د سرپل یو شمېر اوسېدونکي: «د څښاک اوبو لپاره طالبان له خلکو پیسې اخلي»

باخبره سرچینو د دوشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل -پښتو ته وویل، چې د طالبانو پنځه کسیز پلاوی دا مهال په ترکیه کې دی او ټاکل شوې په دغه هېواد کې د جرمني له سفارت نه ویزې واخلي او په همدې ویزو بروکسل ته لاړ شي.

د طالبانو پلاوی د افغان کډوالو د بېرته ستنولو او د مهاجرت اړوندو تخنیکي موضوعاتو په اړه د اروپايي ټولنې له چارواکو سره د خبرو لپاره بلل شوی دی.

اروپايي ټولنه غواړي له طالبانو سره د هغو افغانانو د بېرته ستنولو په اړه عملي میکانیزمونه وڅېړي چې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه یې رد شوي، جرمونه یې کړي او یا د امنیتي ګواښونو په توګه ګڼل کېږي.

بلجیم، چې د اروپايي ټولنې د بنسټونو کوربه هېواد دی، ویلي چې په عادي شرایطو کې طالبانو ته ویزې نه ورکوي، خو د اروپايي بنسټونو د کوربه‌توب د مکلفیتونو له امله د پلاوي د سفر مخه نه شي نیولی. د بلجیم امنیتي ادارو د پلاوي د غړو لومړنۍ ارزونې هم ترسره کړې دي، خو ویزې یې تر دې دمه نه دي صادرې کړې.

د بلجیم د بهرنیو چارو وزارت نن دوشنبه افغانستان انټرنشنل ته وویل چې لاتروسه د طالبانو پلاوي ته وېزې نه دي صادرې شوې.

یاد وزارت د طالبانو د پلاوي د نومونو په ډاګه کولو څخه ډډه کړې، خو افغانستان انټرنشنل ته باخبره سرچینو ویلي، چې د طالبانو په پلاوي کې د عبدالقهار بلخي ترڅنګ ددې ډلې د کورنیو چارو وزارت د بهرنیو اړیکو د ریاست مرستیال هدایت الله پکتین هم شامل دی.

د جرمني یو شمېر رسنیو په استانبول کې د طالبانو او جرمني د ډيپلوماټانو ترمنځ د ناستې خبر ور کړی او ویلي یې دي، چې افغانستان ته د افغان پناه غوښتونکو د ډیرو الوتنو په بدل کې برلین د طالبانو د شپږو ډیپلوماټانو د منلو ژمنه کړې ده.

سرچینو په دې تړاو د افغانستان انټرنشنل د پوښتنې په ځواب کې چې ایا دا ناسته د طالبانو له همدغه پنځه کسیز پلاوي سره چې بروکسل ته ځي، شوې او که ددې ډلې له نورو استازو سره، څه ونه ویل.

طالبان بروکسل ته په خپل دغه سفر کې هڅه کوي له اروپايي هېوادونو څخه په جرم تورنو افغانانو د شړلو په بدل کې پر یادو هېوادونو خپل ډېپلوماټان ومني.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت او په ترکیه کې ددغه هېواد سفارت د طالبانو پلاوي ته د ویزو ورکولو په تړاو تر دې دمه څه نه دي ویلي او نه یې هم د طالبانو د شپږو ډیپلوماټانو پر سر له دې ډلې سره د هوکړې خبر تایید کړی دی.

دغه سفر په اروپا کې له نیوکو سره هم مخ شوی او د اروپايي پارلمان یو شمېر غړو او په ۲۷ هېوادونو کې میشتو افغان مدني فعالانو او د ښځو د حقونو مدافعانو د طالبانو استازو ته د ویزو له ورکولو سره مخالفت کړی، ځکه دوی باور لري چې دا ډول اړیکې د طالبانو د حکومت د غیر مستقیم مشروعیت لامل کېدای شي.

بروکسل ته د طالبانو د پلاوي دغه سفر داسې مهال دی، چې اروپايي پارلمان د کډوالو په تړاو یو نوی قانون تصویب کړی دی.

دیاد ټرمینل مسوول امین‌الله غوریاني د طالبانو اړوند رسنیو ته ویلي، چې د ترمینل د بېلابېلو برخو د جوړولو چارې لا هم روانې دي او له بشپړېدو وروسته به موټرچلوونکو او مراجعه کوونکو ته لا پراخ خدمات وړاندې شي.

په ورته وخت کې، د تورغونډۍ بندر د ترانسپورټ ریاست مسوولان وایي، د دغه ټرمینل فعالیت به د باروړونکو موټرو د تګ راتګ په بهیر کې د لا ښه نظم د رامنځته کېدو او موټرچلوونکو او ترانسپورتي شرکتونو ته د لا ډېرو اسانتیاوو د برابرېدو لامل شي.

