په کابل کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ خبر ورکړی، چې د غلو یوه اووه کسیزه ډله یې نیولې ده. د یادې قوماندانۍ په خبرپاڼه کې چې د دوشنبې په ورځ (د چنګاښ لومړۍ نېټه) خپره شوې راغلي، چې یادې ډلې له کورونو او صرافانو څخه غلاوې کولې.
د خبرپاڼې له مخې؛ نیول شویو کسانو پر خپلو جرمونو اعتراف کړی او له هغوی د دوو میلو وسلو ترڅنګ غلا شوي توکي او نغدې پیسې هم ترلاسه شوې دي. طالبان وایي، د یادو کسانو قضیه د قانوني بهیر بشپړېدو لپاره تر څېړنې لاندې ده.
یوې جرمنۍ ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د دغه هېواد چارواکو او د طالبانو ترمنځ د افغان کډوالو د اېستلو په اړه په استانبول کې پټې خبرې شوې دي. راپور زياتوي، چې په دغه خبرو کې طالبانو جرمني ته د خپلو ۶ نورو ډیپلوماټانو پر لېږد ټینګار کړی دی.
«اېن.ډي.ار» رسنۍ په خپل راپور کې ویلي، چې د جرمني فدرالي حکومت غواړي افغانستان ته د افغان کډوالو او پناهغوښتونکو د اېستلو الوتنو شمېر زیات کړي. په راپور کې ویل شوي، داسې ښکاري چې د دغه اقدام لپاره حکومت د طالبانو یوه غوښتنه منلې ده.
د راپور له مخې؛ د دغه خبرو په بدل کې به شپږ نور طالب ډیپلوماتان جرمني ته ومنل شي، خو جرمني یوازې د خبرو ترسره کېدل تایید کړي او د راپور نور جزییات یې نهدي تایید کړي. په راپور کې راغلي: «ټاکل شوې ده، چې شپږ نور طالب ډیپلوماتان جرمني ته واستول شي؛ دا د طالبانو د حکومت یوه مهمه غوښتنه وه».
د ډیپلوماتیکو سرچینو په وینا؛ دغه پرېکړه د طالبانو د حکومت او د جرمني د کورنیو چارو وزارت د لوړپوړو استازو او ډیپلوماتانو ترمنځ د څو ورځنیو پټو خبرو اترو پایله ده. دغه غونډه تېره اوونۍ د استانبول په یوه هوټل کې ترسره شوې وه.
د جرمني د کورنیو چارو وزارت یادې ورځپاڼې ته منلې: «د جرمني د کورنیو چارو وزارت د استازو او د طالبانو حکومت د استازو ترمنځ په تخنیکي کچه خبرې شوې دي»؛ خو د خبرو د ځای او مودې په اړه یې څه نهدي ویلي.
بېلډ ورځپاڼې هم راپور ورکړی، چې د پلان له مخې به په میاشت کې تر درېیو پورې چارټر الوتنې کېږي.د بیلډ ورځپاڼې د رپوټ له مخې،؛په ۲۰۲۶کال کې کابل ته تر اوسه درې د اخراج الوتنې شوې دي او په یوه تازه اقدام کې یوازې د سېشنبې په ورځ ۳۲ افغان مجرمین افغانستان ته ولېږدول شوي. دغه کسان د جرمني چارواکو لهخوا «جدي مجرمین او خطرناک کسان» بلل شوي دي.
د جرمني حکومت غواړي دغه پروسه یو منظم سیستم ته واړوي، چې «د اخراج هوایي کرښه» یا د اخراج هوایي پل ورته ویل کېږي. د راپور له مخې؛ اوسمهال لږ تر لږه ۱۰۰ افغان وګړي چې د اخراج لپاره چمتو بلل کېږي، په زندانونو یا د اخراج په مرکزونو کې دي. سربېره پر دې، د عادي الوتنو له لارې هم اخراج په هر وخت کې ممکن دی.
په پکتیکا ولایت کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ خبر ورکړی، چې د نشهیي توکو پر وړاندې د مبارزې ځواکونو یې د مرکز ښرنې د دویمې امنیتي حوزې اړوند سیمه کې پر ۱۲ جریبه ځمکه کرل شوي کوکنار لهمنځه وړي دي.
د یادې قوماندانۍ د معلوماتو له مخې؛ د کوکنارو د کر په تړاو اووه تنه هم نیول شوي، چې د هلمند ولایت اوسېدونکي دي. ویل کېږي، نیول شوي کسان د عدلي څېړنو لپاره اړوندو ارګانونو ته سپارل شوي دي.
طالبانو تر دې وړاندې هم د پکتیکا ولایت په بېلابېلو سیمو کې د کوکنارو کښتونو د لهمنځه وړلو خبر ورکړی و. دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت هره ورځ د نشهیي توکو د قاچاق او خرڅلاو په تور د لسګونه کسانو د نیولو ادعا کوي.
خو یوناما بیا تېره میاشت راپور ورکړی و، چې په ۲۰۲۳کال کې د کوکنارو پر کښت د بندیز له عملي کېدو وروسته د کوکنارو کښت په ټول افغانستان کې په پراخه کچه کم شوی؛ خو اوس له سوېل لویدیځ څخه شمال ختیځ ته لېږدول شوی.
له بل پلوه د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د نشهيي توکو پر وړاندې د مبارزې معینیت د همغږۍ مشر عبدالحق مطیع د نشهیي توکو د کښت، قاچاق او مخنیوي په اړه جوړې شوې غونډې ته د وینا پرمهال ویلي، چې نړۍ ورسره د نشهيي توکو د کښت په مخنیوي کې هیڅ ډول مرسته نهده کړې.
