علي میثم نظري: بروکسل ته د طالبانو سفر د یو شمېر اروپايي هېوادونو د شرم وړ ګام دی

بقايي څرګنده کړې چې له امریکا سره د وروستۍ هوکړې په اړه رسمي مذاکرات به هغه وخت پیل شي چې د تفاهم‌لیک د لومړۍ، څلورمې، پنځمې، لسمې او یوولسمې مادو د عملي کولو بهیر پیل شوی وي.

هغه زیاته کړه چې سویس ته د ایران د مذاکره‌کوونکي پلاوي وروستی سفر هم د همدې لپاره ترسره شوی و، څو ډاډ ترلاسه شي چې د یادو مادو د پلي کېدو بهیر عملي بڼه غوره کوي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند ټینګار وکړ: «موږ د اټومي موضوع په اړه هېڅ مذاکرات نه دي کړي.»

بقايي همداراز وویل چې د اټومي انرژۍ نړیوالې ادارې د پلټنو او څارنې بهیر به د پخوا په څېر دوام ولري او په دې برخه کې کوم بدلون نه دی راغلی.

د نوموړي څرګندونې په داسې مهال مطرح کېږي چې په وروستیو ورځو کې د ایران او امریکا ترمنځ د احتمالي تفاهم، اټومي پروګرام او د نړیوالې اټومي ادارې د پلټنو په اړه ګڼ راپورونه او اټکلونه خپاره شوي دي.

د هېواد د ورزش ادارې په ۵۰۰ کسيز جمنازيوم کې د دغو پیل شویو سیالیو په لړ کې به لوبغاړي په څلورو بېلابېلو عمري کټګوریو کې لوبې وکړي. په دغو کټګوریو کې نوي ځوانان شامل دي چې ترمنځ به یې سیالۍ ترسره شي.

د یاد ریاست د معلوماتو له مخې، د دغو سیالیو په پایله کې به ۱۵ غوره ورزشکاران د کابل ولایت د پاورلیفټینګ منتخبې لوبډلې ته غوره شي. دا غوره شوي لوبغاړي به په راتلونکي کې د پاورلیفټینګ په ملي سیالیو کې د ګډون حق هم ترلاسه کړي.

یادې سیالۍ د کابل ولایت د بدني روزنې او ورزش ریاست په همغږۍ تنظیم شوې دي چې هدف یې د غوره استعدادونو پېژندل دي. د دغو سیالیو تنظیموونکي وایي چې دا ډول لوبې د ځوانانو ترمنځ د ورزش د پراختیا او د هغوی د هڅونې لپاره خورا ګټورې دي.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، ټرمپ د سې‌شنبې په ورځ د امریکا پنسلوانیا ایالت ته د رسېدو پر مهال خبریالانو ته وویل چې د ایران اسلامي جمهوریت د اټومي انرژۍ د نړیوالې ادارې د پلټنو په اړه ناسم دریځ خپل کړی دی.

هغه ټینګار وکړ چې امریکا د ایران په اړه خپلې موخې په بریالیتوب سره پر مخ وړي او اصلي هدف یې دا دی چې ایران هېڅکله اټومي وسله ترلاسه نه کړي.

ټرمپ د دې پوښتنې په ځواب کې چې پلټونکي به څه وخت په عملي ډول ایران ته ولاړ شي، وویل: «په مناسب وخت کې، بېړه نشته، خو هغوی به په مناسب وخت کې هلته حاضر شي.»

د امریکا ولسمشر همداراز ادعا وکړه چې واشنګټن ایران په داسې وضعیت کې راوستی چې تر دې وړاندې هېڅ بل امریکایي حکومت نه و توانېدلی. د هغه په وینا، د ایران پوځي وړتیاوې سختې زیانمنې شوې او اوس تهران د مذاکراتو لپاره په قوي دریځ کې نه دی.

ټرمپ زیاته کړه چې سره له دې وضعیت څخه، په راتلونکې کې له ایران څخه ترلاسه کېدونکې پیسې به د امریکا کروندګرو ته ګټه ورسوي، څو ایران ته د جوارو، سویابینو او غنمو صادرات ترسره کړي.

هغه ادعا وکړه چې ایران اوس له اقتصادي ستونزو، د خوړو او درملو له کمښت او لوړې انفلاسیون سره مخ دی، او دا وضعیت د دغه هېواد پر کورني اقتصاد پراخ فشارونه وارد کړي دي.

