د کډوالو جبري اېستنه؛ ریچارډ بېنېټ وایي افغانان باید ناامنه ځای ته ونه لېږل شي

اوچا پر اېکس پاڼه په یوه پیغام کې ویلي، د اوبو کمښت د خلکو پر ورځني ژوند ژور اغېز کوي او کورنۍ اړ باسي چې د خوندي اوبو ترلاسه کولو لپاره پراخې هڅې وکړي. د یادې ادارې په وینا؛ ماشومان د اوبو د کمښت له امله له زیاتو روغتیايي ګواښونو سره مخ کېږي او سیمه‌ییزې ټولنې د دغه ستونزو د مدیریت او مقابلې لپاره له جدي ننګونو سره مخامخ دي.

اوچا د اوبو او حفظ‌الصحې په برخه کې د بشري مرستو پر دوام ټینګار کړی او د اړمنو افغانانو د ملاتړ غوښتنه یې کړې ده. دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې یوناما ویلي و، افغانستان د اقلیمي بدلونونو له سختو اغېزو سره مخ هېوادونو له ډلې دی او اوږدمهاله وچکالۍ، د ځمکو شاړېدل او د اوبو کمښت د خلکو ژوند او د خوړو خوندیتوب له جدي ګواښ سره مخ کړی دی.

همداراز ملګرو ملتونو ویلي، چې د اقلیمي بدلونونو او وچکالۍ دوام په افغانستان کې د زیانمنو ټولنو پر بشري وضعیت فشارونه نور هم زیات کړي دي.

د یاد ریاست د رسنیز مسوول ضیاالحق جویا په وینا؛ دغه شنې خونې چې د ولایت په کچه فعالې دي، وړې او لویې شنې خونې په‌کې شاملې دي او هره ورځ د دغه شنو خونو له لارې سلګونه کیلوګرامه تازه سبزیجات بازار ته وړاندې کېږي.

هغه وایي، په دغه شنو خونو کې بادرنګ، روميان، بېنډۍ، کدو او د سبزیجاتو نور ډولونه کرل کېږي. نوموړي زیاته کړې، د دغه شنو خونو فعالیت نه یوازې د کرنیزو محصولاتو په زیاتوالي کې مرسته کړې؛ بلکې سلګونه کسانو ته یې د کار زمینه هم برابره کړې ده.

یاد ریاست د شنو خونو جوړېدل د عوایدو او کرنیزو حاصلاتو د زیاتوالي لپاره ګټور بولي او وایي، یادې چارې د اقتصادي وضعیت په ښه والي کې مرسته کړې ده.

د افغانستان د تېر جمهوري نظام د بهرنیو چارو پخواني وزیر محمد حنیف اتمر د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۱مه) په همدې تړاو په یوه پیغام کې عبدالاحد مومند د افغانستان «ستر ویاړ او ملي اتل» بللی او ویلي یې دي، چې هغه د لومړي ځل لپاره سپېڅلی قرانکریم فضا ته یووړ او په دې توګه یې د خپل ملت د دیني ارزښتونو، ایمان او فرهنګي هویت ښکلی استازیتوب وکړ.

اتمر زیاته کړه: «هغه له فضا څخه د افغانستان له ولس او د وخت له ولسمشر شهید ډاکټر نجیب‌الله، سره په خپلې مورنۍ ژبې پښتو خبرې وکړې او د افغانانو ویاړ یې د ځمکې له پولو هاخوا، تر فضا پورې ورساوه».

لومړنی افغان ستورمزلی عبدالاحد مومند په جرمني کې ومړ | افغانستان انټرنشنل پښتو

له دې سره سم، پښتون سیاستوال افراسیاب خټک هم په همدې اړه په خپل پیغام کې ویلي، فضا ته د ستورمزلي عبدالاحد مومند سفر د پرمختیا په مزل کې د افغان ولس د نړی والو په سیالۍ کې د شاملیدو د عزم څرګندونه وه او زیاته یې کړه: «هغه [عبدالاحد مومند] یو تاریخی سمبول وو، د هغه مړینې ستره تشه رامنځته کړې چې ډکولو ته یې باید افغان ځوانان ملاګانې وتړي».

محمد اشرف غني: د افغان ستورمزلي عبدالاحد مومند ناڅاپي مړينې ودردولم | افغانستان انټرنشنل پښتو
په ورته وخت کې د افغانستان د تېر جمهوري نظام د چارو ادارې پخواني رييس فضل محمود فضلي ویلي: «عبدالاحد مومند د افغانستان او اسلامي نړۍ لومړنی فضانورد و چې د میر فضایي سټېشن ته یې د سپېڅلي قرانکریم یوه نسخه او د افغانستان درې رنګه ملي بیرغ له ځان سره یووړل. همدارنګه، د ده په برکت پښتو ژبه د لومړي ځل لپاره فضا ته ورسېده او د انسانانو د فضایي سفرونو په تاریخ کې پرې خبرې وشوې».

