قزاقستان په کابل پوهنتون کې د اوبو او کرنې یوه ګډ څېړنیز مرکز جوړوي

علي میثم نظري په خپله ایکس پاڼه لیکلي چې په بروکسل کې د «طالبانو د ترهګرې ډلې» کوربه‌توب د هغو اروپايي هېوادونو لپاره یو نوی پړاو او شرمېدلی ګام دی چې د دې کار لپاره یې لابي کړې وه. د هغه په وینا، له دې امله چې اوسنی واقعیت بدل شوی، نو د افغانستان د خلکو په ګډون له هر لوبغاړي سره اړیکې باید یوازې د ګټو په رڼا کې وڅېړل شي.

نظري زیاته کړې چې یوازې د څو بهرنیو مجرمانو په زندان کې د نه ساتلو په خاطر له طالبانو سره د جرمني معامله او د هغوی د رژیم عادي کول په هېڅ ډول د توجیه وړ نه دي. هغه دا پرېکړه د هغو ارزښتونو په وړاندې جفا او خیانت بللی چې اروپا یې د دفاع ادعا کوله او خبرداری یې ورکړی چې دا کار به ترهګرۍ او استبداد ته د مشروعیت ورکولو په لور یو خطرناک ګام وي.

د مقاومت جبهې دغه جګپوړي غړي ټینګار کړی چې د هغو هېوادونو لخوا چې یو وخت یې ځانونه د بشري حقونو مدافعه ګڼل او نور یې د توتالیتر رژیمونو د عادي کولو له امله غندل، له طالبانو سره د اړیکو عادي کول په ډاګه کوي چې د ارزښتونو پر ځای اوس یوازې ګټې د بهرني سیاست اصلي محرک ځواک دی.

تېره ورځ د طالبانو یو پلاوی د اروپايي ټولنې په بلنه بروکسل ته تللی و او هلته یې د اروپايي ټولنې د ۱۵ غړو هېوادونو له استازو سره وکتل. د اروپايي کمیسیون ویاند مارکوس لامرت ویلي چې دا خبرې اترې د هغو افغان پناه غوښتونکو پر اخراج متمرکزې وې چې په اروپايي هېوادونو کې په درنو جرمونو تورن دي، خو د اروپا د پارلمان ځینو غړو او افغان سیاستوالو د طالبانو دا سفر غندلی او دا یې هغوی ته د سیاسي مشروعیت ورکولو هڅه بللې ده.

د هېواد د ورزش ادارې په ۵۰۰ کسيز جمنازيوم کې د دغو پیل شویو سیالیو په لړ کې به لوبغاړي په څلورو بېلابېلو عمري کټګوریو کې لوبې وکړي. په دغو کټګوریو کې نوي ځوانان شامل دي چې ترمنځ به یې سیالۍ ترسره شي.

د یاد ریاست د معلوماتو له مخې، د دغو سیالیو په پایله کې به ۱۵ غوره ورزشکاران د کابل ولایت د پاورلیفټینګ منتخبې لوبډلې ته غوره شي. دا غوره شوي لوبغاړي به په راتلونکي کې د پاورلیفټینګ په ملي سیالیو کې د ګډون حق هم ترلاسه کړي.

یادې سیالۍ د کابل ولایت د بدني روزنې او ورزش ریاست په همغږۍ تنظیم شوې دي چې هدف یې د غوره استعدادونو پېژندل دي. د دغو سیالیو تنظیموونکي وایي چې دا ډول لوبې د ځوانانو ترمنځ د ورزش د پراختیا او د هغوی د هڅونې لپاره خورا ګټورې دي.

اخلاقي پر اېکس پاڼه په یوه خپاره کړي پیغام کې ویلي چې دا پرېکړه د بدخشان د خلکو په منځ کې د نوموړي د تېر تاریخ د سمولو لپاره یو زرین چانس دی.

نور رحمان اخلاقي لیکلي چې جمعه‌خان فاتح د هبت‌الله د زورواکۍ او فشارونو پر وړاندې د درېدو لپاره ډېر انتخابونه نه لري. د هغه په وینا، فاتح یا باید ودرېږي او په خپل ژوند کې د افتخار لاره غوره کړي چې ان د مړینې په صورت کې به یې هم مړینه په عزت وي، او یا به یو ځل بیا د «غایب ملا پر وړاندې زنګون وهي» چې په دې حالت کې به له سختو ذلتونو او ستونزو سره مخ شي.

دا په داسې حال کې ده چې د جمعه‌خان فاتح یو نږدې ملګري افغانستان انټرنشنل ته تایید کړې چې دغه ناراضي قوماندان په کابل کې د طالبانو د استخباراتو په یو ریاست کې د دندې وړاندیز رد کړی دی. د سرچینې په وینا، فاتح لا هم په بدخشان کې د خپلو خلکو په منځ کې دی او له طالبانو سره یې پر کومې دولتي څوکۍ هوکړه نه ده کړې.

بل لور ته، د بدخشان په ولایت کې د وروستیو کړکېچونو له زیاتېدو وروسته، د طالبانو مشر ملا هبت‌الله اخندزاده په دغه ولایت کې د شته ستونزو د حل په موخه یو لوړپوړی کمیسیون جوړ کړی دی. دغه کمیسیون ته دنده سپارل شوې چې په سیمه کې د ناراضي قوماندانانو او سیمه ییزو ننګونو په اړه څېړنې وکړي.

