طالبانو د محرم د بیرغونو پورته کولو له امله یو شمېر شیعه مشران نیولي

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وايي، چې غواړي افغانستان ته د بېرته ستنېدو پروسه په منظم ډول ترسره شي.

د وزارت د ویاندې ایلینا زینګر په وینا، د فدرالي حکومت هڅې په پیل کې د اړوندو فدرالي ایالتونو د ملاتړ پر لور متمرکزې وې، څو د مجرمینو د بېرته ستنولو په برخه کې مرسته وشي، خو دا یوازې تر همدې ډلې محدودې نه دي.

د وزارت ویاندې د افغانستان انټرنشنل د پوښتنې په ځواب کې وویل، چې د استوګنې قانون له مخې، بهرني اتباع باید هغه وخت بېرته واستول شي چې دوی له هېواد څخه د وتلو تر جبري پرېکړې لاندې وي. د نوموړې په وینا، «سربېره پر دې، په هره انفرادي قضیه کې باید د اخراج د بندیز لپاره هېڅ قانوني دلیل موجود نه وي».

ایلینا زینګر زیاته کړه، « پر همدې پر بنسټ، فدرالي ایالتونه د هرې قضیې په اړه په انفرادي ډول د ارزونې له مخې د بېرته ستنولو پرېکړه کوي».

نوموړې د افغان پناه غوښتونکو د اخراج په بهیر کې د طالبانو د همکارۍ په تړاو وویل، چې د افغانستان سفارت او کونسلګرۍ به هغه کسان پېژني چې د بېرته ستنولو پرېکړه یې شوې وي او که افغان تابعیت په بریالیتوب ثابت شي، د سفر اسناد به ورته صادر کړي.

هغې د افغان ښځو په تړاو، چې د طالبانو تر سختو بندیزونو لاندې دي، وویل، « د جنسیت په اړه باید دا یادونه وشي چې افغان ښځې او نجونې که د جرمني د کډوالۍ او مهاجرت فدرالي ادارې (BAMF) کې د پناه غوښتنه وکړي، ډېری په جرمني کې د خوندیتوب وضعیت ترلاسه کوي».

یاد وزارت ویلي، چې د جرمني د استوګنې قانون پلي کول د فدرالي ایالتونو په واک کې دي او په دې کې هغه کسان چې په جرمني کې د قانوني پاتې کېدو حق نه لري، خپلو اصلي هېوادونو ته بېرته ستنیږي.

نوموړې ددې پوښتنې په ځواب کې، چې په جرمني کې دا مهال څومره افغانان د اخراج په نوملړ کې شامل دي، وویل، چې دغسې نوملړ نشته.

دطالبانو د هرات ولایت د والي ددفتر د معلوماتو له مخې، په دې لیدنه کې اسلام جار ویلي، د خواف–هرات اوسپنې پټلۍ کرښه د افغانستان او ایران ترمنځ له مهمو ترانزیټي او سوداګریزو لارو ده او زیاته کړې یې ده چې د رباط پریان تمځای به هم په نږدې راتلونکې کې ګټې اخیستنې ته وسپارل شي.

هغه له ایراني لوري غوښتي چې د دې پټلۍ له لارې د سوداګریزو توکو د لېږد کچه نوره هم لوړه کړي او ټینګار یې کړی چې د هرات سیمه ییزه اداره د دې مهمې ترانزیټي کرښې د پراختیا او پیاوړتیا لپاره هر ډول همکارۍ ته چمتو ده.

بل خوا، په افغانستان کې د ایران د اوسپنې پټلۍ د پراختیا د کنسرسیوم مشر مصطفی رضایي د هرات د سیمه ییزې ادارې د همکاریو د ستاینې تر څنګ ژمنه کړې چې په راتلونکو میاشتو کې به د دې لارې د لېږد ظرفیت میاشت کې ۱۵۰ زره ټنو ته لوړ کړي.

دغه فورم ټینګار کړی په داسې حال کې چې افغانې ښځې او نجونې په نړۍ کې د جنسیت پر بنسټ تر ټولو سخت سیستماتیک ظلم تجربه کوي، له طالبانو سره هر ډول بې‌شرطه تعامل هغه اصولو کمزوري کولای شي، چې اروپايي ټولنې یې د ساتلو ژمنه کړې ده.

په دې اعلامیه کې راغلي چې طالبانو د ۲۰۲۱ کال له اګسټ څخه د ۲۰۲۶ کال د مې میاشتې تر پایه ۲۶۲ فرمانونه صادرې کړي دي چې له دې جملې څخه ۱۶۶ فرمانونه په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو د حقونو او ازادیو د محدودولو لپاره دي.

دغې ټولنې زیاته کړې چې د دغو سیاستونو ټولیز اغېز د دې لامل شوی چې د ملګرو ملتونو کارپوهان، د بشري حقونو سازمانونه او حقوق پوهان په افغانستان کې اوسنی وضعیت د جنسیتي ځورونې او جنسي نابرابرۍ په توګه وپېژني.

د افغان ښځینه مشرانو ټولنې همداراز د طالبانو له خوا د ۲۰۲۶ کال په جنورۍ کې د جزا د قانون د اصولو خپرېدو ته اشاره کړې چې د ماشومانو او جبري ودونو په وړاندې قانوني خوندیتوب کمزوری کوي.