اخلاقي پر اېکس پاڼه په یوه خپاره کړي پیغام کې ویلي چې دا پرېکړه د بدخشان د خلکو په منځ کې د نوموړي د تېر تاریخ د سمولو لپاره یو زرین چانس دی.

نور رحمان اخلاقي لیکلي چې جمعه‌خان فاتح د هبت‌الله د زورواکۍ او فشارونو پر وړاندې د درېدو لپاره ډېر انتخابونه نه لري. د هغه په وینا، فاتح یا باید ودرېږي او په خپل ژوند کې د افتخار لاره غوره کړي چې ان د مړینې په صورت کې به یې هم مړینه په عزت وي، او یا به یو ځل بیا د «غایب ملا پر وړاندې زنګون وهي» چې په دې حالت کې به له سختو ذلتونو او ستونزو سره مخ شي.

دا په داسې حال کې ده چې د جمعه‌خان فاتح یو نږدې ملګري افغانستان انټرنشنل ته تایید کړې چې دغه ناراضي قوماندان په کابل کې د طالبانو د استخباراتو په یو ریاست کې د دندې وړاندیز رد کړی دی. د سرچینې په وینا، فاتح لا هم په بدخشان کې د خپلو خلکو په منځ کې دی او له طالبانو سره یې پر کومې دولتي څوکۍ هوکړه نه ده کړې.

بل لور ته، د بدخشان په ولایت کې د وروستیو کړکېچونو له زیاتېدو وروسته، د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخندزاده په دغه ولایت کې د شته ستونزو د حل په موخه یو لوړپوړی کمیسیون جوړ کړی دی. دغه کمیسیون ته دنده سپارل شوې چې په سیمه کې د ناراضي قوماندانانو او سیمه ییزو ننګونو په اړه څېړنې وکړي.

د یادولو وړ ده چې په بدخشان کې د قندهارۍ او بدخشۍ طالبانو ترمنځ د سرو زرو د کانونو د کنټرول پر سر له پخوا راهیسې پټه جګړه او اختلافات روان دي. د راپورونو له مخې، د طالبانو د مشرتابه او سیمه ییزو قوماندانانو ترمنځ د سرچینو او واک پر سر دغو ناندریو په بدخشان کې د امنیتي وضعیت د خرابېدو تر څنګ د ناراضیتوب کچه هم لوړه کړې ده.

اندیشه د سې‌شنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲مه، د ملګرو ملتونو د کډوالۍ د ځانګړي راپور ورکوونکي په ګډون یوې غونډې ته وویل چې دا ډول اقدامات د کډوالو د ملاتړ موجودې تشې لا پسې پراخوي او د «زنځیري ایستلو» ګواښ زیاتوي.

نوموړي ټینګار وکړ چې افغانستان ته د بېرته ستنېدو پایلې، په ځانګړي ډول د ښځو، نجونو او د پخوانیو امنیتي ځواکونو د غړو لپاره، ډېرې خطرناکې کېدای شي؛ ځکه د هغه په وینا، دغه کسان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې له سیستماتیک ځورونې او فشار سره مخ دي.

د اندیشه په وینا، افغانان لا هم د هغو کډوالو له سترو ډلو څخه دي چې د بیا مېشتېدو او خوندي لېږد اړتیا لري، خو د قانوني کډوالۍ لارې او د هېواد پرېښودو حق ورځ تر بلې محدودېږي.

هغه زیاته کړه چې د بیا مېشتېدو هغه پروګرامونه چې پخوا یې له زیانمنو افغانانو ملاتړ کاوه، اوس یا ځنډول شوي او یا هم درول شوي دي، چې له امله یې زرګونه افغانان په درېیمو هېوادونو کې، ډېری وخت د بند ته ورته شرایطو کې، له نامعلوم برخلیک سره مخ پاتې دي.

اندیشه له ټولو غړو هېوادونو وغوښتل چې دا حقیقت ومني چې اوس مهال په افغانستان کې د خوندي او داوطلبانه ستنېدو لپاره لازم شرایط نه شته، او د بشري حقونو او د کډوالو د نړیوالو قوانینو له مخې باید د قانوني لارو د پراختیا لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د اروپا کمېسیون د طالبانو یوه تخنیکي پلاوي ته بروکسل ته د سفر بلنه ورکړې، څو افغانستان ته د کډوالو د ایستلو په اړه خبرې وکړي.

د رویټرز د راپور له مخې، بلجیم د دغه پلاوي غړو ته د یوې ورځې ویزې صادرې کړې دي او تمه ده چې هغوی بروکسل ته ورسېږي.