د روسیې پر ورونژ ښار د اوکراین برید پنځه کسان وژلي

د رویټرز د راپور له مخې، خلیج هیوادونو ته د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو درې ورځنی سفر د ټرمپ ادارې ته دا فرصت برابروي چې له خلیجي عربي متحدانو سره د واشنګټن- تهران شوې لومړنۍ هوکړه په مستقیم ډول وڅېړي.

روبیو به په بحرین کې د خلیج همکارۍ شورا له غړو سره هم وګوري.

په دې شورا کې سعودي عربستان، قطر، عمان، کویټ، بحرین او متحده عربي امارات شامل دي.

په راپور کې ویل شوي چې که څه هم د خلیج همکارۍ شورا هېوادونو په عمومي ډول د امریکا او اسراییل ترمنځ د ایران د جګړې د پای ته رسولو هڅو ملاتړ کړی، خو د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له لوري له ایران سره لاسلیک شوې هوکړې ځینې برخې د هغوی لپاره اندېښمنوونکې دي.

یوه اندېښنه د ایران لپاره د ۳۰۰ میلیارده ډالرو د بیا رغونې احتمالي صندوق دی. دوی اندېښنه لري چې دا پیسې به د ایران د پوځي ځواک د بیا جوړولو او د سیمه ییزو نیابتي ډلو د ملاتړ لپاره وکارول شي.

همدارنګه، د ایران د بالستیک توغندیو پروګرام نه شاملول هم د خلیجي متحدانو لپاره د اندېښنې وړ ټکی بلل کېږي، ځکه دوی په وروستیو میاشتو کې د ایران د توغندیو او ډرون بریدونو هدف ګرځېدلي دي.

د امریکا مرستیال ولسمشر جي ډي وېنس ویلي چې په سویس کې له ایراني چارواکو سره وروستیو خبرو د یوې بریالۍ وروستۍ سولې هوکړې لپاره "ډېر ښه بنسټ" برابر کړی دی.

د پاکستان او قطر د منځګړیتوب په ترڅ کې، دواړو خواوو د قطر په ملکیت د سویس په بورګن‌سټوک غرني تفریحي مرکز کې هوکړه وکړه چې د ۶۰ ورځو په موده کې د یوې دایمي هوکړې لپاره پر یوې نقشې کار وکړي.

منځګړو ویلي، دواړو لورو همداراز په لبنان کې د اسراییل او حزب الله ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو لپاره پر یوه میکانیزم موافقه کړې او د هرمز تنګي له لارې د سوداګریزو بېړیو د خوندي تګ راتګ د ډاډ لپاره یې د اړیکو ځانګړې کرښه هم پرانیستې ده.

وېنس خبریالانو ته وویل چې تهران د اټومي پلټونکو د بېرته منلو، د کنګل شویو شتمنیو د مدیریت او د اوربندونو د تنظیم لپاره د میکانیزمونو پر جوړولو هم موافقه کړې ده.

هغه وویل: "موږ د یوې بریالۍ وروستۍ هوکړې لپاره ډېر ښه بنسټ کېښود."

د امریکا او اسراییل له بریدونو وروسته، چې د تېر کال په جون کې یې د ایران اټومي تاسیسات په نښه کړل، تهران یوازې هغو مرکزونو ته د اټومي انرژۍ نړیوالې ادارې د پلټونکو د لاسرسي اجازه ورکړې وه چې په بریدونو کې نه وو زیانمن شوي. دغې ادارې د روان کال د فبرورۍ په ۲۸مه د جګړې له پیل وروسته خپلې پلټنې په بشپړه توګه درولې وې.

وېنس د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ وروستیو ګواښونو ته هم اشاره وکړه او ویې ویل، که څه هم د خبرو پر مهال "ځینې ګواښونه او شکایتونه" موجود وو، خو په پای کې خبرې روانې پاتې شوې او د پام وړ پرمختګ وشو.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي په ټولنیزو رسنیو کې لیکلي چې تهران د نفتو او پتروکیمیاوي محصولاتو د صادراتو لپاره معافیتونه، د کنګل شویو شتمنیو د یوې برخې خوشې کېدل او د هېواد د بیارغونې او پراختیا د پروګرام پیل ترلاسه کړی دی.

وېنس وویل، د سپینې ماڼۍ ځانګړي استازي جېرډ کوشنر داسې میکانیزم وړاندیز کړی چې له مخې به یې امریکا او قطر د ایران پر هغو شتمنیو څارنه کوي چې کنګل شوې وې او اوس ازادېږي، څو دا پیسې د امریکایي جوارو، سویابینو او غنمو د پېرلو لپاره وکارول شي.