تر دې وړاندې د طالبانو د نشهيي توکو پر وړاندې د مبارزې مرستیال عبدالرحمان منیر په کابل کې د ملګرو ملتونو د نشهيي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې ادارې له مشر پولیک اوک سره په لیدنه کې له هغه غوښتنه کړې وه، چې نړۍوال سازمانونه باید د نشهيي توکو پر وړاندې مبارزه د سیاسي موخو قرباني نهکړي.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بېنېټ د اروپایي ټولنې له لوري د کډوالو او پناهغوښتونکو په ځانګړي ډول د افغان پناهغوښتونکو د چټک اېستلو نوې تګلاره د اندېښنې وړ بللې ده.
بېنېټ پر اېکس پاڼه په خپور شوي پیغام کې ویلي، چې افغانان باید نا امنه ځای ته ونه لېږل شي. نوموړي ټینګار کړی، د کډوالو حقونو سره باید نړۍوال معیارونه په پام کې ونیول شي او هېڅ پناه غوښتونکی باید داسې هېواد ته ونه لېږل شي چې هلته یې ژوند له ګواښ سره مخ وي.
نوموړي د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر ولکر ترک هغه بیان شریک کړی، چې پهکې د یادې پرېکړې له امله خواشینې څرګنده شوې او ټینګار شوی چې د بشري حقونو او د کډوالو نړۍوال قانون مراعت باید حتمي وي.
هغه ټینګار کړی، چې د بشري حقونو له اصولو سره سم عمل کول د ټولو هېوادونو مسوولیت دی او د کډوالو د جبري اېستلو په اړه پرېکړې باید د نړۍوالو قوانینو پر بنسټ وشي. بېنېټ همداراز د دغه پیغام په څنډه کې بروکسل کې له طالب چارواکو سره لیدنه افغانانو او په ځانګړي ډول افغان ښځو ته سپکاوی بللی.
دا په داسې حال کې ده، چې اروپايي پارلمان د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۷مه) د یادې ټولنې غړو هېوادونو کې په ناقانونه توګه د مېشتو کډوالو د بېرته ستنولو په اړه د اروپایي ټولنې په سیاستونو کې پراخ بدلونونه تصویب کړل.
د اروپايي پارلمان د خبرپاڼې له مخې؛ د نوي قانون موخه د بنسټیزو حقونو او نړۍوالو قوانینو له مخې د بېرته ستنولو لړۍ ساده کول او ګړندي کول دي. یادې پرېکړې د افغان کډوالو د اېستلو په اړه د بشري حقونو سازمانونو پراخ غبرګونونه راوپارول. د دغه غبرګونونو په لړ کې تر ۴۰ زیاتو مدني او د بشري حقونو بنسټونو په یوه پرانیستي لیک کې د اروپايي ټولنې له لوړپوړو چارواکو غوښتي، چې افغانستان ته د افغان کډوالو ستنول سملاسي ودروي او له هغو تګلارو ډډه وکړي چې د طالبانو د ادارې د مشروعیت لامل کېږي.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) خبر ورکړی، چې په ۲۰۲۶کال کې به په افغانستان کې شاوخوا ۱۶ مېلیونه کسان د اوبو، حفظالصحې او روغتیايي خدمتونو مرستو ته اړتیا ولري.
اوچا پر اېکس پاڼه په یوه پیغام کې ویلي، د اوبو کمښت د خلکو پر ورځني ژوند ژور اغېز کوي او کورنۍ اړ باسي چې د خوندي اوبو ترلاسه کولو لپاره پراخې هڅې وکړي. د یادې ادارې په وینا؛ ماشومان د اوبو د کمښت له امله له زیاتو روغتیايي ګواښونو سره مخ کېږي او سیمهییزې ټولنې د دغه ستونزو د مدیریت او مقابلې لپاره له جدي ننګونو سره مخامخ دي.
اوچا د اوبو او حفظالصحې په برخه کې د بشري مرستو پر دوام ټینګار کړی او د اړمنو افغانانو د ملاتړ غوښتنه یې کړې ده. دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې یوناما ویلي و، افغانستان د اقلیمي بدلونونو له سختو اغېزو سره مخ هېوادونو له ډلې دی او اوږدمهاله وچکالۍ، د ځمکو شاړېدل او د اوبو کمښت د خلکو ژوند او د خوړو خوندیتوب له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.
همداراز ملګرو ملتونو ویلي، چې د اقلیمي بدلونونو او وچکالۍ دوام په افغانستان کې د زیانمنو ټولنو پر بشري وضعیت فشارونه نور هم زیات کړي دي.
په غور کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست ویلي، چې په دغه ولایت کې د سبزیجاتو د تولید او تازه کرنیزو محصولاتو د بازارموندنې لپاره له ۱۲۰ زیاتې شنې خونې جوړې او فعالې شوې دي.
د یاد ریاست د رسنیز مسوول ضیاالحق جویا په وینا؛ دغه شنې خونې چې د ولایت په کچه فعالې دي، وړې او لویې شنې خونې پهکې شاملې دي او هره ورځ د دغه شنو خونو له لارې سلګونه کیلوګرامه تازه سبزیجات بازار ته وړاندې کېږي.
هغه وایي، په دغه شنو خونو کې بادرنګ، روميان، بېنډۍ، کدو او د سبزیجاتو نور ډولونه کرل کېږي. نوموړي زیاته کړې، د دغه شنو خونو فعالیت نه یوازې د کرنیزو محصولاتو په زیاتوالي کې مرسته کړې؛ بلکې سلګونه کسانو ته یې د کار زمینه هم برابره کړې ده.
یاد ریاست د شنو خونو جوړېدل د عوایدو او کرنیزو حاصلاتو د زیاتوالي لپاره ګټور بولي او وایي، یادې چارې د اقتصادي وضعیت په ښه والي کې مرسته کړې ده.