سرچینه: د طالبانو قوماندان « جمعه فاتح د دولتي دندې وړاندیز نه دی منلی»

د سرچینو په وینا، عبدالحکیم شرعي د چنګاښ په دویمه نېټه یو شمېر د اهل تشیع مشران او استازي په کابل کې د عدلیې وزارت ته احضار کړي وو.

سرچینې وايي چې فکوري بهشتي، حیات الله عالمي، صوفي ګردېزي، شیخ ناطقي او نعمت الله غفاري هغه کسان وو چې د شیعه علماوو د شورا او د شیعه وو د عالي کمیسیون په استازیتوب د طالبانو د عدلیې وزارت ته تللي وو.

د سرچینو په وینا، د عدلیې وزیر دغه شیعه مشران له سهار ۹ بجو تر ماسپښین دوو بجو پورې په وزارت کې توقیف کړي او ترې یې ژمنه اخیستی چې د سې شنبې تر ماښام پنځو بجو پورې باید د دوی لارښوونې عملي شي.

سیمه ییزو سرچینو تایید کړې چې اوس مهال لږ تر لږه ۳۰ شیعه کسان د طالبانو د عدلیې وزیر په شخصي زندان کې بندیان دي.

د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې، د جوماتونو د امنیتي کمیسیون مرستیال ضیاء هم د هغو کسانو له ډلې دی چې د عدلیې وزیر په توقیف کې دی.

د معلوماتو له مخې، طالب چارواکو ویلي چې دغه کسان تر هغه مهاله نه خوشې کېږي چې د شیعه وو له ټولو جوماتونو او حسینیه وو څخه بیرغونه ښکته نه شي.

په کابل کې عزادارانو ته هم سپارښتنه شوې چې «د خپل امنیت د ساتلو او د نورو کړکېچونو د مخنیوي لپاره» لګول شوي محدودیتونه رعایت کړي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وايي، چې غواړي افغانستان ته د بېرته ستنېدو پروسه په منظم ډول ترسره شي.

د وزارت د ویاندې ایلینا زینګر په وینا، د فدرالي حکومت هڅې په پیل کې د اړوندو فدرالي ایالتونو د ملاتړ پر لور متمرکزې وې، څو د مجرمینو د بېرته ستنولو په برخه کې مرسته وشي، خو دا یوازې تر همدې ډلې محدودې نه دي.

د وزارت ویاندې د افغانستان انټرنشنل د پوښتنې په ځواب کې وویل، چې د استوګنې قانون له مخې، بهرني اتباع باید هغه وخت بېرته واستول شي چې دوی له هېواد څخه د وتلو تر جبري پرېکړې لاندې وي. د نوموړې په وینا، «سربېره پر دې، په هره انفرادي قضیه کې باید د اخراج د بندیز لپاره هېڅ قانوني دلیل موجود نه وي».

ایلینا زینګر زیاته کړه، « پر همدې پر بنسټ، فدرالي ایالتونه د هرې قضیې په اړه په انفرادي ډول د ارزونې له مخې د بېرته ستنولو پرېکړه کوي».

نوموړې د افغان پناه غوښتونکو د اخراج په بهیر کې د طالبانو د همکارۍ په تړاو وویل، چې د افغانستان سفارت او کونسلګرۍ به هغه کسان پېژني چې د بېرته ستنولو پرېکړه یې شوې وي او که افغان تابعیت په بریالیتوب ثابت شي، د سفر اسناد به ورته صادر کړي.

هغې د افغان ښځو په تړاو، چې د طالبانو تر سختو بندیزونو لاندې دي، وویل، « د جنسیت په اړه باید دا یادونه وشي چې افغان ښځې او نجونې که د جرمني د کډوالۍ او مهاجرت فدرالي ادارې (BAMF) کې د پناه غوښتنه وکړي، ډېری په جرمني کې د خوندیتوب وضعیت ترلاسه کوي».

یاد وزارت ویلي، چې د جرمني د استوګنې قانون پلي کول د فدرالي ایالتونو په واک کې دي او په دې کې هغه کسان چې په جرمني کې د قانوني پاتې کېدو حق نه لري، خپلو اصلي هېوادونو ته بېرته ستنیږي.

نوموړې ددې پوښتنې په ځواب کې، چې په جرمني کې دا مهال څومره افغانان د اخراج په نوملړ کې شامل دي، وویل، چې دغسې نوملړ نشته.

دطالبانو د هرات ولایت د والي ددفتر د معلوماتو له مخې، په دې لیدنه کې اسلام جار ویلي، د خواف–هرات اوسپنې پټلۍ کرښه د افغانستان او ایران ترمنځ له مهمو ترانزیټي او سوداګریزو لارو ده او زیاته کړې یې ده چې د رباط پریان تمځای به هم په نږدې راتلونکې کې ګټې اخیستنې ته وسپارل شي.