لومړنی افغان ستورمزلی عبدالاحد مومند د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۱مه) د سرطان ناروغۍ له امله په ۶۷ کلنۍ کې په جرمني کې ومړ. مومند لومړنی کس وو چې پښتو یې په فضا کې له اورېدل شویو لومړنیو ژبو وګرځوله او له ځان سره یې قران کریم یووړ.

مومند د ۱۳۶۷ کال په وږي میاشت کې د «سایوز ټي‌ام-۶» فضايي ماموریت د غړي په توګه د میر فضايي سټېشن ته سفر وکړ او شاوخوا ۹ ورځې یې په فضا کې تېرې کړې.

مومند د ۱۳۳۷ کال په مرغومي میاشت کې په غزني کې په یوه بزګره کورنۍ کې زیږیدلی وو او په افغانستان او پخواني شوروي اتحاد کې له زده کړو وروسته د افغانستان په هوايي ځواک کې شامل شو.

هغه لومړنی افغان او د نړۍ څلورم مسلمان وو چې فضا ته یې سفر وکړ او لومړنی مسلمان وو چې قرانکریم یې فضا ته یووړ.

د یادونې وړ ده، چې طالبانو لا تر اوسه د عبدالاحد مومند د مړینې په تړاو هېڅ غبرګون نه‌دی ښودلی.

دغه بنسټ د غبرګولي په ۳۱مه په خپاره کړي راپور کې ویلي چې د هېواد په ګڼو کلیوالي او لرې پرتو سیمو کې ښځې لا هم د روغتیايي اسانتیاوو د نشتوالي له امله له جدي روغتیايي ستونزو سره مخ دي او ډېری زېږونونه له روغتیايي مرکزونو بهر ترسره کېږي.

د راپور له مخې، سیمه‌ییزو روغتیايي مرکزونو ته د ښځو لاسرسی د دې لامل شوی چې امیندوارې ښځې د امیندوارۍ پر مهال د احتمالي ګواښونو په اړه لا زیات معلومات ترلاسه کړي او د اړتیا پر مهال روغتیايي مرستې وغواړي.

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق ویلي چې ښځو ته په دغو مرکزونو کې د منظمو معایناتو، واکسینونو، غذایي مکملونو او روغتیايي مشورو برابرول د هغوی د روغتیايي وضعیت په ښه‌والي کې مهم رول لوبوي.

د دغه بنسټ په وینا، د روغتیايي پوهاوي زیاتوالی د دې سبب شوی چې ښځې د امیندوارۍ او زېږون پر مهال د خطر نښې په وخت وپېژني او د جدي ستونزو له رامنځته کېدو مخکې درملنه ترلاسه کړي.

یاد سازمان ټینګار کړی چې د روغتیايي خدماتو پراختیا او د ښځو لپاره د تخصصي پاملرنې زیاتوالی نه یوازې د خوندي زېږونونو کچه لوړوي، بلکې د مخنیوي وړ ناروغیو او د میندو او ماشومانو د مړینې خطر هم راکموي.

د امریکا د ولسمشر مرستیال جي‌‌ډي وېنس د یکشنبې په ورځ (د غبرګولي ۳۱مه) په سویس کې د څلور اړخیزو خبرو اترو پرمهال خبریالانو ته وویل، «زما په ژوند کې دوه کسان ډېر مهم دي؛ یو هندی او یو پاکستانی دی. هندۍ مې مېرمن ده او پاکستانی فیلډ مارشال عاصم منیر دی».

د امریکا مرستیال ولسمشر: خپله هندۍ مېرمن او پاکستانی عاصم منیر ډېر راته مهم دي | افغانستان انټرنشنل پښتو

له دې سره سم، د افغانستان په تېر جمهوري نظام کې د ملي دفاع وزارت سرپرست شاه محمود میاخېل د یکشنبې په ماخوستن (د غبرګولي ۳۱مه) په خپله اېکس‌پاڼه د یوه ویډیويي پیغام په خپرولو سره ویلي، دامریکا د ولسمشر مرستیال غوښتل د پاکستان پوځ د مشر جنرال عاصم منیر ستاینه وکړي، خو په دې تړاو یې کړې «ټوکه» د شرقي کلتور پر بنسټ «سپکاوی» وو.

د میاخېل په باور: «دا په حقیقت کې دواړو ملکونو لپاره توهین وو، ځکه چې په ډيپلوماسۍ کې څوک د یوه ملک هغه هم د هند په څېر یو لوی ملک له خپلې ښځې سره نه‌مقاسیه کوي په شرقي کلتور کې دا ډېره زیاته بده ده. او بیا د هغې مقایسه د پاکستان د پوځ له مشر سره؛ دا په حقیقت کې پاکستان او هند دواړو ته توهنین وو».

هغه زیاته کړې: «په ډيپلوماسۍ یا روابطو کې د ملکونو تر منځ همېشه په خبرو او تبصرو کې ډېر احتیاط په‌کار دی، ځکه دا په تاریخ کې پاتې کېږي او بیا تل یادېږي».

جي‌ډي وېنس د یکشنبې په ورځ په سویس کې له خبریالانو سره د خبرو پرمهال زیاته کړه، چې په تېرو درېیو میاشتو کې له عاصم منیر سره تر بل هر چا ډېر غږیدلی دی.