د طالبانو د هرات د تورغونډۍ بندر د ترانسپورټ مدیر عبدالغفور بریالي ویلي، ټول هغه باروړونکي موټر چې له ترکمنستان څخه افغانستان ته داخلیږي، په دې ټرمینل کې به تم کېږي او د اړینو پړاوونو تر بشپړولو وروسته به خپل سفر ته دوام ورکوي.

یو شمېر موټرچلوونکو هم د دغه ټرمینل له جوړېدو هرکلی کړی او وایي، د تم کېدو، استراحت او د اړتیا وړ خدماتو د ترلاسه کولو لپاره د مناسب ځای موجودیت به د دوی ستونزې تر ډېره راکمې کړي.

د هرات تورغونډۍ بندر، چې د هېواد په لوېدیزه حوزه کې دویم ستر بندر بلل کېږي، د ټرانزیټ، سوداګرۍ او د توکو د لېږد رالېږد په برخه کې ځانګړی اهمیت لري او هر کال د وارداتو او صادراتو پام وړ کچه د همدې بندر له لارې ترسره کېږي.

کابل ته د قزاقستاني پلاوي د سفر پرمهال د قزاقستان «کونسنګ ټېکنالوجي» شرکت د طالبانو د عامې روغتیا له وزارت نه یو لوی دولتي قرارداد ترلاسه کړی، چې ارزښت یې شاوخوا ۴۵ میلیونه ډالره دی.

د دغه قرارداد له مخې به افغانستان ته ۴۵۰۰ ځانګړي طبي بکسونه یا «سویټ کیسونه» ورکړل شي، چې د ټېلې مېډیسن یا لر طبي خدماتو لپاره کارېږي.

دغه پروژه د قزاقستان او طالبانو ترمنځ د روغتیايي ټکنالوژۍ د همکارۍ یوه مهمه برخه بلل کېږي او هدف یې هغو سیمو ته د روغتیايي خدماتو رسول ګڼل شوي، چې هلته روغتونونو او متخصصو ډاکټرانو ته لاسرسی کم دی.

دا طبي بکسونه چې شاوخوا ۸،۵ کیلو ګرامه وزن لري، د وړو ګرځنده کلینیکونو په څېر ډیزاین شوي دي.

په دې وسیلو کې د تشخیص پرمختللې ټکنالوژي شامله ده چې کولی شي د څو دقیقو په موده کې د ناروغ لومړني طبي معاینات و کړي. په دې معایناتو کې د وینې ابتدایي تحلیل شامل دی چې د وینې کمي، ګلوکوز، پروټین، بلیروبین او نورو شاخصونو اندازه پکې کېږي، همدارنګه د ادرار معاینات لکه د لوکوسایتونو، اسیدیټي، نایتریت او نورو ارزونه هم پکې شامله ده.

سربېره پر دې، دا بکسونه د زړه برېښنايي معاینه (ECG) هم کولی شي او د ۱۲ مزو تفصیلي تحلیل وړاندې کوي.

همدارنګه د وینې فشار، نبض، د وینې د اکسیجن کچه، د بدن تودوخه، ساکچه او د سږو او زړه اورېدنه یا درزا هم پکې شونې ده. د راپور له مخې، حتا د جنین د زړه فعالیت او د امیندوارۍ اړوند ځینې ارزونې هم په دې سیسټم کې شاملې دي.

د یاد شرکت په وینا، د دې ټکنالوژۍ کارونه داسې ده چې په کلیو او لرې پرتو سیمو کې روغتیايي کارکوونکی د ناروغ معلومات او معاینات راټولوي او بیا یې د انټرنېټ له لارې لویو ښارونو ته لېږي او متخصص ډاکټران کولای شي له لرې څخه د ناروغ معلومات وګوري، تحلیل یې کړي او تشخیص او نسخه ورکړي.

د شرکت د معلوماتو له مخې، دا ټکنالوژي لومړی په قزاقستان کې د کلیوالي سیمو لپاره جوړه شوې وه، وروسته یې نړیوال بازار ته لاره ومونده او اوس افغانستان ته د دې لوی قرارداد له لارې د صادرېدو ترڅنګ یې د زمبابوې او ایران په بازارونو کې هم د پراختیا هڅې روانې دي.

دغه سیستم د مصنوعي ځیرکتیا پر بنسټ «HES-7» ګرځنده تشخیصي سیسټم نومیږي او په کابل کې په افغان- قزاق نندارتون کې هم نندارې ته اېښودل شوی و.

