نور رحمان اخلاقي: جمعه‌خان فاتح ته د خپل تېر تاریخ د سمولو زرین چانس دی

اندیشه د سې‌شنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲مه، د ملګرو ملتونو د کډوالۍ د ځانګړي راپور ورکوونکي په ګډون یوې غونډې ته وویل چې دا ډول اقدامات د کډوالو د ملاتړ موجودې تشې لا پسې پراخوي او د «زنځیري ایستلو» ګواښ زیاتوي.

نوموړي ټینګار وکړ چې افغانستان ته د بېرته ستنېدو پایلې، په ځانګړي ډول د ښځو، نجونو او د پخوانیو امنیتي ځواکونو د غړو لپاره، ډېرې خطرناکې کېدای شي؛ ځکه د هغه په وینا، دغه کسان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې له سیستماتیک ځورونې او فشار سره مخ دي.

د اندیشه په وینا، افغانان لا هم د هغو کډوالو له سترو ډلو څخه دي چې د بیا مېشتېدو او خوندي لېږد اړتیا لري، خو د قانوني کډوالۍ لارې او د هېواد پرېښودو حق ورځ تر بلې محدودېږي.

هغه زیاته کړه چې د بیا مېشتېدو هغه پروګرامونه چې پخوا یې له زیانمنو افغانانو ملاتړ کاوه، اوس یا ځنډول شوي او یا هم درول شوي دي، چې له امله یې زرګونه افغانان په درېیمو هېوادونو کې، ډېری وخت د بند ته ورته شرایطو کې، له نامعلوم برخلیک سره مخ پاتې دي.

اندیشه له ټولو غړو هېوادونو وغوښتل چې دا حقیقت ومني چې اوس مهال په افغانستان کې د خوندي او داوطلبانه ستنېدو لپاره لازم شرایط نه شته، او د بشري حقونو او د کډوالو د نړیوالو قوانینو له مخې باید د قانوني لارو د پراختیا لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د اروپا کمېسیون د طالبانو یوه تخنیکي پلاوي ته بروکسل ته د سفر بلنه ورکړې، څو افغانستان ته د کډوالو د ایستلو په اړه خبرې وکړي.

د رویټرز د راپور له مخې، بلجیم د دغه پلاوي غړو ته د یوې ورځې ویزې صادرې کړې دي او تمه ده چې هغوی بروکسل ته ورسېږي.

افغان ستور مزلی عبدالاحد مومند د جون میاشتې په ۲۱مه نېټه جرمني کې د سرطان ناروغۍ له امله ومړ. د دغه ستور مزلي مړینه ګڼو افغان سیاستوالو او یو شمېر بهرنیو بنسټونو لویه ضایع وبلله؛ خو طالبان یې لا هم په تړاو چوپه خوله دي.

په خواله رسنیو کې یو شمېر افغانانو غوښتنه کړې وه چې د هغه جسد باید په ډېر درناوي افغانستان ته لېږدول شوی وی او هلته خاورو ته سپارل شوی وی، خو طالبانو لا تر اوسه نه یوازې چې دغو غوښتنو ته ځواب نه دی ویلی بلکې په رسمي توګه یې د دغه افغان ستور مزلي د مړینې په تړاو هم هېڅ نه دي ویلي.

په خواله رسنیو کې یو شمېر افغان کاروونکو د طالبانو دغه چوپتیا غندلې او دا یې د افغانستان ل علمي قشر سره د دغه ډلې د کېنې یوه څرګنده بېلګه بللې ده.

مومند لومړنی کس و چې پښتو یې په فضا کې له اورېدل شویو لومړنیو ژبو وګرځوله او له ځان سره یې قران کریم یووړ.

مومند د ۱۳۶۷ کال په وږي میاشت کې د «سایوز ټي‌ام-۶» فضايي ماموریت د غړي په توګه د میر فضايي سټېشن ته سفر وکړ او شاوخوا ۹ ورځې یې په فضا کې تېرې کړې.

مومند د دغه ماموریت په لړ کې د «لینین» نښان او د «شوروي اتحاد د اتل» لقب ترلاسه کړ.

مومند د ۱۳۳۷ کال په مرغومي میاشت کې په غزني ولایت کې په یوه بزګره کورنۍ کې زیږیدلی و او په افغانستان او پخواني شوروي اتحاد کې له زده کړو وروسته د افغانستان په هوايي ځواک کې شامل شو.

هغه لومړنی افغان او د نړۍ څلورم مسلمان و چې فضا ته یې سفر وکړ او لومړی مسلمان و چې قران کریم یې فضا ته یووړ.

افغانستان انټرنشنل - پښتو سره په خبرو کې صاحبه بړېڅې وويل، د ۲۰۲۱م کال د اکست په ۱۵م چې په افغانستان کې جمهوري نظام وپرځېده، ورسره سم په افغان مېرمنو بنديزونه لګېدل پيل شول، د نجونو په لوړو زده کړو او ليک لوست باندې بنديز ولګول شو، همدارنګ د مېرمنو دندې وتړل شوې او د کار روزګار څخه منع کړل شوې.

