طالبانو له یونیسف څخه د روغتیايي خدمتونو د پراختیا او لا ډېرو همکاریو غوښتنه کړې

تر اوسه طالبانو د دغو کسانو د نیولو د لامل او د خوشې کېدو د شرایطو په اړه کوم رسمي وضاحت نه دی ورکړی.

سرچینو ویلي چې د نیول شویو کسانو په ډله کې د کډوالۍ نړیوال سازمان، د روغتیا نړیوال سازمان، د «اډا» روغتیايي موسسې، د رازي پرمختیايي او ټولنیزې موسسې، د افغانستان لپاره د کلیوالي بیارغونې ټولنې او د نړیوال پیوستون دفتر یو شمېر کارکوونکي شامل وو.

دغه بنسټونه د افغانستان او ایران ترمنځ په اسلام‌کلا پوله کې له ایران څخه د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره خدمات وړاندې کوي.

تر اوسه دغو ادارو په رسمي ډول د خپلو کارکوونکو د نیولو یا خوشې کېدو په اړه څه نه دي ویلي.

دا پېښه داسې مهال شوې چې په وروستیو میاشتو کې د طالبانو له خوا د ږیرې اړوند مقررات سخت شوي دي. تر دې وړاندې هم په یو شمېر ولایتونو کې د لنډې ږیرې یا د طالبانو د ټاکلو معیارونو د نه مراعاتولو له امله د خلکو، محصلینو او کارکوونکو د نیولو راپورونه خپاره شوي وو.

همداراز د روانې میاشتې په ۲۹مه په کندهار کې هم راپور ورکړل شوی و چې د طالبانو د امربالمعروف محتسبانو یو شمېر محصلین د ږیرې د لنډولو یا خریلو له امله له ټولګیو ایستلي او له ازموینو یې محروم کړي دي.

عباسي دغه څرګندونې د اروپايي ټولنې له خوا بروکسل ته د طالبانو د یوه پلاوي د بلنې په غبرګون کې کړې دي.

هغې ویلي، دا حالت د افغان ښځو لپاره «په مخ یو څپېړه» ده، ځکه هغه ښځې چې له خپلو حقونو بې برخې شوې دي، ګوري چې د هغوی د محدودولو عاملین په نړیوالو ناستو کې ګډون کوي.

عباسي زیاته کړې چې د طالبانو د واکمنۍ پر مهال پر ښځو او نجونو د زده‌کړو، کار، ټولنیز حضور او تګ راتګ په برخو کې پراخ محدودیتونه لګېدلي دي.

د ښځو د حقونو دغه مدافعې ټینګار کړی چې نړیواله ټولنه باید د افغان ښځو وضعیت له پامه ونه غورځوي او له طالبانو سره د هر ډول تعامل پر مهال د بشري حقونو موضوع په پام کې ونیسي.

نیویارک ټایمز ورځپاڼې د افغانستان له ۱۲ متشبثو ښځو سره د مرکو پر بنسټ د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۱مه) د یوه راپور په خپرولو سره ویلي، افغان ښځې او نجونې د زده‌کړو او کار له دوامه تر محرومېدو وروسته زرګونه ښځې چې ډېری یې د کورنۍ سرپرستې وې، خپلې عایداتي سرچینې له لاسه ورکړې او بالاخره ځينو یې سوداګریزو چارو ته مخه کړې، خو دغه چاره هم له بې‌شمېره ستونزو او ننګونو سره مخ ده.

په دې راپور کې راغلي، هغو نجونو او ښځو چې د لوړو زده‌کړو او د وکیلانو، انجینرانو او یا هم د پوهنتون د استادانو خوبونه لیدل، اوس د غالیو اوبدلو، د سینګارتوکو پلورلو او یا همه نورو حرفوي زده‌کړو ته مخه کړې، ځکه چې طالبان هغوی ته په دولتي او غیر دولتي بنسټونو او د شخصي کاروبار په توګه په سینګارتونونو کې د کار اجازه نه‌ورکوي.

د راپور پربنسټ، هغه ښځې چې کار کوي، له مخ په زیاتیدونکو خنډونو سره مخ دي. شاوخوا دوه اونۍ مخکې په هرات کې یو شمېر ښځې د حجاب د څرنګوالي په تړاو له ځورول کېدو سربېره نیول شوي او په تړاو یې اعتراضونو هم په کلکه ځپل شوي دي.

پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ د نږدې پنځو کلونو په تېرېدو سره افغان ښځو ته سوداګري او متشبثیت یوه او وروستۍ لاره پاتې ده، څو پرې له اقتصادي اړخه د خپلو کورنیو ملاتړ وکړي. په دې راپور کې په هرات کې د سوداګرو ښځو یوې استازې بهناز سلجوقي ویلي: «په افغانستان کې د ښځو لپاره یوازنۍ پاتې شوې هيله سوداګري ده».

په بېلابېلو ولایتونو کې یو شمېر ښځينه متشبثې د سرپرستانو د نه‌لرلو له امله نه‌شي کولی په یوازې سر پلازمېنې کابل یا نورو ولایتونو ته د خپلو تولیداتو د رسولو او پلور لپاره لاړې شي.

د طالبانو د کار او ټولنیزو چارو وزارت ویاند سمېع‌الله ابراهیمي ویلي، د دوی د «اصولو» له مراعاتولو وروسته ښځو ته په سوداګریزو چارو کې اجازه ورکوي.

د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې په وینا، دمګړۍ څه باندې ۱۰ زره افغان ښځې د سوداګرۍ جوازونه لري، خو. د نړیوال بانک د اټکل له‌مخې، شاوخوا ۱۲۰ زره نورې ښځې بې له جوازه کار کوي، چې له همدې امله کوچنۍ سوداګرۍ د افغان ښځو لپاره تر ټولو لوی کارموندونکی سکټور دی.

د یادونې وړ ده، چې د افغان ښځو لویه برخه بیا له کوره بهر بیخي کار نه‌کوي؛ د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرامد معلوماتو له مخې، تر ۲۰۲۴ کال پورې تر ۷ سلنې کمې افغان ښځې پر کارونو بوختې وې.

د دوشنبې په ورځ د بلوچستان ايالت په سېف الله کلا سيمه کې د عثمان خان کاکړ د پنځم تلين غونډې ته په خپله وينا کې مختار خان يوسفزي وويل، افغانستان کې «زموږ په خويندو، مېندو او لوڼو باندې کاروبار او ژوند بند کړل شوی، زده کړې نشي ترلاسه کولی، روزګار نشته».

هغه وويل، په افغانستان کې په سياسي فعالیتونو بندیز ده، رسنۍ او بشري حقونه د بنديز سره مخ دي او پر دې سربېره افغانستان د «پنجابي استعمار د مستقلې خطرې سره مخ دی».

مختار خان يوسفزي د پاکستان لخوا په افغانستان کې د بمباريو په تړاو وويل، پاکستان دا وايي چې په افغانستان کې د «پاکستاني طالبانو غړي، ترهګر او د هند ايجنټان ناست دي موږ پرې بمباري کوو».

هغه وويل، «د پاکستان نه پوښتنه کوم چې تا هلته (په افغانستان کې) څومره ترهګر ووژل، تا خو په روغتون کې خلک ووژل، تا د کونړ او نورستان بې ګناه ولسونه په کورونو کې مړه کړه او د پنجاب جنرالان دې دا ځواب راکړي چې په کابل کې خو بمباري کوې خو په پښتونخوا کې چې وسله وال ناست دي دا خلک چا کښېنولي دي؟».

يوسفزي وويل، پښتونخوا ته د طالب په نوم دغه خلک پاکستاني جنرالانو راوستي دي.

اغلې هجران د پخوانیو سرتېرو په دفاع کې ویلي، هغه کسان چې د افغانستان په امنیتي بنسټونو کې یې دنده ترسره کړې، د هېواد وګړي دي او باید یوازې د پخوانۍ دندې یا سیاسي تړاو له امله له ګواښ سره مخ نه شي.

هغې ټینګار کړی چې د حکومتونو بدلون باید د غچ اخستنې لامل نه شي، ځکه واکونه بدلېدونکي دي، خو د انسان ژوند، عدالت او انساني کرامت باید خوندي پاتې شي.

د نوموړې په وینا، د پخوانیو نظامیانو پر ځای د هغوی کورنۍ او بېوزله خلک د سیاسي بدلونونو تر ټولو دروند بار وړي؛ ځکه ډېری پخواني سرتېري د خپلو کورنیو یوازیني عاید برابرونکي دي.

هجران له اوسنیو واکمنانو غوښتي چې د تعقیب او فشار پر ځای د زغم، بښنې او ملي پخلاینې لاره غوره کړي، څو افغانستان د دوامدارو شخړو پر ځای د ثبات پر لور ولاړ شي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې دي چې د پخوانیو امنیتي ځواکونو د وضعیت، خوندیتوب او اقتصادي ستونزو په اړه په کور دننه او نړیواله کچه اندېښنې زیاتې شوې دي.