نوموړی وایي، د لارو بندېدو له کبله په پاکستان کې کاروبار سخت زیانمن شوی او په سلګونه زره خلک وزګار شوي دي. هغه د سوداګرۍ خونې له مسوولینو سره په لیدنه کې ویلي، چې په یاده جرګه کې به د سوداګرۍ او صنعت اړوند ټول مهم شریکان ګډون ولري او د ستونزو پر اوږدمهاله حل به هر اړخیز بحثونه وکړي.

نوموړي زیاته کړې، تر هغې چې افغانستان او د منځنۍ اسیا هېوادونو ته سوداګریزې لارې په بشپړ ډول بیا ‌نه‌وي‌ پرانیستل شوې پاکستان به له اقتصادي ځوړ سره مخ وي. هغه غوښتنه کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ سیاسي اختلاف دې له سوداګرۍ جلا شي؛ ترڅو دواړه خواوو ته عام خلک له زیان څخه وژغورل شي.

ورته مهال په تورخم کې د سوداګرۍ خونې مسوولین وایي، چې د لارې تړل پاتې کېدو له کبله ۲۰ لکه کسان وزګار شوي او سوداګرو د دغه لارو د بندېدو له کبله شاوخوا ۲۷۸ مېلیونه ډالر مالي زیان لیدلی.

د افغانستان انټرنشنل - پښتو خبریال جواد شینواري د دغه غونډې د ګډونوالو په حواله ویلي، چې د لارو د بندېدو له کبله د خیبر پښتونخوا ۵۰ سلنه کاروباري فعالیتونه اغېزمن شوي او ګڼ سوداګر اړ شوي چې خپل فعالیتونه لاهور او نورو ښارونو ته انتقال کړي.

اسد قیصر د جولای میاشتي جوړېدونکې جرګه د ستونزو د حل، سیمه‌ییزې سوداګرۍ او اقتصادي فعالیتونو د بیارغونې لپاره اغېزمنه ګڼلې ده.

سرچینو زیاته کړې چې نیول شوي کسان د طالبانو عدلیې وزارت په ودانۍ کې د طالبانو د عدلیې وزیر په «شخصي بندخونه» کې ساتل کېږي.

یوې سرچینې وویل چې طالبان په کابل کې د شیعه‌وو څو جوماتونو ت ورغلل او د محرم بیرغونه یې وشلول او راښکته یې کړل.

د سرچینو په وینا، د طالبانو ځواکونو د امام حسین مجتبی جومات، په قلعه شهاده کې محمدي جومات، په امید سبز ښارګوټي کې نبي اکرم جومات، په سرکاریز کې ګلزار شهدا تکیه‌خانه، په کارته سه کې د حسنین جومات، د رسالت مدرسې جومات او په کابل کې د عدلیې وزارت ته څېرمه د افشاریانو جومات پلټلي دي.

دا په داسې حال کې ده چې د سرچینو په وینا، طالبانو مخکې له شیعه عالمانو سره په یوه ناسته کې، تر «ځانګړو شرایطو لاندې» د محرم د ویر مراسمو ترسره کولو اجازه ور کړې وه.

د دغې پېښې په لړ کې ویل شوي چې په کابل کې د محرم د مراسمو د ترسره کولو د همغږۍ ډلې د طالبانو د استخباراتو د ریاست له مرستیال تاج‌میر جواد سره لیدلي او خپل شکایت یې ورته وړاندې کړی دی.

د سرچینو په وینا، تاج‌میر جواد ویلي چې شیعه‌وګړي د پخوانۍ پرېکړې له مخې کولای شي د محرم مراسم ترسره کړي او د مراسمو د همغږۍ له ډلې یې غوښتي چې د نیول شویو کسانو نومونه ورته وسپاري څو د هغوی د خوشې کولو په اړه اقدام وشي.

تر اوسه د عدلیې وزارت یا د طالبانو د چارواکو له لوري په دې اړه هېڅ رسمي غبرګون نه دی خپور شوی.

په ورته وخت کې د مزارشریف یوه اوسېدونکي هم د دوشنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته خبر ورکړ چې طالبانو په دغه ښار کې لږ تر لږه درې تنه د محرم د ویرمراسمو له امله نیولي دي.

طالبانو واک ته له بېرته رسېدو وروسته د محرم د ویر او ماتم مراسم محدود کړي او په ځینو مواردو کې یې دا غونډې په تاوتریخوالي اړولې دي.

مخکې د افغانستان د شیعه علماوو شورا د یوې اعلامیې په خپرولو سره د طالبانو له ادارې غوښتي وو چې په ټول هېواد کې د ماتم د مراسمو امنیت ټینګ کړي.

دغې شورا د عاشورا د مراسمو د ترسره کولو لپاره له هر ډول محدودیتونو د پاکې، ارامې او امنې فضا پر رامنځته کېدو ټینګار کړی دی.