هغې زياته کړه، «پښتونخوا نشنل عوامي ګوند په افغان خوېندو باندې د لګېدلو بنديزونو مخالفت کوي»

بړېڅې وويل، مېرمنې د نړۍ نيمه ابادي ده، که نيمه ابادي د ليک لوست، وظيفو او کاروباري چارو څخه محرومه پاتې شي نو په داسې حال کې به نړۍ څنګه پر مخ ولاړه شي.

د مېرمنو پر وړاندې بنديزونو او په ځانګړي ډول د زده کړو څخه د نجونو منع کولو په اړه هغې وویل، دا کار به په خپله افغانستان د «نړۍ څخه ۱۰۰ کاله شاته پاتې کړي».

د افغان مېرمنو او نجونو د ملاتړ په تړاو یې وويل، «بايد افغان مېرمنو ته بشري اساسي حقونه ترلاسه شي، موږ د افغان مېرمنو ملاتړ کوو او په هر ډګر کې به د افغان مېرمنو لپاره غږ پورته کوو».

هغې زياته کړه، بايد افغان مېرمنو ته د زده کړو او کاروباري چارو په برخه کې ازادي ورکړل شي تر څو افغان ټولنه پرمختګ وکړي.

ده زیاته کړې چې دا ګام د افغانستان، جرمني او ناروې تر منځ د مخکینیو هوکړو له تعقیب وروسته اخیستل شوی، چې له مخې یې افغان دیپلوماتانو په دغو هېوادونو کې خپل کار بېرته پیل کړی دی. د هغه په وینا، یادو ماموریتونو تر دې وروسته «سالم او شفاف» قونسلي خدمتونه اروپايي مېشتو افغانانو ته برابر کړي دي.

جلالي ټینګار کړی چې د جرمني او ناروې تجربه کولای شي نورو اروپايي هېوادونو ته د تعامل یو عملي نمونه شي. ده ویلي چې هدف دا دی چې اروپايي افغانان باور وړ خدماتو او له خپل وطن سره اغېزمنو د اړیکو لارو ته ښه لاسرسی ولري.

نوموړي هیله څرګنده کړې چې د بروکسل دا لیدنه به د متقابل درناوي او ګډو ګټو پر بنسټ عملي او دوامدار تعامل ته لاره هواره کړي. ده زیاته کړې چې د طالبانو بهرنیو چارو وزارت په مشري دا بهیر د اروپايي لوري سره د اړیکو په تنظیم او پراختیا کې مرسته کوي.

له بلې خوا، د اروپايي اتحادیې په کوربه‌توب بروکسل ته د طالبانو د پلاوي سفر د مهاجرت او قونسلي خدماتو پر بحثونو هم متمرکز بلل شوی دی. د اروپايي سیاستوالو یوه برخه اندېښنه لري چې داسې ناستې دې ډلې ته سیاسي مشروعیت ورکولای شي.

دغې جرمنۍ سیاستوالې د ایکس خواله رسنۍ له لارې په خپاره کړي پیغام کې لیکلي چې له طالبانو سره هر ډول بلنه، د ویزې ورکول او رسمي لیدنه د دوی د تاییدولو په مانا ده او یو سیاسي سیګنال استوي. هغې زیاته کړه چې له طالبانو سره هېڅ ډول تخنیکي خبرې مانا نه لري او دا ډول اقدامات به د هغوی د لا زړور کېدو لامل شي.

د اروپايي پارلمان دغې غړې ټینګار کړی چې طالبان له اروپايي ټولنې سره د تخنیکي مسایلو د حل لپاره نه غږېږي، بلکې د هغوی اصلي هدف د مشروعیت ترلاسه کول دی. هغې ویلي چې طالبان به په دې ځای کې ونه درېږي او د خپلو اهدافو د ترلاسه کولو لپاره به له داسې فرصتونو څخه لا زیاته ګټه پورته کړي.

د هانا نیومن د څرګندونو له مخې، هر رسمي ملاقات او هرې ویزې ورکول طالبانو ته دا پیغام ورکوي چې د هغوی کړنې د منلو وړ دي. نوموړې پر اروپايي چارواکو غږ کړی چې له طالبانو سره له هر ډول داسې تعامل څخه ډډه وکړي چې هغوی ته سیاسي امتیاز ورکوي او د هغوی رژیم ته د حقانیت رنګ ورکوي.

دا په داسې حال کې ده چې بلجیم د بروکسل په ناسته کې د ګډون لپاره د طالبانو پنځه کسیز پلاوي ته یو ورځنۍ محدوده ویزه صادره کړې وه. د اروپايي کمیسیون ویاند مارکوس لامرت ویلي چې دا خبرې د هغو افغانانو پر اخراج متمرکزې وې چې په اروپايي هېوادونو کې په درنو جرمونو محکوم دي. د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په یوې تازه اعلامیه کې اعلان کړی چې بروکسل ته د دوی د پنځه کسیز پلاوي سفر پای ته رسېدلی او مثبتې خبرې اترې شوې دي.