په شیکاګو کې لاریون؛ د ښځو پر وړاندې د طالبانو تګلارې د جنسیتي اپارتاید ښکاره بېلګه ده

د بهرنيو چارو وزارت د دوشنبې په ورځ د ايران د لسمشر مسعود پزشکیان د اسلام اباد د سفر په اړه خبرپاڼه کې وويل، له پزشکیان سره به یو لوړ پوړی پلاوی ملګری وي او د دغه سفر په ترڅ کې به پزشکيان د پاکستان له ولسمشر سره وګوري او له لومړي وزیر سره به رسمي خبرې اترې وکړي.

د بهرنيو چارو وزارت وويل، «دا سفر به د اسلام‌اباد د تفاهم لیک له لاسلیک وروسته د روانو ډیپلوماټیکو هڅو او همدارنګه د دوه اړخیزو ګټو د سیمه ییزو او نړیوالو پرمختګونو په اړه د خبرو اترو لپاره یو مهم فرصت برابر کړي».

د پاکستان د بهرنيو چارو په خبرپاڼه کې زياته کړل شوه، دا به د ایران د ولسمشر په توګه پاکستان ته د پزشکيان دویم سفر وي. «د سفر په جریان کې، دواړه خواوې به د دوه اړخیزو اړیکو بشپړ بهیر وڅېړي او په بېلابېلو برخو کې د همکارۍ د لا ژورولو لپاره نوې لارې چارې ولټوي، چې په کې سوداګري، انرژي، سرحدي امنیت، د خلکو ترمنځ تبادلې او سیمه ییز اتصال شامل دي».

د ايران ولسمشر په داسې حال کې د اسلام اباد سفر کوي، چې له دې يوه ورځ وړاندې د پاکستان او قطر هېوادونو په مينځګړيتوب د امریکا او ايران ترمنځ خبرې پيل شوې.

دغه څرګندونې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت فارسي ژبې اکاونټ له لارې خپرې شوې دي، چې پکې د ولسمشر له قوله ویل شوي: «موږ اوس د تېلو تر ټولو لوړ جریان لرو، تر هغه زیات چې مخکې هېڅکله د دې تنګي له لارې نه و تېر شوی.»

نوموړي زیاته کړې چې د هرمز تنګي د پرانیستې وضعیت له امله د انرژۍ د لېږد بهیر عادي او باثباته دی.

په همدې بیان کې د امریکا ولسمشر دا هم ویلي چې «یو هېواد به هېڅکله اټومي وسلې ترلاسه نه کړي»، خو په څرګند ډول یې د کوم هېواد نوم نه دی اخیستی.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د دغه پیغام له مخې، واشنګټن د انرژۍ د جریان د ثبات او د سیمې د امنیتي وضعیت د کنټرول په اړه مثبت دریځ لري.

د دغه راپور له مخې، چې د ژنیو له موندنو وروسته خپور شوی، اټکل کېږي چې په ۲۰۲۶ کال کې شاوخوا ۳،۷میلیونه ماشومان په افغانستان کې له شدیدي خوارځواکۍ سره مخ وي.

د مرستندویو ادارو په وینا، په ډېرو مواردو کې روغتیايي خدمتونو ته د ناوخته لاسرسي له امله د ماشومانو ژوند له خطر سره مخ کېږي او ځینې وختونه د مړینې سبب هم ګرځي.

د اوچا مشرې اولګا چرووکو ویلي، سره له دې چې په افغانستان کې د بشري مرستو هڅې روانې دي، خو د مالي سرچینو کمښت او لرې پرتو سیمو ته د لاسرسي ستونزې د مرستو بهیر له جدي خنډونو سره مخ کړی دی.

هغې زیاته کړې چې په افغانستان کې نږدې ۲۲میلیونه کسان بشري مرستو ته اړتیا لري، خو د ۱،۷میلیارد ډالرو اړتیا وړ بودجې یوازې شاوخوا ۱۴سلنه تمویل شوې ده. د نوموړې په وینا، په ځینو سیمو کې د مرستو کمښت د خلکو ژوند له سختو شرایطو سره مخ کړی دی.

راپور همداراز وايي، وچکالي او د اوبو کمښت په کلیوالو سیمو، په ځانګړې توګه بامیان ولایت کې، د خلکو د بې‌ځایه کېدو یو مهم لامل ګرځېدلی دی. ډېری کورنۍ د کرنیزو ځمکو د وچېدو او د څښاک اوبو د نشتوالي له امله خپلو سیمو پرېښودو ته اړې شوې دي.

