هانا نویمن: طالبانو تر اوسه د اروپایي اتحادیې هېڅ شرط نه دی پوره کړی
د اروپایي پارلمان غړې هانا نویمن ویلي چې بروکسل ته د طالبانو بلل د هغوی فشار او عادي کولو ته لاره برابروي او دا د اروپایي اتحادیې له اصولو سره په ټکر کې دي.
هغې ویلي چې بروکسل ته د طالبانو د سفر په تړاو یې د پارلمان له نورو غړو سره یو ځای اروپايي مشرانو ته پرانېستی لیک استولی.
هانا نویمن پر خپل اېکس لیکلي، چې طالبانو تر اوسه د اروپایي اتحادیې هېڅ یو ټاکل شوی شرط نه دی پوره کړی او په تېرو پنځو کلونو کې په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې جنسیتي اپارتاید، ځورونې او عامه سزاګانې زیاتې شوې دي.
د هغې په وینا، دا ډول وضعیت باید د فشار زیاتولو لامل شي، نه دا چې طالبانو ته سیاسي لاسرسی او مشروعیت ورکړل شي.
نویمن ټینګار کړی چې هره بلنه، هره ویزه او هر رسمي ملاقات یو سیاسي پیغام لري او که طالبانو ته دا ډول فرصتونه ورکړل شي، دا به د هغوی د نړیوال مشروعیت هڅې پیاوړې کړي.
د اروپا د پارلمان او نورو بنسټونو یو شمېر غړو او د بشري حقونو افغان فعالانو له اروپایي کمېسیون او د اروپایي اتحادیې له غړو هېوادونو نه په یوه پرانېستي لیک کې غوښتي چې طالبانو ته دې سیاسي مشروعیت نه ور کوي او د هغوی استازي دې بروکسل ته د سیاسي یا مهاجرتي خبرو لپاره نه بولي.
په لیک کې خبرداری ورکړل شوی چې که اروپا د مهاجرت د مدیریت لپاره له طالبانو سره تعامل د مشروعیت وسیله وګرځوي، نو دا به د نړیوالو اړیکو لپاره خطرناکه بېلګه شي چې نور حکومتونه او ډلې به ترې استفاده وکړي.
په لیک کې له اروپایي اتحادیې او غړو هېوادونو غوښتل شوي چې طالبانو ته د بلنې له ورکولو ډډه وکړي، له پرمختګ پرته له هر ډول سیاسي تعامل ځان وساتي، د افغان مدني ټولنې ملاتړ وکړي، د بشري ویزو لارې پراخې کړي او د نړیوال عدالت له هڅو سره همکاري وکړي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