هغه له ایراني لوري غوښتي چې د دې پټلۍ له لارې د سوداګریزو توکو د لېږد کچه نوره هم لوړه کړي او ټینګار یې کړی چې د هرات سیمه ییزه اداره د دې مهمې ترانزیټي کرښې د پراختیا او پیاوړتیا لپاره هر ډول همکارۍ ته چمتو ده.

بل خوا، په افغانستان کې د ایران د اوسپنې پټلۍ د پراختیا د کنسرسیوم مشر مصطفی رضایي د هرات د سیمه ییزې ادارې د همکاریو د ستاینې تر څنګ ژمنه کړې چې په راتلونکو میاشتو کې به د دې لارې د لېږد ظرفیت میاشت کې ۱۵۰ زره ټنو ته لوړ کړي.

دغه فورم ټینګار کړی په داسې حال کې چې افغانې ښځې او نجونې په نړۍ کې د جنسیت پر بنسټ تر ټولو سخت سیستماتیک ظلم تجربه کوي، له طالبانو سره هر ډول بې‌شرطه تعامل هغه اصولو کمزوري کولای شي، چې اروپايي ټولنې یې د ساتلو ژمنه کړې ده.

په دې اعلامیه کې راغلي چې طالبانو د ۲۰۲۱ کال له اګسټ څخه د ۲۰۲۶ کال د مې میاشتې تر پایه ۲۶۲ فرمانونه صادرې کړي دي چې له دې جملې څخه ۱۶۶ فرمانونه په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو د حقونو او ازادیو د محدودولو لپاره دي.

دغې ټولنې زیاته کړې چې د دغو سیاستونو ټولیز اغېز د دې لامل شوی چې د ملګرو ملتونو کارپوهان، د بشري حقونو سازمانونه او حقوق پوهان په افغانستان کې اوسنی وضعیت د جنسیتي ځورونې او جنسي نابرابرۍ په توګه وپېژني.

د افغان ښځینه مشرانو ټولنې همداراز د طالبانو له خوا د ۲۰۲۶ کال په جنورۍ کې د جزا د قانون د اصولو خپرېدو ته اشاره کړې چې د ماشومانو او جبري ودونو په وړاندې قانوني خوندیتوب کمزوری کوي.

دغه فورم له اروپايي ټولنې او د هغې له غړو هېوادونو وغوښتل چې له طالبانو سره د تعامل پر ځای حساب ورکولو ته لومړیتوب ورکړي او په نړیواله کچه د جرمني، هالند، کاناډا او اسټرالیا د هغو هڅو ملاتړ وکړي چې غواړي د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو د کنوانسیون د سرغړونو قضیه د عدالت نړیوالې محکمې ته وړاندې کړي.

دوی ټینګار کړی چې له طالبانو سره هر ډول تعامل باید شفاف او د بشري حقونو د مشخصو معیارونو لکه د خپلسرو نیونو بندولو، د بندیانو خوشې کولو، د تبعیضي فرمانونو لغو او د ښځو حقونو ته درناوي په شرط وي.

دا اندېښنې په داسې حال کې مطرح کېږي چې بلجیم د کډوالۍ په اړه د اروپايي ټولنې په ناسته کې د ګډون لپاره د طالبانو پنځه کسیز پلاوي ته د یوې ورځې لپاره محدودې ویزې صادره کړې دي.

د بدخشان د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ذبیح‌الله امیري د سې‌شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو مشر دغه ځانګړی کمیسیون د بدخشان د ستونزو د حل لپاره ټاکلی دی.

په دغه کمیسیون کې د طالبانو د استخباراتو رییس عبدالحق وثیق، د پوځ لوی درستیز فصیح‌الدین فطرت، د فرامینو د څارنې او تعقیب ادارې مشر شمس‌الدین شریعتي، د پکتیکا والي امان‌الدین منصور او یو شمېر نور لوړپوړي طالب چارواکي شامل دي.

همدارنګه د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال ابراهیم صدر هم د دې کمیسیون په ترکیب کې شامل دی.

راپور زیاتوي چې کمیسیون د سې ‌شنبې په ورځ په فیض‌اباد ښار کې غونډه کړې ده.

د بدخشان لپاره د طالبانو والي اسماعیل غزنوي د دغه کمیسیون غړی نه دی، خو د راپور له مخې، د کمیسیون غړو له هغه سره هم لیدلي دي.

هبت‌الله اخوندزاده دغه کمیسیون ته دنده سپارلې چې د بدخشان ستونزې وڅېړي، د وضعیت ارزونه وکړي او یو راپور چمتو کړي چې په کندهار کې د طالبانو مشرتابه ته وړاندې شي.

د بدخشان د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ویلي چې د کانونو په ګډون د ولایت ټولې ستونزې به د همدغه کمیسیون له خوا وڅېړل شي.

جمعه خان فاتح، چې په دې وروستیو کې یې د طالبانو له مشرتابه سره د کانونو او سروزرو د استخراج پر سر اړیکې ترینګلې شوې دي، تاره د هبت الله د یوه حکم له مخې د زابل ولایت د مرستیالۍ له پوسټ نه لرې شوی دی.