د یادولو وړ ده چې په بدخشان کې د قندهارۍ او بدخشۍ طالبانو ترمنځ د سرو زرو د کانونو د کنټرول پر سر له پخوا راهیسې پټه جګړه او اختلافات روان دي. د راپورونو له مخې، د طالبانو د مشرتابه او سیمه ییزو قوماندانانو ترمنځ د سرچینو او واک پر سر دغو ناندریو په بدخشان کې د امنیتي وضعیت د خرابېدو تر څنګ د ناراضیتوب کچه هم لوړه کړې ده.

اندیشه د سې‌شنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲مه، د ملګرو ملتونو د کډوالۍ د ځانګړي راپور ورکوونکي په ګډون یوې غونډې ته وویل چې دا ډول اقدامات د کډوالو د ملاتړ موجودې تشې لا پسې پراخوي او د «زنځیري ایستلو» ګواښ زیاتوي.

نوموړي ټینګار وکړ چې افغانستان ته د بېرته ستنېدو پایلې، په ځانګړي ډول د ښځو، نجونو او د پخوانیو امنیتي ځواکونو د غړو لپاره، ډېرې خطرناکې کېدای شي؛ ځکه د هغه په وینا، دغه کسان د طالبانو تر واکمنۍ لاندې له سیستماتیک ځورونې او فشار سره مخ دي.

د اندیشه په وینا، افغانان لا هم د هغو کډوالو له سترو ډلو څخه دي چې د بیا مېشتېدو او خوندي لېږد اړتیا لري، خو د قانوني کډوالۍ لارې او د هېواد پرېښودو حق ورځ تر بلې محدودېږي.

هغه زیاته کړه چې د بیا مېشتېدو هغه پروګرامونه چې پخوا یې له زیانمنو افغانانو ملاتړ کاوه، اوس یا ځنډول شوي او یا هم درول شوي دي، چې له امله یې زرګونه افغانان په درېیمو هېوادونو کې، ډېری وخت د بند ته ورته شرایطو کې، له نامعلوم برخلیک سره مخ پاتې دي.

اندیشه له ټولو غړو هېوادونو وغوښتل چې دا حقیقت ومني چې اوس مهال په افغانستان کې د خوندي او داوطلبانه ستنېدو لپاره لازم شرایط نه شته، او د بشري حقونو او د کډوالو د نړیوالو قوانینو له مخې باید د قانوني لارو د پراختیا لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د اروپا کمېسیون د طالبانو یوه تخنیکي پلاوي ته بروکسل ته د سفر بلنه ورکړې، څو افغانستان ته د کډوالو د ایستلو په اړه خبرې وکړي.

د رویټرز د راپور له مخې، بلجیم د دغه پلاوي غړو ته د یوې ورځې ویزې صادرې کړې دي او تمه ده چې هغوی بروکسل ته ورسېږي.

افغان ستور مزلی عبدالاحد مومند د جون میاشتې په ۲۱مه نېټه جرمني کې د سرطان ناروغۍ له امله ومړ. د دغه ستور مزلي مړینه ګڼو افغان سیاستوالو او یو شمېر بهرنیو بنسټونو لویه ضایع وبلله؛ خو طالبان یې لا هم په تړاو چوپه خوله دي.

په خواله رسنیو کې یو شمېر افغانانو غوښتنه کړې وه چې د هغه جسد باید په ډېر درناوي افغانستان ته لېږدول شوی وی او هلته خاورو ته سپارل شوی وی، خو طالبانو لا تر اوسه نه یوازې چې دغو غوښتنو ته ځواب نه دی ویلی بلکې په رسمي توګه یې د دغه افغان ستور مزلي د مړینې په تړاو هم هېڅ نه دي ویلي.

په خواله رسنیو کې یو شمېر افغان کاروونکو د طالبانو دغه چوپتیا غندلې او دا یې د افغانستان ل علمي قشر سره د دغه ډلې د کېنې یوه څرګنده بېلګه بللې ده.

مومند لومړنی کس و چې پښتو یې په فضا کې له اورېدل شویو لومړنیو ژبو وګرځوله او له ځان سره یې قران کریم یووړ.

مومند د ۱۳۶۷ کال په وږي میاشت کې د «سایوز ټي‌ام-۶» فضايي ماموریت د غړي په توګه د میر فضايي سټېشن ته سفر وکړ او شاوخوا ۹ ورځې یې په فضا کې تېرې کړې.

مومند د دغه ماموریت په لړ کې د «لینین» نښان او د «شوروي اتحاد د اتل» لقب ترلاسه کړ.

مومند د ۱۳۳۷ کال په مرغومي میاشت کې په غزني ولایت کې په یوه بزګره کورنۍ کې زیږیدلی و او په افغانستان او پخواني شوروي اتحاد کې له زده کړو وروسته د افغانستان په هوايي ځواک کې شامل شو.

هغه لومړنی افغان او د نړۍ څلورم مسلمان و چې فضا ته یې سفر وکړ او لومړی مسلمان و چې قران کریم یې فضا ته یووړ.