دغه فورم له اروپايي ټولنې او د هغې له غړو هېوادونو وغوښتل چې له طالبانو سره د تعامل پر ځای حساب ورکولو ته لومړیتوب ورکړي او په نړیواله کچه د جرمني، هالند، کاناډا او اسټرالیا د هغو هڅو ملاتړ وکړي چې غواړي د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو د کنوانسیون د سرغړونو قضیه د عدالت نړیوالې محکمې ته وړاندې کړي.

دوی ټینګار کړی چې له طالبانو سره هر ډول تعامل باید شفاف او د بشري حقونو د مشخصو معیارونو لکه د خپلسرو نیونو بندولو، د بندیانو خوشې کولو، د تبعیضي فرمانونو لغو او د ښځو حقونو ته درناوي په شرط وي.

دا اندېښنې په داسې حال کې مطرح کېږي چې بلجیم د کډوالۍ په اړه د اروپايي ټولنې په ناسته کې د ګډون لپاره د طالبانو پنځه کسیز پلاوي ته د یوې ورځې لپاره محدودې ویزې صادره کړې دي.

د بدخشان د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ذبیح‌الله امیري د سې‌شنبې په ورځ افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د طالبانو مشر دغه ځانګړی کمیسیون د بدخشان د ستونزو د حل لپاره ټاکلی دی.

په دغه کمیسیون کې د طالبانو د استخباراتو رییس عبدالحق وثیق، د پوځ لوی درستیز فصیح‌الدین فطرت، د فرامینو د څارنې او تعقیب ادارې مشر شمس‌الدین شریعتي، د پکتیکا والي امان‌الدین منصور او یو شمېر نور لوړپوړي طالب چارواکي شامل دي.

همدارنګه د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال ابراهیم صدر هم د دې کمیسیون په ترکیب کې شامل دی.

راپور زیاتوي چې کمیسیون د سې ‌شنبې په ورځ په فیض‌اباد ښار کې غونډه کړې ده.

د بدخشان لپاره د طالبانو والي اسماعیل غزنوي د دغه کمیسیون غړی نه دی، خو د راپور له مخې، د کمیسیون غړو له هغه سره هم لیدلي دي.

هبت‌الله اخوندزاده دغه کمیسیون ته دنده سپارلې چې د بدخشان ستونزې وڅېړي، د وضعیت ارزونه وکړي او یو راپور چمتو کړي چې په کندهار کې د طالبانو مشرتابه ته وړاندې شي.

د بدخشان د اطلاعاتو او فرهنګ رییس ویلي چې د کانونو په ګډون د ولایت ټولې ستونزې به د همدغه کمیسیون له خوا وڅېړل شي.

جمعه خان فاتح، چې په دې وروستیو کې یې د طالبانو له مشرتابه سره د کانونو او سروزرو د استخراج پر سر اړیکې ترینګلې شوې دي، تاره د هبت الله د یوه حکم له مخې د زابل ولایت د مرستیالۍ له پوسټ نه لرې شوی دی.

هانا نویمن پر خپل اېکس لیکلي، چې طالبانو تر اوسه د اروپایي اتحادیې هېڅ یو ټاکل شوی شرط نه دی پوره کړی او په تېرو پنځو کلونو کې په افغانستان کې د ښځو پر وړاندې جنسیتي اپارتاید، ځورونې او عامه سزاګانې زیاتې شوې دي.

د هغې په وینا، دا ډول وضعیت باید د فشار زیاتولو لامل شي، نه دا چې طالبانو ته سیاسي لاسرسی او مشروعیت ورکړل شي.

نویمن ټینګار کړی چې هره بلنه، هره ویزه او هر رسمي ملاقات یو سیاسي پیغام لري او که طالبانو ته دا ډول فرصتونه ورکړل شي، دا به د هغوی د نړیوال مشروعیت هڅې پیاوړې کړي.

د اروپا د پارلمان او نورو بنسټونو یو شمېر غړو او د بشري حقونو افغان فعالانو له اروپایي کمېسیون او د اروپایي اتحادیې له غړو هېوادونو نه په یوه پرانېستي لیک کې غوښتي چې طالبانو ته دې سیاسي مشروعیت نه ور کوي او د هغوی استازي دې بروکسل ته د سیاسي یا مهاجرتي خبرو لپاره نه بولي.

په لیک کې خبرداری ورکړل شوی چې که اروپا د مهاجرت د مدیریت لپاره له طالبانو سره تعامل د مشروعیت وسیله وګرځوي، نو دا به د نړیوالو اړیکو لپاره خطرناکه بېلګه شي چې نور حکومتونه او ډلې به ترې استفاده وکړي.

په لیک کې له اروپایي اتحادیې او غړو هېوادونو غوښتل شوي چې طالبانو ته د بلنې له ورکولو ډډه وکړي، له پرمختګ پرته له هر ډول سیاسي تعامل ځان وساتي، د افغان مدني ټولنې ملاتړ وکړي، د بشري ویزو لارې پراخې کړي او د نړیوال عدالت له هڅو سره همکاري وکړي.