د امریکا د خزانې وزارت د دوشنبې په ورځ ایران ته عمومي جواز هم صادر کړ، چې له مخې یې د اګست تر ۲۱مې پورې د ایراني نفتو او پتروکیمیاوي محصولاتو تولید، لېږد او پلور ته اجازه ورکول کېږي.

په ورته وخت کې، د خبرو له مثبتو نښو وروسته د نړۍ په بازارونو کې د نفتو بیې راټیټې شوې او د برېنټ اومو نفتو د یوه بېرل بیه له ۸۰ ډالرو ښکته شوه.

په لبنان کې هم تاوتریخوالی کم شوی دی. امنیتي سرچینو ویلي چې د اسراییل وروستی هوايي برید د شنبې په ماښام شوی و او له هغه وروسته وضعیت یوڅه ارام دی.

د لبنان ولسمشر جوزف عون له جي ډي وېنس، د قطر له لومړي وزیر او جېرډ کوشنر سره په ټلیفوني خبرو کې د اوربند د ساتلو او د اسراییل د پوځي عملیاتو د مخنیوي په اړه خبرې کړې دي.

بل لور ته، د اسراییل ولسمشر اسحاق هرزوګ ویلي چې هېواد یې د ایران د جګړې د ډیپلوماټیک حل مخالف نه دی، خو هر ډول هوکړه باید دا تضمین کړي چې تهران به ترلاسه کېدونکې مالي سرچینې د پوځي موخو او سیمه‌ییزو متحدینو د ملاتړ لپاره نه کاروي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، یوه سیمه‌ییز پولیس چارواکي د اتو کسانو د وژل کېدو پخلی کړی دی.

ځینو هندي رسنیو بیا راپور ورکړی چې د مړو شمېر ۱۴ تنو ته رسېدلی او زیاتره قربانیان زده‌کوونکي دي.

تر اوسه د اورلګېدنې د لامل په اړه رسمي معلومات نه دي خپاره شوي، خو د ژغورنې ډلې او اوروژونکي د پېښې ځای ته رسېدلي او د پلټنو او مرستو چارې روانې دي.

د راپور له مخې؛ ایراني پلاوي په دوه اړخیزو او څلور اړخیزو غونډو کې چې د امریکایي پلاوي او د پاکستان او قطر منځګړي هم په‌کې حاضر وو ګډون کړی او د تفاهم‌لیک د عملي کېدو بهیر او وروستۍ هوکړې ته د رسېدو لپاره د مذاکراتو د شرایطو په اړه یې د تهران دریځ وړاندې کړی دی.

قطر او پاکستان تر دې وړاندې اعلان کړی و، چې ایران او امریکا د تفاهم‌لیک د پلي کېدو د څار لپاره د یوې لوړې کچې کمېټې پر جوړولو، د تخنیکي مذاکراتو پر ژر پیل او د ۶۰ ورځو په موده کې وروستۍ هوکړې ته د رسېدو لپاره د یوې لارې نقشې پر جوړولو سلا شوي دي.

دواړو منځګړو هېوادونو همداراز ویلي، چې په سویس کې به تخنیکي مذاکرات د روانې اوونۍ تر پایه دوام وکړي.

دغه روسي چارواکي ټینګار کړی، مسکو خپلې دفاعي او ستراتېژیکې پرېکړې د دې ارزونې پر بنسټ کوي چې لوېدیځ هېوادونه د روسیې پر وړاندې د یوې پراخې جګړې لپاره ځانونه چمتو کوي.

د اېزویسټیا ورځپاڼې په وینا؛ د روسیې د بهرنیو چارو مرستیال وزیر ویلي، چې د ناټو او اروپايي ټولنې د غړو هېوادونو له‌خوا ټاکل شویو پالیسیو، اقداماتو او لومړیتوبونو ته په کتو دا روښانه کېږي چې د دوی اصلي موخه د روسیې لپاره ستراتیژیکې ماتې ترلاسه کول دي.

ګروشکو زیاته کړې، چې د روسیې پر وړاندې د ناټو او اروپایي ټولنې په دریځونو کې ډېر توپیر نه‌شته او دواړه د مسکو پر ضد تهاجمي چلند تعقیبوي. هغه وویل، چې د مسکو د ارزونو له مخې ناټو په جدي ډول د ۲۰۳۰کال تر شاوخوا له روسیې سره د احتمالي پوځي ټکر لپاره چمتووالی نیسي او دغه چمتووالی د ناټو په اعلان شویو پالیسیو او عملي اقداماتو کې ښکاري.

نوموړي همداراز وویل، چې روسیه دغه پوځي تحرکات په خپلو دفاعي او ستراتېژیکو محاسبو کې په پام کې نیسي او د لوېدیځ د فشارونو پر وړاندې به مناسب اقدامات وکړي.