د پښتونخوا نېشنل عوامي ګوند مشر خوشحال خان کاکړ وایي، چې له افغانستان او د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره د سوداګرۍ د پراخېدو لپاره باید اسانتیاوې برابرې شي؛ ځکه پر ډیورنډ کرښه د محدودیتونو او امنیتي خنډونو له امله د سیمې سوداګر او کاروباریان له ستونزو سره مخ دي.
نوموړي د خپل پلار او د پښتون ملتپال سیاستوال عثمان کاکړ د پنځم تلین په مناسبت جوړې شوې غونډې ته د وینا پرمهال ویلي، چې له افغانستان سره د سوداګرۍ پر وړاندې شته محدودیتونو د پښتنو پر اقتصاد منفي اغېز کړی او د سیمې اقتصادي فعالیتونه یې اغېزمن کړي دي. خوشحال خان کاکړ د بلوچستان د سیفالله کلا ولسوالۍ په یاده غونډه کې ادعا وکړه، چې پښتانه په پاکستان کې له سیاسي، اقتصادي او بشري ستونزو سره مخ دي او د خپلو بنسټیزو حقونو ترلاسه کولو لپاره به مبارزه روانه ساتي. نوموړي زیاته کړې، چې پښتانه د خپلې ابادۍ په تناسب په حکومتي ادارو، کابینې، پارلمان، دولتي دندو او پرمختیايي بودجو کې مناسبه ونډه نهلري. د هغه په وینا؛ د پښتنو سیمې د اوږدې مودې راهیسې له بېوزلۍ، بېکارۍ او د بنسټیزو اسانتیاوو له کمښت سره مخ دي. خوشحال خان کاکړ په خپله وینا کې د امنیتي پوستو، نیونو، پوځي عملیاتو او د خلکو د تګراتګ پر محدودیتونو هم نیوکه وکړه. هغه ادعا وکړه، چې په پښتني سیمو کې د امنیتي تدابیرو له امله د خلکو ورځنی ژوند، سوداګري او اقتصادي فعالیتونه اغېزمن شوي دي. نوموړي همداراز د بشري حقونو، عدالت او برابرۍ غوښتنه وکړه او ویې ویل، چې د پښتنو د سیاسي استازیتوب، اقتصادي پرمختګ او ټولنیزو حقونو لپاره به خپلې هلې ځلې جاري ساتي. هغه د بېلابېلو ولسي او سیاسي خوځښتونو د غوښتنو ملاتړ هم څرګند کړ او له حکومته یې وغوښتل، چې د خلکو قانوني او بنسټیزو غوښتنو ته ځواب ووایي، د بشري حقونو درناوی وکړي او د ولسونو ترمنځ د برابرۍ لپاره عملي ګامونه پورته کړي. د غونډې ګډونوالو هم د عثمان کاکړ سیاسي مبارزې او خدمتونه وستایل او هغه یې د پښتنو د حقونو او ولسي سیاست یو مهم غږ وباله. د یادونې وړ ده، چې عثمان کاکړ د بلوچستان د ملتپال سیاست یو له مخکښو څېرو و، چې د ۲۰۲۱کال په جون میاشت کې ووژل شو. د هغه د مړینې کلیزه هر کال د نوموړي د پلویانو او سیاسي ملګرو لهخوا په بېلابېلو سیمو کې نمانځل کېږي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
