د ملګرو ملتونو کارپوهانو او د بشري حقونو فعالانو په یوه راپور کې ویلي چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیتونه یوازې جلا جلا سرغړونې نه دي، بلکې د ښځو د عامه ژوند د له منځه وړلو لپاره یو منظم او قانوني شوی نظام رامنځته شوی چې د «جنسیتي اپارتاید» په نوم یادېږي.
د راپور له مخې، په ۲۰۲۲ کال کې پر نجونو د پوهنتونونو بندیز د ښځینه ډاکټرانو، وکیلانو، انجنیرانو او دولتي کارکوونکو د نوي نسل د له منځه تلو لامل شوی دی.
نړیوال بانک هم اټکل کړی چې په ځینو ولایتونو کې د ښځو د کار کچه تر پنځو سلنې کمه شوې ده.
راپور زیاتوي چې د طالبانو حکومت په ۲۰۲۴ کال کې د «امر بالمعروف» تر نامه لاندې داسې قوانین نافذ کړل چې له سلو ډېر محدودیتونه په قانوني بڼه پر ښځو لګوي. په دغو محدودیتونو کې د جامو اغوستل، له محرم پرته سفر او حتی په داسې ځایونو کې خبرې کول شامل دي چې پردي نارینه یې واوري.
د ملګرو ملتونو د بشري حقونو دفتر په ارزونه کې راغلي: «موخه یوازې محدودول نه دي، بلکې له عامه ژوند څخه د ښځو حذفول دي.»
د راپور له مخې، په کابل او هرات کې د ۲۰۲۶ کال پر مهال لسګونه ښځې د دغو مقرراتو د تطبیق په لړ کې نیول شوې دي.
د ملګرو ملتونو څارونکو ویلي چې یوازې د روان کال په جون میاشت کې په هرات کې لږ تر لږه ۳۰ ښځې د حجاب د اصولو د نه مراعتولو په تور نیول شوې دي.
راپور د ماشومانو د ودونو زیاتوالي ته هم اشاره کوي او وایي چې د اقتصادي ستونزو او د نجونو د ښوونځیو د تړل کېدو له امله دغه پدیده پراخه شوې ده. د یونیسف د معلوماتو له مخې، افغانستان کې شاوخوا ۲۸ سلنه نجونې تر ۱۸ کلنۍ مخکې ودېږي.
افغانې سیاستوالې فوزیې کوفي د ښځو د وضعیت په اړه ویلي: «موږ د کلتوري محافظهکارۍ شاهدان نه یو، بلکې د ښځو د بنسټیز حذف شاهدان یو.»
راپور زیاتوي چې د ښځو پر وړاندې محدودیتونه یوازې فزیکي نه، بلکې رواني اغېزې هم لري. بشري بنسټونه وایي، د زدهکړو او کار له حقه د محرومیت له امله د ښځو او نجونو ترمنځ د خپګان، اضطراب او رواني ستونزو کچه لوړه شوې ده.
راپور وایي چې افغانې ښځې د پټو درسي شبکو، انلاین زدهکړو او مدني فعالیتونو له لارې خپلو هڅو ته دوام ورکوي.
د یوه افغان ښوونکي په وینا: «هغوی ښوونځي تړلي، خو زموږ ذهنونه یې نه دي تړلي.»
د راپور په پای کې ټینګار شوی چې د افغانستان د ښځو وضعیت نور یوازې د بشري حقونو عادي سرغړونه نه بلل کېږي، بلکې د ښځو د حذف یوه منظمه حکومتي تګلاره ده چې نړیواله ټولنه یې له پامه نه شي غورځولای.
