ستاسو روایت؛ افغان کاروونکي د مخابراتي شبکو له لوړو نرخونو شکایت کوي

دغه کمېسیون د دوشنبې ورځې په خپل ورځني راپور کې ویلي چې راستنېدونکي کډوال د تورخم، سپین بولدک، ورېښمو پله او اسلام‌کلا له لارو هېواد ته داخل شوي او د اړوندو ادارو له خوا ثبت او تر لومړنۍ مرستې ورسره شوي.

د راپور له مخې، یوازې د ننګرهار د تورخم له لارې ۳۰۵ کورنۍ چې ۱۷۰۷ تنه جوړېږي، هېواد ته راستنې شوې دي. په کندهار کې د سپین بولدک له لارې ۳۳ کورنۍ (۱۹۹ تنه) او په نیمروز کې د ورېښمو پله له لارې ۳۳ کورنۍ (۱۴۶ تنه) ثبت او منل شوې دي. همدارنګه له همدې لارې ۸۶۷تنه نور مسافر هم هېواد ته راستانه شوي دي.

په هرات ولایت کې بیا د اسلام‌کلا له لارې ۲۳ کورنۍ چې ۸۸ تنه کېږي، هېواد ته داخلې شوې دي.

په وروستیو میاشتو کې له ګاونډیو هېوادونو څخه د افغان کډوالو د جبري راستنېدو لړۍ چټکه شوې او هره ورځ سلګونه کورنۍ د هېواد بېلابېلو لارو نه افغانستان ستنیږي.

یادې شورا د دوشنبې په ورځ په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې د ډګروال عبدالاحـد مومند مړینه د افغانستان لپاره ستره ملي ضایعه ده. په خبرپاڼه کې ویل شوي چې هغه نه یوازې د افغانستان د هوايي ځواکونو یو وتلی افسر و، بلکې د هېواد لومړنی ستورمزلی هم و چې د افغانانو نوم یې فضا ته ورساوه.

شورا ویلي، د مومند تاریخي سفر په ۱۹۸۸ کال کې فضا ته د افغانستان لپاره لوی ویاړ و او د افغانانو څو نسلونو ته یې الهام ورکړ.

په خبرپاڼه کې ټینګار شوی چې د هغه لاسته راوړنه د افغان ولس استعداد، هوډ او هیلو څرګندونه کوله او د افغانستان نوم یې له ځمکې هاخوا هم مطرح کړ.

په خبرپاڼه کې د هغه کورنۍ، ملګرو او ټولو افغانانو ته چې د دې ضایعې له امله خواشیني دي، د زړه له تله تسلیت ویل شوی دی. شورا د لوی څښتن تعالی له درباره د مرحوم لپاره د جنت الفردوس دعا کړې او د کورنۍ لپاره یې د صبر او زغم غوښتنه کړې ده.

عبدالاحـد مومند د افغانستان له هغو نادرو څېرو څخه ګڼل کېږي چې نوم یې د هېواد په معاصر تاریخ کې د ساینس او فضايي سفر له لارې ځانګړی ځای لري، او د هغه میراث لا هم د راتلونکو نسلونو لپاره د الهام سرچینه بلل کېږي.

سفارت په خپل ایکس‌پاڼه کې ویلي، د ملک سلمان د بشردوستانه مرستو مرکز د «توحید» موسسې په همکارۍ د جون په ۲۰ او ۲۱ نېټه د بامیان ولایت د راستنېدونکو کډوالو زر کورنیو ته خوراکي بستې ووېشلې.

د خبرپاڼې له مخې، دغه مرسته د افغانستان لپاره د ۲۰۲۵ ـ ۲۰۲۶ کلونو د خوړو خوندیتوب او بېړنیو بشري مرستو د پروګرام په چوکاټ کې ترسره شوې ده.

سعودي سفارت ویلي چې د دې پروژې موخه له هغو افغان کورنیو سره مرسته ده چې له کډوالۍ وروسته هېواد ته ستنې شوې او له اقتصادي ستونزو او لومړنیو اړتیاوو سره مخ دي.

دا په داسې حال کې ده چې په وروستیو میاشتو کې له ګاونډیو هېوادونو، په ځانګړې توګه له پاکستان او ایران څخه د افغان کډوالو د راستنېدو لړۍ چټکه شوې او ګڼ شمېر راستنې شوې کورنۍ د خوراکي توکو، سرپناه او نورو بنسټیزو اړتیاوو له کمښت سره مخ دي.

مجاهد د دوشنبې په ورځ په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې ملا فیض‌الله تمیم، چې تر دې وړاندې د معیار او کیفیت ادارې د عمومي رییس په توګه دنده ترسره کوله، د زابل ولایت د نوي مرستیال په توګه ګومارل شوی دی. که څه هم مجاهد د جمعه خان فاتح نوم نه دی یاد کړی خو له دې ګمارنې سره د زابل د مرستیال په څوکۍ کې بدلون راغلی او پخوانی مرستیال جمعه خان فاتح له خپلې دندې لیرې شوی دی.

د خبرپاڼې له مخې، د طالبانو مشر په یو لړ نورو اداري بدلونونو کې د طالبانو دفاع وزارت د ټکنالوژۍ او لوژستیک پخوانی معین ملا عبدالله بشیر د معیار او کیفیت ادارې د عمومي رییس په توګه ټاکلی دی.

همداراز، د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزارت د جرګو، اقوامو او قبایلو د همغږۍ پخوانی معین مولوي محمد علي جان د دفاع وزارت د ټکنالوژۍ او لوژستیک د معین په توګه ګومارل شوی دی.