اوچا ویلي، افغانستان ته بېرته ستنېدونکي کډوال هم له سختو ستونزو سره مخ دي، ځکه ډېری کسان داسې هېواد ته ستنېږي چې خپله له پراخ بشري بحران سره مخ دی. د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې د شمېرو له مخې، یوازې په یوه اوونۍ کې تر ۲۰ جون پورې شاوخوا ۸زره کسان افغانستان ته ستانه شوي دي.

په راپور کې د ښځو او نجونو پر وړاندې محدودیتونه هم د بشري بحران د ژورېدو یو لامل بلل شوي او ویل شوي چې دغه محدودیتونه د ښځو لاسرسی زده‌کړو، روغتیايي خدمتونو او اقتصادي فرصتونو ته اغېزمنوي.

مرستندویو ادارو خبرداری ورکړی چې په ډېرو سیمو کې د ښځینه روغتیايي کارکوونکو کمښت، په ځانګړې توګه د میندو او ماشومانو د پاملرنې په برخه کې، یوه جدي ستونزه ګرځېدلې ده.

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د روان کال له جنورۍ تر اپرېل پورې مرستندویو ادارو په افغانستان کې له ۵.۹میلیونه کسانو سره مرسته کړې، چې پکې ۳.۵ میلیونه کسانو خوراکي مرستې ترلاسه کړې دي.

ملګري ملتونه ټینګار کوي چې د اړتیا کچه لا هم لوړه ده او میلیونونه افغانان د ژوند د دوام لپاره بیړنیو او دوامداره مرستو ته اړتیا لري.

جلالي په ایکس خواله رسنۍ کې د قطر له سفارت څخه د یوې مهمې ناستې د کوربتوب له امله مننه کړې او ویلي یې دي چې دغه هېواد د افغانستان او نړیوالې ټولنې ترمنځ د رغنده تعامل د اسانتیا په برخه کې دوامداره ملاتړ کړی دی.

نوموړي په ځانګړي ډول په کابل کې د قطر سفارت او د دغه سفارت له چارواکو مننه کړې او ویلي یې دي چې د افغانستان او نړیوالې ټولنې ترمنځ د اړیکو د پیاوړتیا لپاره دا ډول غونډې مهم رول لري.

جلالي لیکلي: «د افغانستان او ملګرو ملتونو ترمنځ واقعي او عمل‌محوره تعامل د باور جوړونې، متقابل درک او عملي همکاریو د پرمختګ لپاره حیاتي اهمیت لري.»

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت دغه چارواکي دا څرګندونې په داسې حال کې کړې چې قطر په وروستیو کلونو کې د افغانستان او نړیوالو بنسټونو ترمنځ د سیاسي او ډیپلوماټیکو اړیکو د اسانتیا په برخه کې مهم رول لوبولی دی.

جبهې په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، برید د کابل ښار د دولسمې حوزې اړوند د ملي امنیت د رهایشي ښارګوټي په سیمه کې د شپې شاوخوا ۸:۲۰ بجې ترسره شوی دی.

د خبرپاڼې له مخې، د ازادۍ جبهې جنګیالیو د طالبانو د امر بالمعروف ادارې د محتسبانو لېږدوونکی موټر په نښه کړی دی. جبهه ادعا کوي چې په دې برید کې «دوه طالب جنګیالي وژل شوي او دوه نور ټپیان شوي دي.»

ازادۍ جبهې د طالبانو د امر بالمعروف اداره «بدنامه» بللې او ادعا یې کړې چې د دې ادارې محتسبان د خلکو، په ځانګړي ډول د ښځو، پر ژوند د محدودیتونو په لګولو او ځورونې کې رول لري.

په خبرپاڼه کې راغلي: «د ازادۍ جبهې مبارزین د امر بالمعروف د ملیشو فعالیتونه تر څار لاندې لري او په مناسبو فرصتونو کې به یې په نښه کړي.»

جبهې همداراز له افغانانو غوښتي چې د طالبانو د محدودیتونو او د څپنې د ماشین پر ضد د خپلې مبارزې په بهیر کې ورسره همکاري وکړي.

طالبانو تر اوسه د دې ادعا په اړه څه نه دي ویلي، او د ازادۍ جبهې د ادعاوو په خپلواکه توګه د تایید امکان نه دی موندل شوی.