديزونو په اړه وویل: «که څه هم په دې کار کې زموږ خپل خلک کارول کيږي، خو بيا هم دا پردۍ پروژه ده. د دې شاته ډېر غټ قوتونه ناست دي او هغوی نه غواړي چې د پښتون افغان نسل دې ښه وروزل شي او هغوی دې له غلامۍ څخه خلاص شي».

هغې په ډاګه کړه: «بيا هم د وخت له مشرانو او له واکدارانو څخه زموږ غوښتنه ده، چې ښځو ته دې په ټولنه کې عزت، امنيت، د پښتنې او اسلامي حقونو له مخې د ازادۍ او کار حقونه ورکړل شي».

د نسیمې مندوخېل په څېر په پاکستان کې د بشري حقونو، سياسي ګوندونو او د ښځو د حقونو فعالانو په افغانستان کې د طالبانو له‌خوا پر افغان ښځو او نجونو د لګول شویو بنديزونو او په دې وروستيو کې په هرات کې د ښځو ځورولو ته سخت غبرګونونه ښودلي دي.

له هېواده بهر دغه ډول غبرګونونو ورورسته له هغې زور واخیست، چې طالبانو په هرات کې یو شمېر ښځې د بې‌حجابۍ په تور ونیولې.

دغو لاریونوالو له نړیوالو سازمانونو او اروپایي ټولنې وغوښتل چې په افغانستان کې د بشري حقونو او په ځانګړې توګه د ښځو د حقونو خراب وضعیت ته جدي پاملرنه وکړي.

دغو اعتراض کوونکو د ښځو د حقونو د تامین، د هر ډول تبعیض د پای ته رسولو او د طالبانو د سیاستونو د ردولو په تړاو یې شعارونه هم ورکړل. دوی په خپل پرېکړه لیک کې په افغانستان کې د جنسیتي اپارټاید پر رسمیت پېژندلو او د بشري حقونو د نقض کوونکو پر ځواب وینې ټینګار وکړ.

د دغه لاریون یوې ګډونوالې خدیجې امین وویل: «موږ نن یو ځل بیا دلته راټول شوي یو څو خپل غږ د هسپانیې حکومت او نړیوالو ته ورسوو. موږ غواړو چې په دغه سخت وضعیت کې د طالبانو ضد دریځونو کې نړۍ له افغان مېرمنو سره ودرېږي».

100%

لاریونوالو د یو پرېکړه لیک په خپرولو سره له طالبانو سره هر ډول تعامل او مذاکره په کلکه وغندله. دوی همداراز له نړیوالې ټولنې او په ځانګړې توګه له اروپایي ټولنې وغوښتل چې پر دغې ډلې سیاسي او ډیپلوماټیک فشارونه زیات کړي، څو پر افغان ولس لګول شوي محدودیتونه ژر تر ژره لغو شي.

د دغې اعتراضي راټولېدنې یوه بل ګډونوال وویل، چې په هرات کې د ښځو وضعیت خورا خطرناک دی او نړیواله ټولنه باید بېړنی اقدام وکړي او زیاته یې کړه: «موږ مدني فعالان په مادرید کې د هرات د ښځو په ملاتړ راټول شوي یو او په ټینګ هوډ ولاړ یو، څو د خپلو محرومو خویندو او میندو ملاتړ وکړو».

په دغه سوله ییز لاریون کې ګڼو افغان پناه غوښتونکو او د بشري حقونو فعالانو ګډون کړی وو او په هېواد کې یې د روان وضعیت په اړه خپله ژوره اندېښنه څرګنده کړه. د لاریون ګډونوالو وویل، چې په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د خلکو اساسي حقونه په بې ساري ډول تر پښو لاندې شوي دي.

په افغانستان کې د ښځو د حقونو د ملاتړ په موخه له هېواده بهر لاریونونو او اعتراضونو وروسته له هغې زور واخیست، چې طالبانو په هرات کې یو شمېر ښځې د بې‌حجابۍ په تور ونیولې.