په دغو بدلونونو کې د طالبانو سرحدي پولیسو پخوانی عمومي رییس مولوي حزب‌الله افغان د ارشد معینیت د رییس ارکان په توګه ټاکل شوی، او د ارشد معینیت پخوانی رییس ارکان ملا عبدالرحیم احمد د سرحدي پولیسو د نوي عمومي رییس دنده ترلاسه کړې ده.

په بامیان ولایت کې هم د طالبانو تر ادارې لاندې د کانونو د استخراج لړۍ روانه ده.

د طالبانو د کانونو وزارت د اسنادو له مخې، د کانونو ټول فعالیتونه له خصوصي شرکتونو سره د قراردادونو پر بنسټ د بېلابېلو ادارو تر څار لاندې کېږي.

دغه کانونه د بامیان په مرکز او د دې ولایت په اوو ولسوالیو کې موقعیت لري، چې پکې د اوسپنې، سرپو، جست، سکرو او قیمتي ډبرو استخراج شامل دی.

د سیمې اوسېدونکي د چاپېریالي زیانونو او د کانونو د غیر معیاري استخراج په اړه اندېښنه څرګندوي. دوی وایي چې د ځینو کانونو استخراج د ځمکې ښوېدو او د واورې ښویېدنې خطر زیات کړی او ځینې سیمې یې له ګواښ سره مخ کړې دي.

د سیمې خلک همدارنګه ادعا کوي چې ډېری شرکتونه خپل کارکوونکي له نورو ولایتونو راولي او ځايي خلکو ته کاري فرصتونه نه ورکوي.

هغوی له اړوندو ادارو غواړي چې د عوایدو په وېش او د کانونو په څارنه کې شفافیت رامنځته کړي.

د طالبانو د کانونو وزارت په یوه لویه داوطلبۍ کې د یکاولنګ ولسوالۍ د پنځو سرب او جست کانونو د استخراج قراردادونه له افغان جرمن، الحرمین، ګاما ایګل، کندهار خوګیاني او موسی سلطان شرکتونو سره لاسلیک کړي دي.

د راپور له مخې، د دغو شرکتونو ټولیزه پانګونه شاوخوا یو میلیارد افغانۍ ښودل شوې او دوی به د پنځو کلونو لپاره د دغو کانونو استخراج کوي.

د همدې ولسوالۍ د سیاه دره د اوسپنې کان د طالبانو د اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر په تایید ملت سټیل او خان وزیري شرکتونو ته سپارل شوی دی.

د جیولوژیکي معلوماتو عمومي ریاست د طالبانو د کانونو وزارت په ۱۴۰۱ کال کې لږ تر لږه اته کانونه د اوسپنې، سرب، جستو، ګچ او قیمتي ډبرو په توګه ثبت کړي دي.

د رسمي شمېرو له مخې، په بامیان ولایت کې له لسو څخه زیات خصوصي شرکتونه په بېلابېلو کاني سیمو کې د استخراج چارې کوي.

دغه شرکتونه د پرمختللو ماشینونو، درنو وسایطو او تخنیکي تجهیزاتو په کارولو سره د معدني سرچینو استخراج کوي.

د پنجاب ولسوالۍ یو اوسېدونکی رضا (مستعار نوم) وايي چې د بلخ صداقت شرکت د تراورټین ډبرې د استخراج پر مهال پراخې سیمې پرته له چاپېریالي ارزونې ویجاړې کړې دي.

د طالبانو د چاپېریال ساتنې ادارې د څار راپورونه هم ښيي چې ځینې شرکتونه غیر معیاري استخراج ترسره کوي.

د تراورټین ډبرو کانونه د بامیان د بودا مجسمو ته نږدې په دوامداره توګه استخراجېږي.

د شیبر، سیغان، کهمرد، یکاولنګ، پنجاب او ورس ولسوالیو کې ګڼ شرکتونه فعال دي، چې پکې افغان جرمن، الحرمین، ګاما ایګل، کندهار خوګیاني، موسی سلطان، کوه نور، فردای کوهستان، عبدالله صفدري، بلخ صداقت، عزیز بلوڅ، افغان دراني، نظری رحیمي، ملت سټیل او خان وزیري شامل دي.

د معلوماتو له مخې، د کانونو د جیولوژیکي ریاست په ۱۴۰۱ کال کې ۳۲ کانیزې ساحې ثبت کړې دي چې په بېلابېلو ولسوالیو کې خپرې دي.

د طالبانو د کانونو وزارت ځینې کانونه په داسې شرایطو شرکتونو ته سپارلي چې د سیمې خلکو ته مستقیمه ګټه نه رسېږي.

د سرب او جستو د سرګشتک کان د موسی سلطان شرکت ته د دې شرط په بدل کې ورکړل شوی چې ۵۰ کیلومتره سړک په ارزګان ولایت کې جوړ کړي.

د پامي ککرک کان د افغان جرمن شرکت سره د کندهار د بایپاس سړک، بریښنا بند او د اوبو پروژو په بدل کې تړل شوی دی.

د سرسرخک د اوسپنې کان د ګاما ایګل شرکت ته د رېل پټلۍ، روغتون او پوهنتوني پروژو په بدل کې ورکړل شوی دی.

د راپور له مخې، د کانونو تر ۵۰ سلنې پورې عواید طالبانو ته رسېږي.

د طالبانو د بامیان والي ویلي چې له شرکتونو یې غوښتنه کړې چې د سیمې اوسېدونکي په کار وګوماري.